‘ประวิต’ เตรียมปรับโครงสร้าง ศธ. จัดทัพกำลังคนใหม่
กระทรวงศึกษาธิการกำลังเดินหน้าปรับโครงสร้างการบริหารงานและกำลังคนครั้งสำคัญ เพื่อให้การทำงานสอดคล้องกับภารกิจด้านการศึกษาและจำนวนผู้เรียนที่เปลี่ยนแปลงไปในอนาคต แนวทางดังกล่าวเกิดขึ้นภายใต้ข้อเสนอการปฏิรูประบบบริหารจัดการกำลังคนภาครัฐ โดยมีเป้าหมายให้แต่ละหน่วยงานทบทวนภารกิจ โครงสร้าง และอัตรากำลังอย่างรอบคอบมากขึ้น
ประเด็นที่ได้รับความสนใจคือ เมื่อข้าราชการหรือบุคลากรเกษียณอายุราชการ กระทรวงอาจไม่จำเป็นต้องบรรจุคนใหม่เพื่อทดแทนในตำแหน่งเดิมทุกตำแหน่งเหมือนที่ผ่านมา แต่จะพิจารณาความจำเป็นตามภารกิจ จำนวนผู้รับบริการ และทิศทางการศึกษาของประเทศ การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้หมายความว่าจะลดจำนวนบุคลากรทันที แต่เป็นการบริหารตำแหน่งว่างให้เกิดประโยชน์สูงสุด
‘ประวิต’ เตรียมปรับโครงสร้าง ศธ. ให้เหมาะกับอนาคต
รศ.ดร.ประวิต เอราวรรณ์ ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ เปิดเผยว่า สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการเตรียมจัดทำแผนปรับโครงสร้างและอัตรากำลัง โดยต้องเสนอแผนต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องภายในวันที่ 31 มีนาคม 2570 แผนดังกล่าวจะครอบคลุมทั้งการทบทวนโครงสร้างหน่วยงานส่วนกลาง และการปรับบทบาทของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดให้สอดคล้องกับนโยบายการกระจายอำนาจ
สำหรับโครงสร้างหน่วยงานส่วนกลาง จะมีการตรวจสอบว่าหน่วยงานใดมีภารกิจซ้ำซ้อน หน่วยงานใดควรรวมกัน หรือภารกิจใดควรเพิ่มเติมเพื่อรองรับงานรูปแบบใหม่ การดำเนินการนี้จะอยู่ภายใต้กรอบอัตรากำลังเดิมเป็นหลัก โดยพิจารณาจากบทบาทที่แต่ละหน่วยงานต้องรับผิดชอบจริง รวมถึงความจำเป็นในการทำงานให้คล่องตัวและลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น
‘ประวิต’ เตรียมปรับโครงสร้าง ศธ. และบทบาท ศธจ.
อีกส่วนสำคัญคือการปรับบทบาทของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด หรือ ศธจ. ให้ชัดเจนมากขึ้น โดยจะแบ่งภารกิจระหว่างงานภายในโรงเรียนกับงานที่ต้องประสานความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน งานภายในโรงเรียน เช่น การบริหารจัดการสถานศึกษา หลักสูตร การวัดผล และการประเมินผล จะอยู่ในความรับผิดชอบของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเป็นหลัก
ส่วนงานที่อยู่นอกโรงเรียนและต้องอาศัยการบูรณาการระดับจังหวัด จะเป็นบทบาทของ ศธจ. ตัวอย่างเช่น การขับเคลื่อนแผนการศึกษาแห่งชาติ แผนการศึกษาจังหวัด การระดมทรัพยากรเพื่อการศึกษา การพัฒนาระบบเครดิตแบงก์ และการส่งเสริมการศึกษาปฐมวัย การแบ่งหน้าที่ให้ชัดเจนจะช่วยลดความซ้ำซ้อน และทำให้ผู้ปฏิบัติงานรู้ว่าควรรับผิดชอบงานด้านใดอย่างเป็นรูปธรรม
นอกจากนี้ ยังมีแนวคิดนำศึกษานิเทศก์ที่มีอยู่เกือบ 700 คน มาช่วยเป็นกำลังสำคัญด้านวิชาการในแต่ละภารกิจ เพื่อขับเคลื่อนนโยบายสำคัญให้เข้มข้นขึ้น ศึกษานิเทศก์จะไม่ได้ทำงานเฉพาะด้านการนิเทศการเรียนการสอนเท่านั้น แต่สามารถสนับสนุนการวิเคราะห์ข้อมูล การพัฒนาคุณภาพการศึกษา และการติดตามผลการดำเนินงานในระดับพื้นที่ได้ด้วย คาดว่าแนวทางนี้จะเริ่มดำเนินการในปีหน้า
แผนกำลังคน ศธ. ระยะ 5 ปีจะใช้ข้อมูลจริง
