อว. สอวช. เปิดนโยบายอนาคต กระจายนวัตกรรม

อว. สอวช. เปิดนโยบายอนาคต กระจายนวัตกรรม เพื่อยกระดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศไทย โดยมุ่งให้เทคโนโลยีและองค์ความรู้เข้าถึงผู้ประกอบการรายย่อย เกษตรกร แรงงาน และชุมชนท้องถิ่นอย่างทั่วถึง แนวคิดนี้สะท้อนการเปลี่ยนทิศทางจากการพึ่งพาการลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และการส่งออกเพียงอย่างเดียว ไปสู่การสร้างเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยงานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่นำไปใช้ได้จริง

ประเด็นดังกล่าวถูกนำเสนอในงาน Policy Innovation Exchange 6 หรือ PIX6 ภายใต้แนวคิด “Next Level Thailand: ยกระดับประเทศไทย สร้างสรรค์นวัตกรรมนโยบายเพื่ออนาคต” โดย ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ หรือ สอวช. เป็นผู้แทนกล่าวปาฐกถาพิเศษในนามกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

อว. สอวช. เปิดนโยบายอนาคต กระจายนวัตกรรม

หัวใจสำคัญของแนวทางนี้คือ “นวัตกรรมที่ครอบคลุม” หรือ Inclusive Innovation ซึ่งหมายถึงการทำให้นวัตกรรมไม่กระจุกตัวอยู่เฉพาะบริษัทขนาดใหญ่ มหาวิทยาลัยชั้นนำ หรือเมืองเศรษฐกิจหลัก แต่ต้องกระจายโอกาสไปยังผู้คนในทุกพื้นที่ โดยเฉพาะ SME เกษตรกร ผู้ผลิตท้องถิ่น และชุมชนที่มีข้อจำกัดด้านเงินทุน ทักษะ เครื่องมือ และโครงสร้างพื้นฐาน

ในโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยต้องรับมือทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การขยายตัวของปัญญาประดิษฐ์ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ สังคมสูงวัย รวมถึงความมั่นคงด้านพลังงาน สุขภาพ และไซเบอร์ เทคโนโลยีใหม่อย่าง AI หุ่นยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยีชีวภาพ และพลังงานสะอาด จึงเป็นทั้งความท้าทายและโอกาสสำคัญ

นวัตกรรมต้องเข้าถึง SME เกษตรกร และท้องถิ่น

การมีเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ เพราะผู้ใช้งานจำเป็นต้องมีความรู้ ทักษะ เงินทุน และระบบสนับสนุนที่เหมาะสมด้วย ดังนั้น การพัฒนางานวิจัยระดับแนวหน้า หรือ Frontier Research จึงต้องเดินควบคู่กับการถ่ายทอดและกระจายเทคโนโลยี หรือ Technology Diffusion เพื่อให้ผลงานวิจัยถูกนำไปใช้จริงในภาคการผลิตและบริการ

สำหรับ SME และผู้ประกอบการในภูมิภาค การเข้าถึงนวัตกรรมจะช่วยลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน พัฒนาคุณภาพสินค้า และขยายช่องทางการตลาด ขณะที่เกษตรกรสามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อวางแผนการผลิต ลดการสูญเสีย เพิ่มผลผลิต และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัตถุดิบในชุมชนได้มากขึ้น

  • ผู้ประกอบการ SME: เข้าถึงเครื่องมือดิจิทัล ระบบอัตโนมัติ และองค์ความรู้เพื่อเพิ่มผลิตภาพ
  • เกษตรกร: ใช้เทคโนโลยีชีวภาพ ข้อมูลสภาพอากาศ และนวัตกรรมการแปรรูปเพื่อเพิ่มรายได้
  • ชุมชนท้องถิ่น: พัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการให้สอดคล้องกับทรัพยากรและความต้องการของพื้นที่
  • แรงงาน: ได้รับการพัฒนาทักษะใหม่เพื่อรองรับตลาดงานและเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลง

3 ภารกิจสำคัญเพื่อสร้างเศรษฐกิจจากพื้นที่

กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ. 2571–2575 วาง 3 ภารกิจสำคัญเพื่อขับเคลื่อนการเติบโตอย่างทั่วถึง ภารกิจแรกคือการสร้างมูลค่าจากฐานชีวภาพตามแนวทาง Siam Terra โดยนำทรัพยากรเกษตรและชีวภาพของไทยมาใช้ให้คุ้มค่า ผ่านเศรษฐกิจหมุนเวียน เทคโนโลยีชีวภาพ และการแปรรูปเป็นอาหาร วัสดุชีวภาพ หรือเคมีภัณฑ์มูลค่าสูง

