เคารพกฎหมายและตรวจสอบตัวเองก่อนตรวจสอบคนอื่น

ประเด็นการเมืองไทยมักเต็มไปด้วยการตรวจสอบ ตั้งคำถาม และเรียกร้องให้ผู้มีอำนาจปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด สิ่งเหล่านี้ถือเป็นกลไกสำคัญของระบอบประชาธิปไตย แต่ในขณะเดียวกัน ผู้ที่ทำหน้าที่ตรวจสอบคนอื่นก็ควรหันกลับมาตรวจสอบการกระทำของตนเองด้วยว่าอยู่ภายใต้กฎหมายและข้อบังคับเดียวกันหรือไม่ แนวคิดเรื่อง เคารพกฎหมายและตรวจสอบตัวเอง จึงเป็นหลักสำคัญที่ทุกฝ่ายควรตระหนัก ไม่ใช่เฉพาะฝ่ายการเมืองหรือผู้ดำรงตำแหน่งในสภาเท่านั้น

เมื่อวันที่ 12 พ.ย. 69 นายศุภชัย ใจสมุทร สส.บัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย ตั้งคำถามต่อนายรังสิมันต์ โรม สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน กรณีการพูดถึงผู้มีอำนาจและการปฏิบัติตามกฎหมาย โดยนายศุภชัยระบุว่า ก่อนจะสอนคนอื่นให้เคารพกฎหมาย ก็ควรเคารพกฎหมายเสียก่อน พร้อมตั้งคำถามว่า ตัวผู้พูดเองได้ปฏิบัติตามกฎหมายและข้อบังคับการประชุมแล้วหรือยัง

สาระสำคัญของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่เพียงการโต้เถียงระหว่างนักการเมืองสองฝ่าย แต่สะท้อนหลักการพื้นฐานของการใช้อำนาจในสังคม นั่นคือ ทุกคนต้องอยู่ภายใต้กฎหมายอย่างเสมอภาค ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายรัฐบาล ฝ่ายค้าน ประธานการประชุม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือประชาชนทั่วไป การเรียกร้องให้ผู้อื่นทำตามกติกาจึงควรเริ่มต้นจากการแสดงให้เห็นว่าตนเองพร้อมทำตามกติกาเช่นเดียวกัน

เคารพกฎหมายและตรวจสอบตัวเอง คือหลักที่ทุกฝ่ายควรยึดถือ

นายศุภชัยกล่าวย้ำว่า องค์ประชุมไม่ใช่เรื่องของความเห็นส่วนตัว แต่เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับข้อกฎหมายและข้อบังคับการประชุมโดยตรง หากมติใดไม่ชอบด้วยข้อบังคับ ก็ไม่ควรอ้างตำแหน่งหรืออำนาจของประธานเพื่อทำให้มติดังกล่าวกลายเป็นเรื่องที่ถูกต้องได้ ประเด็นนี้ชี้ให้เห็นว่า กระบวนการตัดสินใจในสภาต้องอาศัยทั้งความชอบธรรม ความโปร่งใส และการเคารพขั้นตอน

ข้อบังคับการประชุมอาจดูเป็นรายละเอียดทางเทคนิคสำหรับคนทั่วไป แต่แท้จริงแล้วมีความสำคัญต่อการทำงานของรัฐสภาอย่างมาก เพราะเป็นกรอบที่กำหนดว่า การประชุมจะเริ่มต้นได้อย่างไร การลงมติควรดำเนินการแบบใด และมติจะมีผลตามกฎหมายหรือไม่ หากละเลยขั้นตอนเหล่านี้ อาจทำให้เกิดข้อโต้แย้งและกระทบต่อความน่าเชื่อถือของสถาบันทางการเมืองได้

เคารพกฎหมายและตรวจสอบตัวเองก่อนวิจารณ์ฝ่ายตรงข้าม

คำกล่าวที่ว่า “อย่าเก่งแต่ตรวจสอบคนอื่น จนลืมตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำตนเอง” เป็นข้อเตือนใจที่ใช้ได้กับทุกฝ่าย ไม่ใช่เพียงบุคคลที่ถูกพาดพิงในเหตุการณ์นี้เท่านั้น การตรวจสอบเป็นสิทธิและหน้าที่ที่สำคัญ แต่การตรวจสอบที่ดีควรตั้งอยู่บนข้อเท็จจริง มีหลักฐาน และใช้มาตรฐานเดียวกันกับทุกคน

