กรมศิลป์นำชมความพร้อมพระเมรุมาศ
กรมศิลป์นำชมความพร้อมพระเมรุมาศ ซึ่งจัดสร้างขึ้นสำหรับงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยการเยี่ยมชมครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงความตั้งใจของทุกหน่วยงานที่ร่วมกันดำเนินงานอย่างประณีต รอบคอบ และเป็นไปตามกรอบเวลาที่กำหนดไว้
เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 เวลา 13.30 น. ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร ได้นำสื่อมวลชนและกลุ่มนักวิชาการเข้าชมพื้นที่จัดสร้างพระเมรุมาศ รวมถึงสิ่งปลูกสร้างประกอบพระเมรุมาศ ภายในเขตรั้วราชวัตรมีทั้งพระเมรุมาศ พระที่นั่งทรงธรรม ศาลาลูกขุน ทิม ทับเกษตร พลับพลายกสนามหลวง ตลอดจนงานตกแต่งภูมิทัศน์และประติมากรรมที่ใช้ประดับพื้นที่โดยรอบ
กรมศิลป์นำชมความพร้อมพระเมรุมาศตามโบราณราชประเพณี
การออกแบบพระเมรุมาศครั้งนี้ยึดหลักโบราณราชประเพณี และถ่ายทอดแนวคิดเรื่องคติภูมิจักรวาลอย่างชัดเจน โดยมีพระเมรุมาศเป็นอาคารประธาน ตั้งอยู่บนฐานชั้นชาลายกสูงซ้อนชั้น เปรียบเสมือนเขาพระสุเมรุ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของจักรวาลและสถานที่สถิตของเหล่าเทพยดา การออกแบบจึงไม่ได้มุ่งเน้นเพียงความงดงามทางสถาปัตยกรรม แต่ยังสื่อความหมายเชิงคติความเชื่อและความสำคัญของพระราชพิธีไปพร้อมกัน
พื้นที่โดยรอบพระเมรุมาศประกอบด้วยลานประทักษิณ อาคารประกอบ และองค์ประกอบด้านภูมิสถาปัตยกรรมที่ช่วยสร้างภาพรวมให้สอดคล้องกับแนวคิดจักรวาลตามคติไทย อาคารและพื้นที่ต่าง ๆ เปรียบได้กับเขาสัตบริภัณฑ์และมหานทีสีทันดร ซึ่งล้อมรอบเขาพระสุเมรุ การวางผังจึงต้องคำนึงถึงทั้งความถูกต้องตามแบบแผน ความเหมาะสมต่อการใช้งาน และความสง่างามของพื้นที่ประกอบพระราชพิธี
รายละเอียดสำคัญที่สะท้อนพระเกียรติยศ
หนึ่งในจุดเด่นของพระเมรุมาศคือฐานโดยรอบที่ออกแบบให้มีลักษณะเป็นสระบัว สื่อความหมายถึง “สระโบกขรณี” ภายในสระทั้ง 4 แห่งปลูกบัวเต็มพื้นที่ และประดับด้วยสัตว์หิมพานต์ตระกูลมหากษัตริย์ องค์ประกอบเหล่านี้ช่วยเพิ่มความสมบูรณ์ให้กับภาพรวมของพระเมรุมาศ พร้อมทั้งสื่อถึงโลกทัศน์ตามคติจักรวาลที่ปรากฏอยู่ในงานศิลปกรรมไทยมาอย่างยาวนาน
พระเมรุมาศมีรูปแบบเป็นอาคารจัตุรมุขเครื่องยอดมงกุฎแปลง ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากเครื่องศิราภรณ์ของเจ้านาย หลังคาซ้อน 7 ชั้นเชิงกลอน เปรียบได้กับจำนวนชั้นเชิงกลอนของพระมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง รายละเอียดดังกล่าวแสดงถึงการเลือกใช้สัญลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมเพื่อถวายพระเกียรติยศอย่างสูงสุด แด่พระผู้ทรงดำรงฐานะทั้งพระบรมราชินีนาถและพระบรมราชชนนีแห่งพระมหากษัตริย์
กำหนดการสำคัญของการจัดสร้าง
