สำรวจเกาะดอนมดแดง พบต้นไทรโบราณ 200 ปี

สำรวจเกาะดอนมดแดง ครั้งล่าสุดเผยให้เห็นเรื่องราวสำคัญของพื้นที่ประวัติศาสตร์เมืองอุบลราชธานี ทั้งภูมิประเทศ คูเมือง และต้นไทรโบราณที่มีอายุมากกว่า 200 ปี โดยพระเทพวัชรกิจจาภรณ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร ร่วมกับนายไพบูลย์ พิมพ์รัตน์ นายกองค์การบริหารส่วนตำบลดอนมดแดง และผู้เกี่ยวข้อง ลงพื้นที่เก็บข้อมูลรอบเกาะ เพื่อทำความเข้าใจความเป็นมาและคุณค่าของสถานที่แห่งนี้อย่างละเอียดมากขึ้น

เกาะดอนมดแดงมีพื้นที่โดยรวมประมาณ 830 ไร่เศษ รายล้อมด้วยสายน้ำและภูมิประเทศที่เหมาะกับการเป็นพื้นที่ป้องกันภัยในอดีต คลองคูเมืองบางช่วงมีความกว้างประมาณ 16-20 เมตร และบางช่วงกว้างถึง 30 เมตร ลักษณะดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาของคนโบราณในการเลือกทำเลตั้งถิ่นฐาน รวมถึงการวางระบบป้องกันเมืองให้สอดคล้องกับธรรมชาติรอบตัว

สำรวจเกาะดอนมดแดง กับร่องรอยการก่อตั้งเมืองอุบลราชธานี

ข้อมูลจากการสำรวจช่วยเชื่อมโยงเกาะดอนมดแดงเข้ากับประวัติศาสตร์การก่อตั้งเมืองอุบลราชธานี ซึ่งเต็มไปด้วยเรื่องราวการอพยพ การต่อสู้ ความกล้าหาญ และความเสียสละของบรรพชน เชื่อกันว่า พระวอ พระตา และท้าวคำผง เคยนำลูกหลานหนีภัยสงครามจากนครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน หนองบัวลุ่มพู มาหลบภัยบริเวณเกาะแห่งนี้

ด้านหลังของเกาะใช้แม่น้ำมูลเป็นปราการธรรมชาติ ส่วนด้านหน้ามีการขุดคลองคูเมืองและผันน้ำจากแม่น้ำมูลเข้ามาเป็นแนวป้องกัน นอกจากนี้ยังมีดงไม้ขนาดใหญ่ช่วยบดบังพื้นที่ จนเป็นที่มาของชื่อ “ดงบัง” ภายในดงยังมีการจัดวางหมู่บ้านเพื่อทำหน้าที่เป็นจุดสอดแนม หากพบความเคลื่อนไหวของกองทัพจากเวียงจันทน์ ผู้คนก็สามารถส่งข่าวเตือนคนในเกาะได้อย่างทันท่วงที

สำรวจเกาะดอนมดแดง ชมต้นไทรโบราณอายุกว่า 200 ปี

จุดเด่นที่ได้รับความสนใจมากที่สุดจากการลงพื้นที่คือ ต้นไทรโบราณ ซึ่งคาดว่ามีอายุมากกว่า 200 ปี นักประวัติศาสตร์ท้องถิ่นมองว่า ต้นไทรต้นนี้อาจถูกปลูกไว้เป็นสัญลักษณ์ในช่วงเวลาที่ผู้คนอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานบนเกาะ หากข้อสันนิษฐานนี้ได้รับการศึกษาและยืนยันเพิ่มเติม ต้นไทรดังกล่าวก็อาจเป็นหลักฐานมีชีวิตที่เชื่อมโยงผู้คนในปัจจุบันเข้ากับเหตุการณ์ในอดีตได้อย่างน่าสนใจ

ต้นไทรไม่ได้มีคุณค่าเพียงด้านอายุหรือความใหญ่โตเท่านั้น แต่ยังสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติในสังคมโบราณ ต้นไม้ขนาดใหญ่ทำหน้าที่เป็นร่มเงา จุดสังเกต และสัญลักษณ์ทางความทรงจำของชุมชน การอนุรักษ์ต้นไทรจึงควรดำเนินควบคู่กับการดูแลระบบนิเวศรอบเกาะ เพื่อไม่ให้การพัฒนากระทบต่อราก ลำต้น และสภาพแวดล้อมตามธรรมชาติ

พระเทพวัชรกิจจาภรณ์ยังเล่าถึงความทรงจำเมื่อประมาณ 40 ปีก่อน ซึ่งเคยเดินทางมายังพื้นที่แห่งนี้ในช่วงที่หลวงปู่คูณ ขนฺติโก หรือพระครูสุนทรขันติคุณ แห่งวัดดงบังเหนือ ยังมีชีวิตอยู่ หลวงปู่คูณเคยถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับการอพยพของผู้คนและประวัติศาสตร์เกาะดอนมดแดงไว้หลายด้าน คำบอกเล่าเหล่านี้ถือเป็นมรดกทางความทรงจำที่ควรนำมาศึกษาร่วมกับหลักฐานทางภูมิศาสตร์และโบราณสถาน

อีกพื้นที่หนึ่งที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในอดีตคือ “ค่ายบ้านดู่บ้านแก” ซึ่งเชื่อว่าเป็นจุดที่พระวอนำกองทัพออกจากเกาะดอนมดแดงไปตั้งค่ายลวง เพื่อดึงความสนใจของข้าศึกจากเวียงจันทน์ เรื่องราวดังกล่าวสะท้อนกลยุทธ์การป้องกันชุมชนและความสามารถในการใช้สภาพแวดล้อมให้เกิดประโยชน์ แม้รายละเอียดบางส่วนยังต้องค้นคว้าเพิ่มเติม แต่ก็เป็นประเด็นที่ช่วยให้คนรุ่นใหม่เห็นภาพประวัติศาสตร์ท้องถิ่นได้ชัดเจนขึ้น

แนวทางพัฒนาเกาะดอนมดแดงเป็นแหล่งเรียนรู้

ผู้เกี่ยวข้องมีแนวคิดนำข้อมูลจากการสำรวจมาหารือ เพื่อพัฒนาเกาะดอนมดแดงให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์อย่างเหมาะสม แนวทางที่เป็นไปได้ ได้แก่ การจัดทำเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ป้ายข้อมูลประวัติศาสตร์ จุดชมต้นไทรโบราณ และกิจกรรมล่องเรือชมความงามของแม่น้ำมูล โดยควรให้ชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วมตั้งแต่การวางแผนจนถึงการดูแลพื้นที่

• อนุรักษ์ต้นไทรโบราณ ด้วยการตรวจสุขภาพต้นไม้และกำหนดพื้นที่ปลอดภัยรอบโคนต้น
• รวบรวมหลักฐานท้องถิ่น ทั้งคำบอกเล่า แผนที่เก่า ภาพถ่าย และข้อมูลจากผู้รู้ในชุมชน
• พัฒนาเส้นทางท่องเที่ยว ให้เชื่อมโยงคูเมือง แม่น้ำมูล จุดสำคัญทางประวัติศาสตร์ และธรรมชาติรอบเกาะ
• ส่งเสริมการเรียนรู้ ด้วยสื่อสำหรับนักเรียน นักท่องเที่ยว และผู้สนใจประวัติศาสตร์อุบลราชธานี
• ดูแลสิ่งแวดล้อม โดยควบคุมขยะ การใช้เสียง และกิจกรรมที่อาจกระทบระบบนิเวศ

หากมีการขึ้นทะเบียนต้นไทรโบราณเป็นต้นไม้เชิงประวัติศาสตร์ และพัฒนาเกาะดอนมดแดงโดยเคารพคุณค่าดั้งเดิม พื้นที่แห่งนี้จะกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีเอกลักษณ์ของจังหวัดอุบลราชธานีได้ในอนาคต การ สำรวจเกาะดอนมดแดง จึงไม่ใช่เพียงการค้นหาสถานที่ท่องเที่ยวใหม่ แต่เป็นการเปิดประตูสู่ความเข้าใจรากเหง้าและความทรงจำของผู้คน การเดินทางมาเยือนที่นี่ควรทำด้วยความเคารพต่อประวัติศาสตร์ ธรรมชาติ และชุมชน เพื่อร่วมกันรักษามรดกสำคัญนี้ให้คนรุ่นต่อไป

ที่มา – สำรวจ ‘เกาะดอนมดแดง’ พบ ‘ต้นไทรโบราณ’ อายุกว่า 200 ปี หวังพัฒนาเป็นแหล่งประวัติศาสตร์เมืองอุบลฯ