รัสเซียรื้อเงื่อนไขเดิม บีบนาโตถอนทัพ
สถานการณ์ความขัดแย้งในยุโรปกลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังรัสเซียนำข้อเรียกร้องด้านความมั่นคงที่เคยเสนอเมื่อเดือนธันวาคม 2564 กลับเข้าสู่โต๊ะเจรจาอีกครั้ง โดยประเด็นสำคัญคือการจำกัดบทบาทขององค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ หรือ นาโต ในพื้นที่ยุโรปตะวันออกและภูมิภาคใกล้เคียง ท่าทีดังกล่าวทำให้หลายฝ่ายจับตาว่า การเจรจาสันติภาพอาจเดินหน้าได้ยากกว่าที่คาด
การเคลื่อนไหวครั้งนี้เกิดขึ้นระหว่างการประชุมที่กรุงอาบูดาบี สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ซึ่งมีสหรัฐทำหน้าที่เป็นคนกลาง และถือเป็นการพบหารือแบบเผชิญหน้าระหว่างเจ้าหน้าที่สหรัฐ รัสเซีย และยูเครนเป็นครั้งแรกในรอบหลายเดือน แม้การประชุมยังไม่ได้ข้อสรุป แต่การนำข้อเสนอเดิมกลับมาแสดงให้เห็นว่า มอสโกยังคงให้ความสำคัญกับเรื่องโครงสร้างความมั่นคงของยุโรปอย่างมาก
รัสเซียรื้อเงื่อนไขเดิม บีบนาโตถอนทัพ
หัวใจของข้อเสนอคือการให้นาโตยุติการขยายสมาชิกภาพและลดกิจกรรมทางทหารในยูเครน ยุโรปตะวันออก คอเคซัสใต้ และเอเชียกลาง นอกจากนี้ รัสเซียยังเรียกร้องให้ถอนกำลังพลและฐานทัพออกจากประเทศที่เข้าร่วมพันธมิตรหลังปี 2540 ซึ่งรวมถึงโปแลนด์และกลุ่มประเทศบอลติก ได้แก่ เอสโตเนีย ลัตเวีย และลิทัวเนีย
หากข้อเสนอนี้ถูกนำไปปฏิบัติจริง ย่อมส่งผลต่อสมดุลด้านความมั่นคงของยุโรปอย่างกว้างขวาง เพราะประเทศสมาชิกนาโตหลายแห่งมองว่าการมีทหารและระบบป้องกันร่วมกันเป็นหลักประกันสำคัญต่อภัยคุกคามจากภายนอก ขณะที่รัสเซียมองว่าการขยายอิทธิพลของนาโตเข้าใกล้พรมแดน เป็นปัจจัยที่ทำให้ความเสี่ยงด้านความมั่นคงเพิ่มสูงขึ้น
รัสเซียรื้อเงื่อนไขเดิม บีบนาโตถอนทัพ ด้วยเหตุผลด้านความมั่นคง
นอกจากเรื่องกำลังทหารแล้ว รัสเซียยังเรียกร้องให้ชาติตะวันตกยุติการส่งมอบอาวุธและยุทโธปกรณ์แก่ยูเครน โดยเชื่อว่าการสนับสนุนทางทหารจากประเทศตะวันตกเป็นปัจจัยที่ทำให้สงครามยืดเยื้อและเพิ่มโอกาสการเผชิญหน้าโดยตรงระหว่างรัสเซียกับนาโต
อีกประเด็นหนึ่งที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือการรับประกันจากฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักรว่า จะไม่นำอาวุธนิวเคลียร์มาใช้ปกป้องประเทศอื่นในยุโรป ข้อเรียกร้องนี้สะท้อนความกังวลของรัสเซียต่อบทบาทของชาติยุโรปที่มีศักยภาพด้านนิวเคลียร์ และต้องการให้มีกรอบความมั่นคงที่ชัดเจนมากขึ้น
แนวคิดแบ่งเขตอิทธิพลยังเป็นประเด็นถกเถียง
เจ้าหน้าที่รัสเซียยังเสนอให้ใช้แนวทางแบ่งเขตอิทธิพลระหว่างสหรัฐกับสหภาพโซเวียตในยุคสงครามเย็นเป็นต้นแบบ โดยให้เหตุผลว่า ในอดีตการกำหนดขอบเขตและความเข้าใจร่วมกันระหว่างมหาอำนาจช่วยลดโอกาสเกิดการปะทะทางทหาร แนวคิดนี้มองว่าการมีเส้นแบ่งที่ทุกฝ่ายยอมรับ อาจช่วยป้องกันไม่ให้การแข่งขันด้านอิทธิพลลุกลามจนกลายเป็นสงครามเต็มรูปแบบ
