ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ จี้เยียวยาเขื่อนปากมูล

ประเด็นเขื่อนปากมูลยังคงเป็นเรื่องที่ประชาชนและสังคมไทยต้องติดตามอย่างใกล้ชิด หลังขบวนเคลื่อนไหวผู้หญิงนักปกป้องสิทธิมนุษยชนในประเทศไทยออกแถลงการณ์เรียกร้องให้กระทรวงพลังงาน รัฐบาลไทย และธนาคารโลก เร่งรับรองสิทธิและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นธรรม การเรียกร้องครั้งนี้สะท้อนว่า ปัญหาที่ดำเนินมายาวนานถึง 36 ปี ไม่ควรถูกเลื่อนออกไปอีก เพราะทุกวันที่รอคอยหมายถึงชีวิตและรายได้ของผู้คนที่ยังต้องเผชิญความไม่แน่นอน

ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ จี้เยียวยาเขื่อนปากมูล โดยเน้นว่าความยุติธรรมต้องครอบคลุมผู้ได้รับผลกระทบทุกกลุ่ม ไม่ใช่เฉพาะผู้ที่สามารถผ่านขั้นตอนราชการได้ครบถ้วนเท่านั้น หลายครอบครัวสูญเสียสมาชิกไปก่อนจะได้เห็นการเยียวยา ผู้สูงอายุจำนวนหนึ่งไม่สามารถเดินเรื่องผ่านกระบวนการที่ซับซ้อนและยืดเยื้อ ขณะที่ประชาชนบางส่วนหมดแรงจากการพิสูจน์สิทธิและการรอคอยที่ไม่มีคำตอบชัดเจน

ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ จี้เยียวยาเขื่อนปากมูลอย่างเร่งด่วน

หัวใจสำคัญของข้อเรียกร้องคือ การประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาเขื่อนปากมูลในวันที่ 21 กันยายน 2569 ต้องนำไปสู่การตัดสินใจที่ชัดเจน มีกรอบเวลาที่ตรวจสอบได้ และไม่ทำให้ผู้ได้รับผลกระทบต้องกลับเข้าสู่การรอคอยรอบใหม่ สิทธิที่รัฐรับรองแล้วควรนำไปสู่การเยียวยาโดยเร็ว พร้อมเปิดพื้นที่ให้ประชาชนเจ้าของปัญหามีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย

ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ จี้เยียวยาเขื่อนปากมูล และคืนสิทธิให้ชุมชน

การมีส่วนร่วมของชุมชนไม่ควรเป็นเพียงการรับฟังความคิดเห็นที่ไม่มีผลต่อการตัดสินใจ ผู้ได้รับผลกระทบต้องมีสิทธิกำหนดตัวแทนของตนเอง และมีอำนาจร่วมออกแบบแนวทางแก้ไข โดยเฉพาะผู้หญิงนักปกป้องสิทธิมนุษยชน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการติดตามปัญหา สื่อสารกับสังคม และผลักดันให้หน่วยงานรัฐรับผิดชอบต่อประชาชนอย่างต่อเนื่อง

ข้อเรียกร้องยังระบุให้รัฐบาลเร่งเยียวยา 1,632 ครอบครัวที่ได้รับการรับรองแล้ว พร้อมจัดทำกระบวนการที่เป็นธรรมสำหรับผู้ที่ตกหล่นจากระบบ กลุ่มดังกล่าวรวมถึงครอบครัวของผู้เสียชีวิตก่อนเห็นความเป็นธรรม ผู้สูงอายุ ผู้ที่ไม่สามารถดำเนินการตามขั้นตอนราชการอันยืดเยื้อ และชุมชนท้ายน้ำที่ได้รับผลกระทบจากความเสียหายของระบบนิเวศ แม้บางคนอาจไม่เข้าเกณฑ์ผู้ประกอบอาชีพประมงตามนิยามของรัฐ

• เร่งจ่ายเยียวยาครอบครัวที่ได้รับการรับรองสิทธิแล้ว
• เปิดช่องทางพิสูจน์สิทธิที่เข้าถึงง่ายและเป็นธรรม
• รับฟังผู้หญิงและชุมชนท้ายน้ำในทุกขั้นตอน
• ฟื้นฟูวิถีชีวิต ฐานทรัพยากร และระบบนิเวศแม่น้ำมูล
• พิจารณาข้อเสนอการเปิดประตูเขื่อนปากมูลตลอดปีบนฐานข้อมูลและความรู้ของชุมชน

นอกจากค่าชดเชยแล้ว ความรับผิดชอบของรัฐควรครอบคลุมการฟื้นฟูวิถีชีวิตและทรัพยากรที่ประชาชนเคยพึ่งพา แม่น้ำมูลไม่ได้เป็นเพียงแหล่งน้ำ แต่เป็นพื้นที่ทำกิน แหล่งอาหาร และรากฐานทางวัฒนธรรมของหลายชุมชน ดังนั้น การแก้ไขปัญหาจึงควรพิจารณาผลกระทบในระยะยาว รวมถึงข้อเสนอเรื่องการเปิดประตูเขื่อนปากมูลตลอดปี โดยใช้ทั้งงานศึกษา องค์ความรู้ท้องถิ่น และสิทธิของประชาชนในการกำหนดอนาคตของแม่น้ำ

ในส่วนของธนาคารโลก ขบวนผู้หญิงนักปกป้องสิทธิมนุษยชนเห็นว่า ธนาคารโลกควรแสดงความรับผิดชอบต่อบทบาทในอดีต เพราะเขื่อนปากมูลเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาระบบไฟฟ้าของประเทศไทยที่ธนาคารโลกมีส่วนเกี่ยวข้องในฐานะผู้ให้เงินกู้ รวมถึงมีบทบาทในการประเมิน อนุมัติ และติดตามโครงการ การปิดเงินกู้ไม่ควรหมายถึงการสิ้นสุดความรับผิดชอบ ในเมื่อผลกระทบต่อประชาชนและระบบนิเวศยังคงเกิดขึ้นจนถึงปัจจุบัน

ก่อนการประชุมประจำปีของธนาคารโลกและกองทุนการเงินระหว่างประเทศในกรุงเทพฯ ระหว่างวันที่ 12–18 ตุลาคม 2569 ธนาคารโลกควรประกาศแนวทางที่เป็นรูปธรรม ไม่ใช่เพียงจัดเวทีรับฟังหรือสรุปบทเรียน แต่ควรร่วมกับรัฐบาลไทยจัดให้มีกลไกและทรัพยากรสำหรับการเยียวยา การฟื้นฟูฐานชีวิต และการฟื้นฟูระบบนิเวศ โดยให้ผู้หญิงและประชาชนผู้ได้รับผลกระทบมีอำนาจร่วมกำหนดรูปแบบการช่วยเหลือ

ความรับผิดชอบดังกล่าวควรครอบคลุมทั้ง 1,632 ครอบครัวที่ได้รับการรับรองแล้ว และผู้ที่ถูกทิ้งไว้ข้างหลังจากระบบ ไม่ว่าจะเป็นครอบครัวของผู้เสียชีวิต ผู้สูงอายุ ผู้ที่ไม่สามารถเดินเรื่องต่อได้ หรือชุมชนท้ายน้ำที่ยังได้รับความเสียหาย ธนาคารโลกควรเปิดเผยต่อสาธารณะด้วยว่า บทเรียนจากเขื่อนปากมูลจะนำไปเปลี่ยนนโยบาย มาตรฐานความรับผิดชอบ และวิธีการสนับสนุนโครงการพัฒนาในอนาคตอย่างไร

ท้ายที่สุด ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ จี้เยียวยาเขื่อนปากมูล ไม่ใช่เพียงการเรียกร้องค่าชดเชย แต่เป็นการทวงถามถึงสิทธิในการมีส่วนร่วม ศักดิ์ศรีของผู้ได้รับผลกระทบ และความรับผิดชอบของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สังคมควรติดตามว่าการประชุมและการดำเนินงานหลังจากนี้จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงจริงหรือไม่ เพราะความยุติธรรมที่ล่าช้ามานาน 36 ปี ไม่ควรถูกเลื่อนออกไปอีก ประชาชนควรได้รับคำตอบ แผนงาน และการเยียวยาที่ตรวจสอบได้โดยเร็ว

ที่มา – ‘ผู้หญิงนักปกป้องสิทธิฯ’ จี้กระทรวงพลังงาน-ธนาคารโลกเยียวยาผลกระทบ 36 ปีเขื่อนปากมูล