กระทรวงศึกษาธิการยังเตรียมจัดทำแผนบริหารกำลังคนทั้งกระทรวงระยะ 5 ปี เพื่อใช้เป็นกรอบวางแผนอัตรากำลังตั้งแต่ปี 2571 เป็นต้นไป การจัดทำแผนจะอาศัยข้อมูลหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นจำนวนเด็กเกิดในแต่ละปี แนวโน้มจำนวนผู้เรียนที่ลดลง สัดส่วนผู้เรียนในสถานศึกษาของรัฐและเอกชน ตลอดจนภารกิจใหม่ที่อาจเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงของสังคมและเทคโนโลยี
ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้กระทรวงคำนวณได้แม่นยำมากขึ้นว่า ในแต่ละปีประเทศไทยควรมีครูและบุคลากรทางการศึกษาจำนวนเท่าใด รวมถึงควรจัดสรรอัตรากำลังไปยังหน่วยงานหรือพื้นที่ใด การวางแผนแบบอิงข้อมูลจะช่วยลดปัญหาบางพื้นที่มีบุคลากรไม่เพียงพอ ขณะที่บางพื้นที่มีตำแหน่งมากกว่าความจำเป็น
- วิเคราะห์จำนวนผู้เรียน: ใช้ข้อมูลเด็กเกิดใหม่และจำนวนเด็กที่เข้าสู่ระบบการศึกษาเพื่อคาดการณ์ความต้องการในอนาคต
- ทบทวนภารกิจ: ตรวจสอบว่าหน่วยงานแต่ละแห่งยังมีบทบาทเหมาะสมกับสถานการณ์หรือควรปรับเปลี่ยนอย่างไร
- บริหารตำแหน่งว่าง: เมื่อมีบุคลากรเกษียณ จะพิจารณาความจำเป็นก่อนบรรจุคนใหม่ทดแทน
- จัดสรรกำลังคนอย่างยืดหยุ่น: นำอัตรากำลังไปสนับสนุนภารกิจที่จำเป็นและพื้นที่ที่มีความต้องการจริง
หลักการสำคัญของแผนนี้คือไม่กระทบต่อบุคลากรที่กำลังครองตำแหน่งอยู่ในปัจจุบัน ผู้ปฏิบัติงานยังคงทำหน้าที่ตามสิทธิและตำแหน่งเดิม แต่เมื่อเกิดตำแหน่งว่างจากการเกษียณ กระทรวงจะพิจารณาใหม่ว่าควรคงตำแหน่งนั้นไว้หรือย้ายอัตราไปสนับสนุนงานด้านอื่น การตัดสินใจจะพิจารณาจากจำนวนผู้เรียน ภารกิจของหน่วยงาน และความจำเป็นของแต่ละพื้นที่
ไม่บรรจุทดแทนทุกตำแหน่ง เพื่อเพิ่มงบพัฒนาการศึกษา
แนวคิดไม่บรรจุทดแทนทุกตำแหน่งมีเป้าหมายเพื่อควบคุมค่าใช้จ่ายด้านบุคลากรในระยะยาว และเปิดโอกาสให้นำงบประมาณบางส่วนไปเพิ่มสัดส่วนงบลงทุน เช่น การพัฒนาโรงเรียน ห้องเรียน สื่อการเรียนรู้ ระบบดิจิทัล และโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น การลดค่าใช้จ่ายไม่ได้หมายถึงการลดคุณภาพการศึกษา แต่เป็นการพยายามจัดงบประมาณให้ตรงกับสิ่งที่ผู้เรียนและโรงเรียนต้องการมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม การปรับโครงสร้างจำเป็นต้องดำเนินการอย่างรอบคอบและรับฟังความคิดเห็นจากครู บุคลากรทางการศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษา และหน่วยงานในพื้นที่ เพราะแต่ละภูมิภาคมีบริบทไม่เหมือนกัน บางพื้นที่มีจำนวนเด็กน้อยลง แต่ยังมีข้อจำกัดด้านระยะทางและการเดินทาง ขณะที่บางพื้นที่อาจมีประชากรเพิ่มขึ้นจากการขยายตัวของเมือง ดังนั้น การใช้ตัวเลขเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ต้องพิจารณาสภาพจริงควบคู่กันไปด้วย
โดยภาพรวม ‘ประวิต’ เตรียมปรับโครงสร้าง ศธ. ถือเป็นแนวทางที่สะท้อนว่าระบบการศึกษากำลังเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่าน การบริหารกำลังคนในอนาคตจะต้องยืดหยุ่น ใช้ข้อมูล และเชื่อมโยงกับคุณภาพผู้เรียนมากขึ้น หากดำเนินการอย่างโปร่งใสและมีมาตรการรองรับที่เหมาะสม การปรับตำแหน่งว่างอาจช่วยให้กระทรวงใช้ทรัพยากรได้คุ้มค่า พร้อมยกระดับการศึกษาในระยะยาว สำหรับผู้เกี่ยวข้อง ควรติดตามรายละเอียดของแผนระยะ 5 ปีอย่างใกล้ชิด และร่วมเสนอความคิดเห็นเพื่อให้การเปลี่ยนแปลงเกิดประโยชน์กับทั้งบุคลากร โรงเรียน และผู้เรียนมากที่สุด
ที่มา – ‘ประวิต’ เตรียมปรับโครงสร้างศธ.จัดทัพกำลังคนใหม่เกษียณแล้วไม่จำเป็นต้องบรรจุ ทดแทนทุกตำแหน่ง