อาเซียน-จีนไร้ข้อสรุปซีโอซีทะเลจีนใต้
การเจรจาระหว่างอาเซียนกับจีนเพื่อจัดทำประมวลการปฏิบัติในทะเลจีนใต้ หรือซีโอซี ยังคงไม่มีข้อสรุป แม้ทั้งสองฝ่ายจะเห็นพ้องเนื้อหาร่างข้อตกลงแล้วประมาณ 80% ก็ตาม ประเด็นที่เหลือยังเป็นเรื่องสำคัญและละเอียดอ่อน โดยเฉพาะสถานะทางกฎหมายของข้อตกลง รวมถึงการกำหนดขอบเขตพื้นที่ที่ครอบคลุม
ความคืบหน้าดังกล่าวเกิดขึ้นระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียนที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ ซึ่งฟิลิปปินส์ทำหน้าที่เป็นประธานอาเซียนในปีนี้ รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ระบุว่า แม้การหารือจะเดินหน้าไปมาก แต่ประเทศสมาชิกอาเซียนและจีนยังมีมุมมองแตกต่างกันในหลายประเด็น จึงยังไม่สามารถประกาศข้อตกลงร่วมกันได้อย่างเป็นทางการ
อาเซียน-จีนไร้ข้อสรุปซีโอซีทะเลจีนใต้ เพราะอะไร
การจัดทำซีโอซีดำเนินมาแล้วนานกว่า 20 ปี จุดประสงค์หลักคือการสร้างกติกาสำหรับการดำเนินกิจกรรมในทะเลจีนใต้ ลดความเสี่ยงจากการเผชิญหน้าทางทะเล และช่วยให้ทุกฝ่ายสามารถจัดการข้อขัดแย้งได้อย่างเป็นระบบ อย่างไรก็ตาม การเจรจาเป็นไปอย่างซับซ้อน เพราะเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และสิทธิทางทะเลของหลายประเทศ
ประเด็นสำคัญที่สุดคือคำถามว่าข้อตกลงซีโอซีจะมีผลผูกพันทางกฎหมายหรือไม่ หลายประเทศในอาเซียนต้องการให้ข้อตกลงมีความชัดเจนและตั้งอยู่บนพื้นฐานของกฎหมายระหว่างประเทศ เพื่อสร้างหลักประกันว่าทุกฝ่ายจะปฏิบัติตาม ขณะที่จีนยืนยันมาโดยตลอดว่าการดำเนินการของตนในทะเลจีนใต้เป็นไปอย่างถูกต้องตามกฎหมายและเป็นมืออาชีพ
อาเซียน-จีนไร้ข้อสรุปซีโอซีทะเลจีนใต้ ท่ามกลางข้อพิพาท
ทะเลจีนใต้เป็นเส้นทางเดินเรือและแหล่งทรัพยากรที่มีความสำคัญอย่างมากต่อภูมิภาค จีนอ้างสิทธิครอบคลุมพื้นที่เกือบทั้งหมด ขณะที่สิทธิทางทะเลของจีนทับซ้อนกับเขตเศรษฐกิจจำเพาะของบรูไน อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม ความทับซ้อนดังกล่าวทำให้การกำหนดกติกากลางเป็นเรื่องจำเป็น แต่ในเวลาเดียวกันก็ทำให้การประนีประนอมทำได้ยากขึ้น
เมื่อปี 2559 คณะอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศมีคำวินิจฉัยว่า การอ้างสิทธิทางทะเลของจีนในวงกว้างไม่มีพื้นฐานรองรับตามกฎหมายระหว่างประเทศ อย่างไรก็ตาม รัฐบาลจีนปฏิเสธคำวินิจฉัยดังกล่าว ทำให้ประเด็นด้านกฎหมายยังคงเป็นข้อถกเถียงและส่งผลต่อบรรยากาศการเจรจาระหว่างประเทศ
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ฟิลิปปินส์กับจีนเผชิญหน้ากันในทะเลหลายครั้ง รัฐบาลมะนิลากล่าวหาจีนว่าเคลื่อนเรืออย่างอันตราย ใช้ปืนฉีดน้ำแรงดันสูง และขัดขวางภารกิจส่งเสบียงภายในเขตเศรษฐกิจจำเพาะของฟิลิปปินส์ เหตุการณ์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า ความไม่ชัดเจนของกติกายังสามารถนำไปสู่ความตึงเครียดในพื้นที่จริงได้
ผลกระทบหากการเจรจาซีโอซียังล่าช้า
หากอาเซียนและจีนไม่สามารถบรรลุข้อตกลงได้ ความเสี่ยงจากเหตุเผชิญหน้าทางทะเลอาจเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีเรือประมง เรือสำรวจ และเรือของหน่วยงานความมั่นคงปฏิบัติงานพร้อมกัน นอกจากนี้ ความล่าช้ายังอาจทำให้ประเทศคู่กรณีขาดความมั่นใจว่ามีกลไกใดเพียงพอสำหรับป้องกันหรือแก้ไขเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด
นักวิเคราะห์มองว่า อุปสรรคไม่ได้เกิดจากความเห็นต่างระหว่างอาเซียนกับจีนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความเห็นต่างภายในอาเซียนเอง โดยเฉพาะเรื่องขอบเขตทางภูมิศาสตร์ของข้อตกลง ประเทศสมาชิกแต่ละประเทศมีผลประโยชน์และระดับความสัมพันธ์กับจีนแตกต่างกัน จึงอาจมีมุมมองไม่เหมือนกันเกี่ยวกับถ้อยคำและข้อผูกพันในซีโอซี
การที่ร่างข้อตกลงมีความคืบหน้าประมาณ 80% ถือเป็นสัญญาณว่าการเจรจายังสามารถเดินหน้าต่อได้ แต่ 20% ที่เหลืออาจเป็นส่วนที่ยากที่สุด เพราะเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิทธิ อำนาจอธิปไตย และการบังคับใช้กติกา ทุกฝ่ายจึงต้องใช้ความอดทนและความยืดหยุ่นมากกว่าการเร่งประกาศข้อตกลงที่ยังไม่สามารถปฏิบัติได้จริง
ทางออกของอาเซียนและจีน
ทางออกที่เป็นไปได้คือการกำหนดกลไกสื่อสารระหว่างหน่วยงานทางทะเลให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น จัดทำแนวทางป้องกันการปะทะ และระบุขั้นตอนรับมือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ควบคู่กับการหารือเรื่องสถานะทางกฎหมายของซีโอซีอย่างเปิดกว้าง นอกจากนี้ อาเซียนควรรักษาความเป็นเอกภาพ เพื่อให้การเจรจากับจีนมีทิศทางที่ชัดเจนและสะท้อนผลประโยชน์ร่วมของภูมิภาค
แม้วันนี้ อาเซียน-จีนไร้ข้อสรุปซีโอซีทะเลจีนใต้ แต่การเห็นพ้องในร่างข้อตกลงถึง 80% ยังเป็นจุดเริ่มต้นที่มีความหมาย ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อทุกฝ่ายยอมประนีประนอมและให้ความสำคัญกับสันติภาพระยะยาวมากกว่าผลประโยชน์เฉพาะหน้า ติดตามความคืบหน้าการเจรจาอย่างต่อเนื่อง เพราะข้อตกลงนี้อาจเป็นกุญแจสำคัญต่อเสถียรภาพของทะเลจีนใต้ในอนาคต
ที่มา – อาเซียน-จีนยังไร้ข้อสรุปซีโอซีทะเลจีนใต้ แม้เห็นพ้องร่างแล้ว 80%