แนวทางดังกล่าวจะช่วยให้เกษตรกร สหกรณ์ และ SME ไม่ต้องพึ่งพาการขายวัตถุดิบเพียงอย่างเดียว แต่สามารถมีส่วนร่วมในห่วงโซ่การผลิตที่สร้างมูลค่าเพิ่ม ตั้งแต่การพัฒนามาตรฐาน การออกแบบผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงการสร้างแบรนด์และการเข้าถึงตลาดใหม่

ภารกิจที่สองคือการทำให้นวัตกรรมเข้าถึงได้สำหรับทุกคน โดยสนับสนุนเทคโนโลยีที่เหมาะสม หรือ Appropriate Technology ซึ่งใช้งานง่าย ราคาไม่สูง และตอบโจทย์ปัญหาของแต่ละพื้นที่ การทำงานควรเริ่มจากการรับฟังผู้ใช้จริง แล้วร่วมกันออกแบบเทคโนโลยีให้เหมาะกับบริบท ไม่ใช่การนำเทคโนโลยีสำเร็จรูปไปใช้โดยไม่เข้าใจความต้องการของชุมชน

ศูนย์นวัตกรรมในพื้นที่ หรือ Local Innovation Hubs จะมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงมหาวิทยาลัย หน่วยงานรัฐ ภาคเอกชน และชุมชน ศูนย์เหล่านี้สามารถช่วยทดสอบผลิตภัณฑ์ ถ่ายทอดความรู้ ให้คำปรึกษาด้านมาตรฐาน และสนับสนุนการขยายตลาดแก่ผู้ผลิตรายย่อย

ภารกิจที่สามคือการพัฒนาเมืองภูมิภาคให้เป็นเครื่องยนต์การเติบโตที่ครอบคลุม นโยบายควรลดการกระจุกตัวของงานและโอกาสทางเศรษฐกิจในเมืองใหญ่ ผ่านนวัตกรรมเชิงพื้นที่ เทคโนโลยีเมือง การยกระดับบริการสาธารณะ และการพัฒนาระบบเดินทางที่มีประสิทธิภาพ เมืองภูมิภาคจึงจะสามารถสร้างงานคุณภาพและดึงดูดคนรุ่นใหม่กลับไปพัฒนาบ้านเกิดได้

การออกแบบนโยบายต้องเปิดให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม

สอวช. เสนอการใช้ธรรมาภิบาลเชิงคาดการณ์ หรือ Anticipatory Governance เพื่อวิเคราะห์สัญญาณการเปลี่ยนแปลง ฉากทัศน์อนาคต ความเสี่ยง และผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับประชาชนแต่ละกลุ่มล่วงหน้า วิธีคิดนี้ช่วยให้ภาครัฐเตรียมมาตรการได้ทันต่อสถานการณ์ ไม่ต้องรอให้ปัญหาเกิดขึ้นแล้วจึงค่อยแก้ไข

ขณะเดียวกัน การกำหนดนโยบายแบบมีส่วนร่วมจะเปิดพื้นที่ให้ภาครัฐ ภาคธุรกิจ มหาวิทยาลัย นักวิจัย และชุมชน เข้ามาร่วมออกแบบแนวทางแก้ปัญหา ผ่านแนวนโยบายนวัตกรรมที่มุ่งเน้นภารกิจ หรือ Mission-Oriented Innovation Policy ผู้ที่เผชิญปัญหาโดยตรงจึงมีโอกาสเสนอความต้องการและมีส่วนร่วมตัดสินใจอย่างแท้จริง

แนวทาง อว. สอวช. เปิดนโยบายอนาคต กระจายนวัตกรรม จะประสบความสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อมีระบบนวัตกรรมแห่งชาติที่เชื่อมโยงทุกภาคส่วนเข้าด้วยกัน การวัดผลจึงไม่ควรดูเพียงจำนวนโครงการวิจัยหรือเงินลงทุน แต่ต้องพิจารณาผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับประชาชน เช่น จำนวน SME ที่นำนวัตกรรมไปใช้ ผลิตภาพของผู้ผลิตท้องถิ่นที่เพิ่มขึ้น และโอกาสใหม่ที่คนในภูมิภาคได้รับ

มุมมองที่น่าสนใจคือ นวัตกรรมไม่ควรเป็นเรื่องไกลตัวหรือจำกัดอยู่ในห้องทดลอง หากออกแบบจากปัญหาจริงและมีผู้ใช้ร่วมพัฒนา นวัตกรรมจะกลายเป็นเครื่องมือเพิ่มรายได้ ลดความเหลื่อมล้ำ และสร้างความแข็งแกร่งให้ชุมชนได้ในระยะยาว ทุกภาคส่วนจึงควรร่วมกันผลักดันให้นโยบายนี้เกิดผลเป็นรูปธรรม เพื่อเปลี่ยนเป้าหมายระดับชาติให้เป็นโอกาสของคนในทุกท้องถิ่น

ที่มา – ‘อว. – สอวช.’ เปิดเกมนโยบายอนาคต กระจายนวัตกรรมสู่ SME-เกษตรกร-ท้องถิ่น

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *