รองแม่ทัพภาค 2 สะท้อนบทเรียนช่องอานม้า

เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2568 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า พลตรีณัฏฐ์ ศรีอินทร์ รองแม่ทัพภาคที่ 2 ได้ออกมาโพสต์ในเฟซบุ๊ก “Mammoth S Nutt” เพื่อเล่าถึงสถานการณ์ของช่องอานม้าในตำบลโซง อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งมีประวัติศาสตร์ยาวนานและซับซ้อนมากมาย

ช่องอานม้า กับอดีตที่ลืมไม่ได้

ช่องอานม้า ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เคยเป็นทางธรรมชาติสำหรับลากไม้จากฝั่งกัมพูชาเข้ามาในไทย ในช่วงที่มีสงครามกลางเมืองในกัมพูชา ชาวบ้านจำนวนมากอพยพมายังบริเวณพรมแดนไทย ทำให้เกิดการตั้งถิ่นฐานอย่างถาวร โดยมีหน่วยงานสหประชาชาติเข้ามาประสานงานด้านมนุษยธรรม

ภายหลังสงครามจบลงไทยพยายามส่งผู้อพยพกลับบ้านเกิด แต่บางคนยังคงอยู่ต่อและขยายชุมชนจนกลายเป็นปัญหาในระยะยาว โดยในปี พ.ศ. 2542 จังหวัดอุบลราชธานีและพระวิหารเห็นชอบเปิดช่องอานม้าเป็นจุดผ่อนปรนเพื่อการค้า มีการจัดตั้งตลาดฝั่งกัมพูชาอยู่ในพื้นที่เดิมของชุมชนเดิม

ความไม่แน่นอน กับบทบาทของมนุษยธรรม

ในปี 2554 มีการขัดแย้งเกี่ยวกับพื้นที่เขาพระวิหาร เมื่อกัมพูชาสร้างอนุสาวรีย์ตาอมและปรับปรุงพื้นที่เป็นถาวร แม้ทหารไทยจะพยายามเจรจาผ่านมหาดไทยและการทูตมากกว่า 65 ครั้ง แต่ก็ไม่สามารถแก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในปี 2555 รัฐบาลสองฝ่ายพยายามพัฒนาให้จุดนี้เป็นจุดผ่านแดนถาวร รวมทั้งมีนักลงทุนสนใจทำคาสิโนแต่เจ้าหน้าที่ด้านความมั่นคงยื่นข้อเสนอให้ย้ายชุมชนลงมาต่ำเพื่อป้องกันปัญหาในอนาคต อย่างไรก็ตาม ฝั่งกัมพูชาไม่ยินยอมทำให้แผนการพัฒนาล้มเหลว

บทเรียนจากช่องอานม้าที่ไทยต้องสังเกต

การที่รัฐบาลไทยเลือกคำขวัญอย่าง “เพื่อมนุษยธรรม” และ “กระทบการค้าและท่องเที่ยวชายแดน” นำมาเป็นเหตุผลหลักในการละเลยปัญหาด้านความมั่นคง ทำให้เกิดประเด็นซ้ำซากในพื้นที่ การไม่ใช่ประโยชน์ผสมผสานระหว่างคนกับความมั่นคง ส่งผลให้เกิดปัญหาในวงกว้างในระยะยาว

พลตรีณัฏฐ์ ศรีอินทร์ ได้ข้อสรุปไว้ในโพสต์ว่า “หวังว่าช่องอานม้าความจริงมีหนึ่งเดียว จะเป็นบทเรียนให้ทุกภาคส่วนของไทยตระหนักถึงการพิจารณาประโยชน์หลากหลายเป็นระบบ ทั้งในมุมของความมั่นคง มนุษยธรรม ตลอดจนเศรษฐกิจ แทนที่จะเลือกมองเพียงเฉพาะด้าน”

หากไม่มีการบริหารจัดการอย่างครอบคลุมและรอบด้าน ก็อาจเกิดปัญหาซ้ำซ้อนในอนาคตถัดไป ไม่เฉพาะแค่บริเวณช่องอานม้าเท่านั้น แต่ขยายไปยังพื้นที่ชายแดนอื่นๆ ที่มีลักษณะคล้ายกัน

การเรียนรู้จากอดีต คือพื้นฐานของการวางรากฐานอนาคต เพื่อไม่ให้ต้องเดินถอยหลังหันไปแก้ปัญหาเดิมอีกครั้ง ในเมื่อเทคโนโลยี ประชาธิปไตย้ และความร่วมมือระหว่างประเทศมีให้ใช้ทุกวันนี้แล้ว การบริหารจัดการที่ยั่งยืนควรเริ่มต้นจากจุดเดิม แต่ใช้วิธีใหม่ๆ ในการวางผัง เกณฑ์ และบทบาทในสายตาของพลเมืองและนักการทูตทุกฟากฝั่ง

ที่มา – รองแม่ทัพภาค 2 โพสต์สะท้อนปัญหา ‘ช่องอานม้า’ ย้ำบทเรียนความมั่นคงที่ไม่ควรมองข้าม