เฝ้าระวังภัยฝีดาษลิง เริ่มพบผู้ติดเชื้อในไทยมากขึ้น
เฝ้าระวังภัยฝีดาษลิง เริ่มพบผู้ติดเชื้อในไทยมากขึ้น เป็นประเด็นสุขภาพที่ทุกคนควรติดตามอย่างมีสติ แม้โรคฝีดาษวานรหรือฝีดาษลิงจะไม่ได้แพร่กระจายผ่านการอยู่ร่วมสถานที่เดียวกันโดยทั่วไป แต่เชื้อสามารถติดต่อได้จากการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ สัตว์ที่มีเชื้อ หรือสิ่งของที่ปนเปื้อนสารคัดหลั่ง ดังนั้น การรู้จักอาการ ช่องทางการติดต่อ และวิธีป้องกัน จึงช่วยลดความเสี่ยงให้กับตนเองและคนรอบข้างได้
โรคฝีดาษวานร หรือ Monkeypox เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่สามารถติดต่อจากสัตว์สู่คนและจากคนสู่คนได้ สัตว์ที่อาจเป็นพาหะ ได้แก่ สัตว์ตระกูลลิงและสัตว์ฟันแทะ เช่น ลิง กระรอก และหนูป่า การติดเชื้อจากสัตว์อาจเกิดจากการถูกกัดหรือข่วน การสัมผัสแผลและสารคัดหลั่ง การสัมผัสซากสัตว์ หรือการรับประทานเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุก จึงควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสสัตว์ป่วยและสัตว์ที่ไม่ทราบแหล่งที่มา
เฝ้าระวังภัยฝีดาษลิง เริ่มพบผู้ติดเชื้อในไทยมากขึ้น
การติดต่อจากคนสู่คนมักเกิดจากการสัมผัสผื่น ตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง แผล หรือเยื่อบุของผู้ติดเชื้อโดยตรง รวมถึงการสัมผัสสารคัดหลั่งในระยะใกล้ การจูบ การสัมผัสผิวหนัง และการมีเพศสัมพันธ์ นอกจากนี้ เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว เครื่องนอน หรือสิ่งของอื่น ๆ ที่ปนเปื้อนเชื้อก็อาจเป็นช่องทางการแพร่เชื้อได้ อย่างไรก็ตาม การอยู่ในสถานที่เดียวกันหรือการสัมผัสทั่วไปโดยไม่มีการสัมผัสเสี่ยง ไม่ถือเป็นช่องทางที่มีความเสี่ยงสูง
อาการที่ควรสังเกตเมื่อเฝ้าระวังภัยฝีดาษลิง
ระยะฟักตัวของโรคโดยทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 3–17 วัน และอาจนานถึง 21 วันหลังสัมผัสเชื้อ อาการเริ่มต้นอาจมีไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย เจ็บคอ หรือมีต่อมน้ำเหลืองโต จากนั้นจึงอาจพบผื่นหรือตุ่มบนผิวหนัง ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการไม่ครบตามลักษณะดั้งเดิม เช่น มีผื่นเพียงไม่กี่ตำแหน่ง โดยเฉพาะบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือภายในช่องปาก
ลักษณะผื่นอาจเริ่มจากตุ่มแดงหรือตุ่มนูน แล้วพัฒนาเป็นตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง และตกสะเก็ดตามลำดับ จำนวนและตำแหน่งของผื่นแตกต่างกันได้ในแต่ละคน บางรายอาจมีอาการเจ็บทวารหนัก เจ็บขณะขับถ่าย หรือมีแผลบริเวณเยื่อบุโดยไม่มีผื่นกระจายทั่วร่างกาย หากพบผื่น ตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง หรือแผลผิดปกติ โดยเฉพาะหลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยง ควรรีบพบแพทย์และแจ้งประวัติอย่างตรงไปตรงมาเพื่อรับการตรวจที่เหมาะสม
กลุ่มเสี่ยงและการดูแลผู้ติดเชื้อ
ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถรักษาตามอาการและแยกตัวที่บ้านได้ โดยควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้อื่น ไม่ใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว หรือเครื่องนอนร่วมกัน และดูแลแผลตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์ ผู้ป่วยควรแยกตัวประมาณ 21 วัน หรือจนกว่าผื่นและตุ่มจะตกสะเก็ดหลุดออกหมด และผิวหนังกลับมาเป็นปกติ ทั้งนี้ แพทย์อาจพิจารณาให้ยาต้านไวรัสในผู้ที่มีความเสี่ยงหรือมีอาการรุนแรง
กลุ่มที่อาจมีอาการรุนแรง ได้แก่ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้ติดเชื้อเอชไอวีหรือผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้ป่วยมะเร็งและโรคเลือด ผู้ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ ผู้ที่ใช้ยา สาร หรือรังสีรักษาโรคมะเร็ง และผู้ป่วยโรคแพ้ภูมิตนเอง หากอยู่ในกลุ่มดังกล่าวและมีอาการน่าสงสัย ควรเข้ารับคำปรึกษาทางการแพทย์โดยเร็ว ไม่ควรรอดูอาการเองเป็นเวลานาน
วิธีป้องกันฝีดาษลิงในชีวิตประจำวัน
- ล้างมือด้วยสบู่และน้ำ หรือใช้เจลแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะหลังสัมผัสสัตว์ สิ่งของสาธารณะ หรือสิ่งของของผู้ป่วย
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสสัตว์ป่วย สัตว์ที่เป็นพาหะ และสัตว์ที่ไม่ทราบประวัติสุขภาพ
- ไม่สัมผัสแผล เลือด น้ำเหลือง ตุ่มหนอง หรือตุ่มน้ำใสของผู้ที่สงสัยติดเชื้อ
- ไม่ใช้เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว เครื่องนอน หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสแนบชิดและการมีเพศสัมพันธ์กับผู้ป่วยหรือผู้ที่มีอาการน่าสงสัย
- สวมหน้ากากอนามัยเมื่อต้องเดินทางไปยังพื้นที่ที่มีการระบาดหรืออยู่ใกล้ผู้มีอาการทางเดินหายใจ
- ปรุงเนื้อสัตว์ให้สุกและดูแลสุขอนามัยในการเตรียมอาหาร
การใช้ถุงยางอนามัยอาจช่วยลดความเสี่ยงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางชนิด แต่ไม่สามารถป้องกันฝีดาษลิงได้ทั้งหมด เพราะเชื้ออาจแพร่ผ่านผิวหนังบริเวณที่ถุงยางไม่ครอบคลุม ผู้มีอายุ 18 ปีขึ้นไปสามารถสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับวัคซีนป้องกันโรคฝีดาษวานรจากหน่วยบริการที่เกี่ยวข้อง เช่น สภากาชาดไทย โดยควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ก่อนรับวัคซีน
ผู้ที่สัมผัสผู้ป่วยควรสังเกตอาการของตนเองเป็นเวลา 21 วัน หากมีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต เจ็บคอ ไอ หรือพบผื่นและตุ่มน้ำบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก มือ เท้า หน้าอก ใบหน้า หรือรอบปาก ให้รีบไปสถานพยาบาล พร้อมแจ้งประวัติการสัมผัสเสี่ยงทันที สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค โทร. 1422
สรุป การเฝ้าระวังภัยฝีดาษลิง เริ่มพบผู้ติดเชื้อในไทยมากขึ้น ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตื่นตระหนก แต่ควรใส่ใจสุขอนามัย หลีกเลี่ยงการสัมผัสเสี่ยง และสังเกตอาการอย่างเหมาะสม หากสงสัยว่าตนเองติดเชื้อ การเข้ารับการตรวจเร็วและให้ข้อมูลตามจริงจะช่วยให้ได้รับการดูแลที่ถูกต้อง พร้อมลดโอกาสแพร่เชื้อไปสู่คนใกล้ชิดได้