ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา ‘วันรพี’ ถอดบทเรียนพระราชกรณียกิจ ‘พระองค์ภา’ พร้อมข้อเสนอพัฒนา ‘กระบวนการยุติธรรม’

เมื่อเร็วๆ นี้ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้จัดงานเสวนาวิชาการที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งในหัวข้อ “นิติธรรม ความยุติธรรม และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ : บทเรียนจากพระราชกรณีกิจสู่การพัฒนากระบวนการความยุติธรรมไทย” เพื่อเป็นการน้อมรำลึกถึงพระราชกรณียกิจอันสำคัญยิ่งของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณี มหาวัชรราชธิดา เนื่องในวันรพี ซึ่งเป็นวันคล้ายวันสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ผู้ได้รับการยกย่องเป็นพระบิดาแห่งกฎหมายไทย งานนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการถอดบทเรียนเพื่อมองหาแนวทางใหม่ๆ ให้กับสังคม

ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา ‘วันรพี’ ถอดบทเรียนพระราชกรณียกิจ ‘พระองค์ภา’ พร้อมข้อเสนอพัฒนา ‘กระบวนการยุติธรรม’

การเสวนาในครั้งนี้มีความโดดเด่นอย่างมาก โดยเฉพาะการนำเสนอมุมมองที่ว่า ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา ‘วันรพี’ ถอดบทเรียนพระราชกรณียกิจ ‘พระองค์ภา’ พร้อมข้อเสนอพัฒนา ‘กระบวนการยุติธรรม’ เพื่อมุ่งเน้นไปที่ความยั่งยืนของหลักนิติธรรม โดย ศ. ดร.สุรศักดิ์ ลิขสิทธิ์วัฒนกุล ได้ย้ำถึงความสำคัญของ “ข้อกำหนดกรุงเทพ” หรือ Bangkok Rules ที่มุ่งเน้นเรื่องสิทธิมนุษยชนและการปฏิบัติที่คำนึงถึงศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ โดยเฉพาะผู้ต้องขังหญิงที่ต้องการมาตรการทางเลือกแทนการจองจำ ซึ่งปัจจุบันมีตัวเลขผู้ต้องขังที่ยังไม่เสร็จสิ้นคดีเพิ่มสูงขึ้นอย่างน่ากังวล

มุมมองการปฏิรูปเพื่อสังคมที่เท่าเทียม

ในงานเสวนายังมีการนำเสนอแง่คิดว่าการที่ ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา ‘วันรพี’ ถอดบทเรียนพระราชกรณียกิจ ‘พระองค์ภา’ พร้อมข้อเสนอพัฒนา ‘กระบวนการยุติธรรม’ นั้น ไม่ใช่เพียงแค่การรำลึกถึง แต่คือการลงมือทำจริง โดยนางพงษ์สวาท นีละโยธิน ได้เน้นย้ำถึงปณิธานของพระองค์ภาที่มุ่งเน้นให้โอกาสผู้ก้าวพลาดให้กลับมามีที่ยืนในสังคมอย่างมีศักดิ์ศรี ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการคัดกรองผู้ป่วยยาเสพติด หรือการส่งเสริมหลักนิติธรรมที่ประชาชนเข้าถึงได้จริง ไม่เหลื่อมล้ำ

ผศ. ดร.รณกรณ์ บุญมี ได้เสนอแนะแนวทางที่น่าสนใจไว้อย่างน่าคิด ดังนี้:

• ปรับปรุงกฎหมายจากที่เคยระบุว่าเป็น “หน้าที่ของรัฐ” ให้กลายเป็น “สิทธิของผู้ต้องขัง”
• ตัดเงื่อนไขที่ไม่จำเป็นออก เพื่อให้การดูแลกลุ่มเปราะบางเป็นไปอย่างทั่วถึง
• ยกระดับมาตรฐานการลงโทษให้เป็นสากลตาม Mandela Rules และ Bangkok Rules
• นำมาตรการที่ไม่ใช่การคุมขังมาใช้ให้มากขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีการพูดถึงบทบาทในระดับสากลที่พระองค์ภาทรงขับเคลื่อนจนเป็นที่ยอมรับ ซึ่ง น.ส.พินทุ์สุดา ชัยนาม ระบุว่าไทยควรสานต่อปณิธานนี้ในการผลักดันประเด็นสิทธิมนุษยชนในเวที UN ต่อไป ขณะที่ตัวแทนจาก TIJ และอัยการผู้เชี่ยวชาญพิเศษ ก็ได้เน้นย้ำเรื่องการนำคนเป็นศูนย์กลางในการทำงาน เพื่อให้กระบวนการยุติธรรมไทยเกิดความเป็นธรรมที่ประชาชนสัมผัสได้จริง

บทสรุปที่สำคัญจากการจัดงานในครั้งนี้คือ การที่ ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา ‘วันรพี’ ถอดบทเรียนพระราชกรณียกิจ ‘พระองค์ภา’ พร้อมข้อเสนอพัฒนา ‘กระบวนการยุติธรรม’ ได้ชี้ให้เห็นว่าหัวใจสำคัญของการปฏิรูปไม่ได้อยู่ที่การแก้ไขกฎหมายเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การปรับกระบวนทัศน์ของคนในกระบวนการยุติธรรมทุกคนให้หันมามองความเป็นมนุษย์และความเป็นธรรมเป็นที่ตั้ง เพื่อสร้างสังคมที่ปลอดภัยและให้โอกาสแก่ผู้ที่ก้าวพลาดอย่างเป็นธรรมที่สุด

ที่มา – ธรรมศาสตร์ จัดเสวนา ‘วันรพี’ ถอดบทเรียนพระราชกรณียกิจ ‘พระองค์ภา’ พร้อมข้อเสนอพัฒนา ‘กระบวนการยุติธรรม’