เตือนรัฐอย่ารีบใช้ผลชุดทดสอบคุยเมียนมา

ประเด็นการปนเปื้อนสารหนูในแม่น้ำสายกำลังได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะเกี่ยวข้องทั้งกับสุขภาพของประชาชน สิ่งแวดล้อม และความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับเมียนมา ข้อมูลเบื้องต้นจากการตรวจด้วยชุดทดสอบภาคสนาม หรือ Test Kit พบค่าสารหนูสูงถึง 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานน้ำผิวดินประมาณ 25 เท่า อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวควรใช้เป็นสัญญาณเตือนและข้อมูลคัดกรองเบื้องต้น ไม่ควรนำไปใช้เป็นหลักฐานยืนยันขั้นสุดท้ายในการเจรจาระหว่างประเทศทันที

เตือนรัฐอย่ารีบใช้ผลชุดทดสอบคุยเมียนมา

นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพเสนอว่า รัฐบาลควรตรวจสอบข้อมูลให้ถูกต้องก่อนนำผลการตรวจไปหารือกับรัฐบาลประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะกรณีที่เกี่ยวข้องกับสารพิษข้ามพรมแดน เพราะตัวเลขจากการตรวจเพียงครั้งเดียวอาจยังไม่สะท้อนสถานการณ์ทั้งหมด การเก็บตัวอย่างจำเป็นต้องพิจารณาทั้งจุดเก็บ ช่วงเวลา สภาพอากาศ ระดับน้ำ และลักษณะของตะกอนในแม่น้ำ เพื่อให้ผลที่ได้มีความน่าเชื่อถือและสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

เหตุผลที่ต้องระวังผลจาก Test Kit

ชุดทดสอบภาคสนามมีข้อดีคือใช้งานง่าย รู้ผลรวดเร็ว และเหมาะสำหรับการเฝ้าระวังเบื้องต้นในพื้นที่ที่ต้องการข้อมูลทันที แต่การตรวจในแม่น้ำสายอาจมีปัจจัยรบกวนหลายด้าน น้ำในพื้นที่อาจมีความขุ่นสูงจากโคลน ตะกอน หรือฝนที่ชะล้างหน้าดินลงสู่ลำน้ำ หากผู้ตรวจไม่ปล่อยให้ตะกอนตกหรือไม่กรองส่วนขุ่นออกก่อน ความขุ่นอาจรบกวนปฏิกิริยาเคมีและบดบังการอ่านสีบนแถบทดสอบ ส่งผลให้ค่าที่อ่านได้คลาดเคลื่อนจากความเป็นจริง

นอกจากนี้ ชุดทดสอบสารหนูแต่ละยี่ห้ออาจมีวิธีใช้งาน ช่วงการวัด และระดับความไวแตกต่างกัน ผู้ปฏิบัติงานจึงต้องทำตามคู่มืออย่างเคร่งครัด รวมถึงควบคุมปริมาณตัวอย่าง ระยะเวลาการทำปฏิกิริยา และสภาพแวดล้อมขณะอ่านผล การอ่านสีด้วยสายตายังอาจมีความแตกต่างระหว่างบุคคล ทำให้ผลที่ได้ไม่ควรถูกตีความว่าเทียบเท่ากับผลจากห้องปฏิบัติการมาตรฐาน

สารหนูมีหลายรูปแบบและมีความเป็นพิษต่างกัน

อีกประเด็นสำคัญคือสารหนูในธรรมชาติไม่ได้มีเพียงรูปแบบเดียว แต่สามารถแบ่งได้ทั้งสารหนูอินทรีย์และสารหนูอนินทรีย์ โดยสารหนูแต่ละรูปแบบมีคุณสมบัติและระดับความเป็นพิษแตกต่างกัน ชุดทดสอบสำเร็จรูปจำนวนมากอาจตรวจวัดสารหนูอนินทรีย์รวม หรือให้ค่าประมาณในระดับหนึ่ง จึงไม่สามารถจำแนกรายละเอียดได้เหมือนเครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูงในห้องแล็บ หากนำตัวเลขจากชุดทดสอบไปเปรียบเทียบกับมาตรฐานของไทยหรือมาตรฐานสากลโดยตรง อาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดและนำไปสู่การสื่อสารที่ไม่รอบด้าน

การเตือนรัฐอย่ารีบใช้ผลชุดทดสอบคุยเมียนมา จึงไม่ได้หมายความว่าไม่ควรใช้ Test Kit แต่หมายถึงควรใช้เครื่องมือนี้ให้เหมาะสมกับวัตถุประสงค์ ผลตรวจภาคสนามสามารถช่วยระบุจุดเสี่ยง ช่วยคัดเลือกพื้นที่เก็บตัวอย่าง และช่วยให้หน่วยงานตอบสนองต่อเหตุการณ์ได้รวดเร็ว แต่ก่อนจะนำข้อมูลไปใช้ในประเด็นทางการทูตหรือกล่าวถึงแหล่งกำเนิดมลพิษ จำเป็นต้องมีผลยืนยันจากห้องปฏิบัติการที่ได้มาตรฐาน