อย่างไรก็ตาม แนวทางดังกล่าวยังมีข้อจำกัดและถูกคัดค้านจากหลายฝ่าย เพราะอาจทำให้ประเทศขนาดเล็กถูกกำหนดอนาคตโดยมหาอำนาจ โดยไม่มีอำนาจต่อรองอย่างเพียงพอ ประเทศในยุโรปตะวันออกจำนวนมากจึงมองว่าการเข้าร่วมนาโตเป็นสิทธิในการเลือกพันธมิตรและปกป้องอธิปไตยของตนเอง ไม่ควรถูกกำหนดโดยการตกลงของประเทศอื่น
สหรัฐต้องการข้อเสนอใหม่ที่ทำได้จริง
ผู้แทนสหรัฐอย่างสตีฟ วิตคอฟฟ์ และจาเร็ด คุชเนอร์ แสดงท่าทีไม่เห็นด้วยกับการย้อนกลับไปใช้กรอบความคิดแบบสงครามเย็น พร้อมเรียกร้องให้รัสเซียมองไปข้างหน้า และเสนอแนวทางใหม่ที่มีมาตรการเป็นรูปธรรมในการลดความตึงเครียด
จุดยืนของสหรัฐสะท้อนว่า การยุติสงครามจำเป็นต้องมีมากกว่าการทบทวนข้อเรียกร้องเดิม แต่ต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับการหยุดยิง การตรวจสอบ การคุ้มครองพลเรือน และหลักประกันความปลอดภัยของทุกฝ่าย หากไม่มีมาตรการเหล่านี้ ข้อตกลงใด ๆ ก็อาจเป็นเพียงการพักรบชั่วคราว และไม่สามารถแก้ปัญหาที่ต้นเหตุได้
- การยุติการสู้รบต้องมีเงื่อนไขที่ทุกฝ่ายตรวจสอบได้
- การรับประกันความปลอดภัยควรครอบคลุมยูเครน รัสเซีย และประเทศยุโรปที่เกี่ยวข้อง
- การเจรจาควรเปิดพื้นที่ให้ประเทศยุโรปเข้ามามีส่วนร่วมอย่างจริงจัง
- ทุกฝ่ายควรหลีกเลี่ยงถ้อยแถลงหรือการเคลื่อนไหวที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการปะทะ
ยุโรปจำเป็นต้องมีที่นั่งในโต๊ะเจรจา
จาเร็ด คุชเนอร์ยืนยันว่า ข้อตกลงยุติสงครามจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากไม่มีประเทศยุโรปเข้าร่วมโต๊ะเจรจา เหตุผลสำคัญคือประเทศยุโรปเป็นผู้ได้รับผลกระทบโดยตรงจากสงคราม ทั้งด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ พลังงาน การอพยพ และภาระการช่วยเหลือยูเครน
การมีส่วนร่วมของยุโรปยังช่วยให้ข้อตกลงมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น เพราะประเทศเหล่านี้อาจต้องเป็นผู้สนับสนุนการฟื้นฟู รับรองมาตรการด้านความปลอดภัย และจัดการกับผลกระทบระยะยาวหลังสงครามสิ้นสุด ขณะเดียวกัน ยูเครนเองก็จำเป็นต้องมีบทบาทหลักในการตัดสินใจ เพราะเป็นประเทศที่ได้รับผลกระทบโดยตรงมากที่สุด
โดยสรุป การที่ รัสเซียรื้อเงื่อนไขเดิม บีบนาโตถอนทัพ สะท้อนว่าประเด็นความมั่นคงยังเป็นอุปสรรคสำคัญของการเจรจา แม้ทุกฝ่ายอาจต้องการเห็นสงครามยุติลง แต่แนวทางของแต่ละประเทศยังแตกต่างกันอย่างชัดเจน ทางออกที่ยั่งยืนจึงน่าจะต้องอาศัยการประนีประนอมที่คำนึงถึงความปลอดภัยของทุกฝ่าย ไม่ใช่การกำหนดเงื่อนไขโดยฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงลำพัง
สำหรับคนติดตามข่าวต่างประเทศ ประเด็นนี้ยังต้องจับตาต่อไป เพราะท่าทีของรัสเซีย สหรัฐ ยูเครน และประเทศยุโรปจะเป็นตัวกำหนดทิศทางการเจรจาในระยะต่อไป หากทุกฝ่ายเปิดใจรับข้อเสนอที่เป็นรูปธรรมและพร้อมลดเงื่อนไขที่แข็งกร้าว โอกาสสร้างสันติภาพก็อาจเกิดขึ้นได้จริง
ที่มา – รัสเซียรื้อเงื่อนไขเดิม บีบนาโตถอนทัพกลับแนวปี 2540 แลกยุติสงคราม