ในทางการเมือง การวิพากษ์วิจารณ์ฝ่ายตรงข้ามเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้เสมอ แต่ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อกฎหมายถูกนำมาใช้แบบเลือกปฏิบัติ กล่าวคือ เรียกร้องให้ฝ่ายอื่นทำตามกฎหมายอย่างเข้มงวด ขณะที่ผ่อนปรนให้กับฝ่ายของตนเอง พฤติกรรมเช่นนี้ทำให้ประชาชนเกิดความสับสน และอาจทำให้มองว่ากฎหมายถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองมากกว่าจะเป็นหลักประกันความยุติธรรม

การ เคารพกฎหมายและตรวจสอบตัวเอง จึงควรมีองค์ประกอบสำคัญหลายด้าน ได้แก่

• ตรวจสอบข้อเท็จจริง: ก่อนแสดงความคิดเห็นหรือกล่าวหาใคร ควรตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ และแยกข้อเท็จจริงออกจากความเห็นส่วนตัว
• เคารพขั้นตอน: การดำเนินงานในสภาและหน่วยงานรัฐควรเป็นไปตามกฎหมาย ระเบียบ และข้อบังคับที่กำหนดไว้อย่างชัดเจน
• ใช้มาตรฐานเดียวกัน: ไม่ควรตัดสินว่าการกระทำใดผิดหรือถูกเพียงเพราะผู้กระทำอยู่คนละฝ่ายทางการเมือง
• รับฟังคำทักท้วง: เมื่อมีผู้ตั้งคำถามถึงความชอบด้วยกฎหมาย ควรชี้แจงด้วยเหตุผลและหลักฐาน ไม่ใช่ตอบโต้ด้วยอารมณ์หรือการกล่าวหา
• รับผิดชอบต่อการกระทำ: ผู้มีอำนาจควรพร้อมยอมรับและแก้ไขข้อผิดพลาด หากพบว่าการดำเนินการไม่เป็นไปตามกฎหมาย

สำหรับประชาชน ประเด็นนี้เป็นโอกาสที่จะติดตามการทำงานของนักการเมืองอย่างมีวิจารณญาณ ไม่ควรเชื่อหรือสนับสนุนคำพูดของฝ่ายใดเพียงเพราะชอบพรรคหรือบุคคลนั้น แต่ควรพิจารณาว่าแต่ละฝ่ายเสนอข้อมูลอย่างไร มีหลักฐานรองรับหรือไม่ และยึดหลักกฎหมายอย่างสม่ำเสมอหรือเปล่า การเมืองที่มีคุณภาพไม่ได้เกิดจากการเอาชนะกันด้วยถ้อยคำเท่านั้น แต่เกิดจากการทำงานที่โปร่งใสและตรวจสอบได้

ท้ายที่สุด หลักการ เคารพกฎหมายและตรวจสอบตัวเอง ไม่ควรเป็นเพียงวลีที่ใช้โต้ตอบกันในสภา แต่ควรเป็นวัฒนธรรมของผู้ใช้อำนาจทุกระดับ เพราะกฎหมายมีไว้เพื่อกำหนดมาตรฐานร่วมกัน ไม่ใช่มีไว้เลือกใช้เฉพาะเวลาที่เป็นประโยชน์ต่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง หากทุกคนเริ่มจากการตรวจสอบตนเองก่อน สังคมก็จะมีโอกาสลดความขัดแย้ง สร้างความไว้วางใจ และทำให้การเมืองเดินหน้าอย่างมีความรับผิดชอบมากขึ้น

ข้อคิดสำหรับวันนี้คือ ก่อนจะเรียกร้องให้ใครเคารพกฎหมาย ลองถามตัวเองก่อนว่า เราได้ทำตามกติกาอย่างครบถ้วนแล้วหรือยัง เพราะความยุติธรรมที่แท้จริงเริ่มต้นจากมาตรฐานเดียวกัน และประชาชนควรช่วยกันติดตามตรวจสอบทุกฝ่ายอย่างเป็นกลาง

ที่มา – อย่าเก่งแต่ตรวจสอบคนอื่น ให้เคารพกฎหมาย ย้อนดูตัวเองก่อนทำหรือยัง?