คพ. ควรส่งตัวอย่างน้ำเข้าแล็บโดยเร็ว

กรมควบคุมมลพิษ หรือ คพ. ควรเร่งเก็บตัวอย่างน้ำจากแม่น้ำสายอย่างเป็นระบบ แล้วส่งตรวจในห้องปฏิบัติการที่มีความเชี่ยวชาญ โดยควรเก็บตัวอย่างซ้ำจากหลายจุด ทั้งบริเวณต้นน้ำ กลางน้ำ ปลายน้ำ และพื้นที่ใกล้ชุมชน หากเป็นไปได้ควรเก็บตัวอย่างในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน เพื่อเปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงของค่าปนเปื้อนและลดความคลาดเคลื่อนจากเหตุการณ์เฉพาะหน้า เช่น ฝนตกหนักหรือน้ำหลาก

เครื่องมือที่เหมาะสมสำหรับการยืนยันผล ได้แก่ ICP-OES หรือ Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry และ AAS หรือ Atomic Absorption Spectroscopy เครื่องมือเหล่านี้สามารถวิเคราะห์โลหะและสารปนเปื้อนได้อย่างแม่นยำกว่าการใช้ชุดทดสอบภาคสนาม อีกทั้งผลที่ได้ยังสามารถนำไปเปรียบเทียบกับมาตรฐานน้ำของไทยและแนวทางระดับนานาชาติได้อย่างมีหลักวิชาการ

• กำหนดจุดเก็บตัวอย่างให้ครอบคลุมพื้นที่เสี่ยงและพื้นที่อ้างอิง
• บันทึกวัน เวลา สภาพอากาศ ระดับน้ำ และลักษณะตะกอนทุกครั้งที่เก็บตัวอย่าง
• ใช้ภาชนะและวิธีเก็บรักษาที่เหมาะสม เพื่อป้องกันการปนเปื้อนเพิ่มเติม
• ส่งตัวอย่างถึงห้องปฏิบัติการภายในระยะเวลาที่กำหนด
• เปิดเผยวิธีตรวจและผลวิเคราะห์อย่างโปร่งใส เพื่อให้สังคมตรวจสอบได้

ผลตรวจจากห้องแล็บจะช่วยให้รัฐบาลมีข้อมูลที่หนักแน่นมากขึ้นก่อนการหารือกับฝ่ายเมียนมา โดยเฉพาะการพูดคุยเรื่องการปนเปื้อนสารพิษและสารหนูข้ามพรมแดน หากข้อมูลมีความถูกต้องและผ่านกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ทั้งสองฝ่ายจะสามารถร่วมกันวางแผนตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ กำหนดมาตรการลดผลกระทบ และคุ้มครองประชาชนริมแม่น้ำได้ตรงจุดมากขึ้น

ประชาชนในพื้นที่เองควรติดตามประกาศจากหน่วยงานรัฐ และหลีกเลี่ยงการนำน้ำจากแหล่งที่สงสัยว่าปนเปื้อนไปบริโภคหรือใช้ในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับอาหารจนกว่าจะมีคำยืนยันที่ชัดเจน การสื่อสารของภาครัฐควรระบุให้ชัดว่าผลใดเป็นเพียงการคัดกรอง และผลใดเป็นผลยืนยันจากห้องปฏิบัติการ เพื่อไม่ให้ประชาชนตื่นตระหนกหรือประเมินความเสี่ยงต่ำกว่าความเป็นจริง

ท้ายที่สุด การเตือนรัฐอย่ารีบใช้ผลชุดทดสอบคุยเมียนมาเป็นข้อเสนอที่ควรรับฟัง เพราะการเจรจาระหว่างประเทศต้องอาศัยข้อมูลที่แม่นยำ ตรวจสอบได้ และเป็นที่ยอมรับทางวิชาการ รัฐควรเร่งส่งตัวอย่างน้ำเข้าแล็บ พร้อมเปิดเผยผลอย่างตรงไปตรงมา เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและปกป้องสุขภาพของประชาชนริมแม่น้ำสายอย่างยั่งยืน

ที่มา – เตือนรัฐอย่ารีบใช้ผล Test Kit ไปคุยเมียนมา จี้ ‘คพ.’ ส่งตัวอย่างน้ำในแม่น้ำสายเข้าแล็บก่อน