นายพนมบุตรเปิดเผยว่า การดำเนินงานก่อสร้างพระเมรุมาศเป็นไปตามกรอบเวลาที่กำหนด โดยในวันที่ 24 พฤศจิกายน สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ จะเสด็จฯ เป็นประธานในพิธีบวงสรวงพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร จากนั้นในวันที่ 25 พฤศจิกายน เวลา 18.00 น. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธียกพระนพปฎลมหาเศวตฉัตรพระเมรุมาศ ซึ่งถือเป็นช่วงเวลาที่พระเมรุมาศแล้วเสร็จสมบูรณ์
- วันที่ 24 พฤศจิกายน: พิธีบวงสรวงพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร
- วันที่ 25 พฤศจิกายน เวลา 18.00 น.: พิธียกพระนพปฎลมหาเศวตฉัตรพระเมรุมาศ
- ภายหลังพระราชพิธี: มีการปรับรายละเอียดบางส่วนเพื่อรองรับพระราชพิธีในครั้งต่อไป
- กำหนดการปรับปรุง: คาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จภายในเดือนกุมภาพันธ์ 2570
นอกจากความพร้อมของงานก่อสร้างแล้ว การจัดภูมิทัศน์ยังมีบทบาทสำคัญในการทำให้พื้นที่ทั้งหมดมีความกลมกลืนและรองรับการใช้งานได้อย่างเหมาะสม ทีมงานต้องพิจารณารายละเอียดตั้งแต่ตำแหน่งอาคาร เส้นทางสัญจร พื้นที่ประกอบพิธี ไปจนถึงการจัดวางประติมากรรมและพรรณไม้ ทุกส่วนต้องสอดคล้องกับหลักโบราณราชประเพณีและภาพรวมของพระเมรุมาศ
การทำงานของกรมศิลปากรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงเป็นภารกิจที่ต้องอาศัยทั้งความรู้ด้านประวัติศาสตร์ศิลปะ สถาปัตยกรรม งานช่างฝีมือ และการบริหารจัดการพื้นที่ขนาดใหญ่ ความละเอียดในแต่ละขั้นตอนมีความสำคัญ เพราะพระเมรุมาศเป็นมากกว่าอาคารสำหรับประกอบพระราชพิธี แต่ยังเป็นงานศิลปกรรมที่สะท้อนภูมิปัญญา ความเชื่อ และความเคารพเทิดทูนต่อพระบรมวงศานุวงศ์
ภายหลังงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพแล้ว จะมีการปรับรายละเอียดพระเมรุมาศเพื่อใช้ในพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา โดยรายละเอียดที่จะเปลี่ยนแปลง ได้แก่ ฉัตร หน้าบัน และสีหลักของพระเมรุมาศ ซึ่งจะปรับเป็นสีส้ม อันเป็นสีประจำวันพระราชสมภพ การปรับเปลี่ยนนี้แสดงให้เห็นถึงความพิถีพิถันในการกำหนดรายละเอียดให้เหมาะสมกับพระราชพิธีแต่ละครั้ง
จากการที่กรมศิลป์นำชมความพร้อมพระเมรุมาศ ทำให้ประชาชนและผู้สนใจได้เห็นเบื้องหลังการทำงานที่ผสมผสานศิลปวัฒนธรรมไทยเข้ากับการจัดการพื้นที่อย่างเป็นระบบ ทุกองค์ประกอบล้วนมีความหมาย ตั้งแต่ฐานพระเมรุมาศ สระบัว สัตว์หิมพานต์ หลังคาซ้อนชั้น ไปจนถึงอาคารประกอบโดยรอบ จึงนับเป็นโอกาสสำคัญในการเรียนรู้คุณค่าของศิลปกรรมไทยและขนบธรรมเนียมที่สืบทอดต่อกันมา
โดยสรุป กรมศิลป์นำชมความพร้อมพระเมรุมาศ พร้อมเผยแนวคิดการออกแบบที่ให้ความสำคัญกับทั้งความถูกต้องตามโบราณราชประเพณี ความงดงาม และการถวายพระเกียรติยศสูงสุด การเตรียมงานครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงการก่อสร้างอาคาร แต่เป็นการสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความประณีตของงานช่างไทย ผู้สนใจควรติดตามข้อมูลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมเรียนรู้และตระหนักถึงคุณค่าของศิลปวัฒนธรรมไทยอย่างต่อเนื่อง
ที่มา – ‘กรมศิลป์’ นำชมความพร้อม ‘พระเมรุมาศ’ เผยแนวคิดการออกแบบถวายพระเกียรติยศสูงสุด