ภาวะกล้ามเนื้อสลาย ภัยเงียบนักวิ่งมาราธอน

ข่าวการเสียชีวิตของนักวิ่งสาววัย 24 ปีระหว่างการแข่งขันนิวยอร์กมาราธอน สร้างความตกใจให้กับคนรักการออกกำลังกายทั่วโลก เพราะเธอมีสุขภาพแข็งแรงและกำลังลงแข่งขันเพื่อระดมทุนการกุศล เหตุการณ์นี้ได้รับการระบุว่าเกี่ยวข้องกับ ภาวะกล้ามเนื้อสลาย หรือ Rhabdomyolysis ภาวะฉุกเฉินที่อาจเกิดขึ้นหลังการออกแรงอย่างหนัก และสามารถกระทบต่อไต หัวใจ รวมถึงอวัยวะสำคัญได้อย่างรวดเร็ว

ภาวะกล้ามเนื้อสลายคืออะไร

ภาวะกล้ามเนื้อสลาย คือภาวะที่เซลล์กล้ามเนื้อลายได้รับความเสียหายและสลายตัวอย่างรวดเร็ว จนปล่อยโปรตีนไมโอโกลบิน เกลือแร่ และสารต่าง ๆ ออกเข้าสู่กระแสเลือดในปริมาณมาก สารเหล่านี้อาจสร้างภาระให้ไตจนทำงานผิดปกติ หรือทำให้เกิดไตวายเฉียบพลันได้ นอกจากนี้ ความผิดปกติของเกลือแร่ยังอาจส่งผลต่อจังหวะการเต้นของหัวใจและทำให้เกิดอันตรายถึงชีวิต

ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับนักวิ่งอาชีพเท่านั้น ผู้ที่เพิ่งเริ่มออกกำลังกาย คนที่กลับมาออกกำลังหลังหยุดไปนาน หรือผู้ที่ฝึกหนักเกินขีดจำกัดของร่างกายก็มีความเสี่ยงเช่นกัน โดยเฉพาะการวิ่งระยะไกล การฝึกแบบ HIIT การปั่นจักรยานในร่ม และกิจกรรมที่ใช้กล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน

ภาวะกล้ามเนื้อสลายมีสัญญาณเตือนอย่างไร

อาการของ ภาวะกล้ามเนื้อสลาย อาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน และบางรายอาจยังไม่แสดงอาการทันทีหลังออกกำลังกาย จึงควรสังเกตความผิดปกติของร่างกายอย่างใกล้ชิด โดยสัญญาณที่ควรระวัง ได้แก่

• ปวดกล้ามเนื้อรุนแรงหรือปวดมากกว่าที่คาดหลังออกกำลังกาย
• กล้ามเนื้อบวม กดเจ็บ ตึง หรือรู้สึกอ่อนแรงผิดปกติ
• ปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายสีชา สีโคล่า หรือมีปริมาณลดลง
• อ่อนเพลียมาก วิงเวียนศีรษะ คลื่นไส้ หรือสับสน
• เป็นตะคริว หัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือรู้สึกหายใจไม่สะดวก

อย่างไรก็ตาม อาการปัสสาวะสีเข้มอาจไม่เกิดขึ้นในทุกคน และการไม่มีอาการดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าจะปลอดภัย หากมีอาการปวดกล้ามเนื้อรุนแรง อ่อนแรงมาก หรือรู้สึกผิดปกติหลังออกกำลังกาย ควรหยุดกิจกรรมทันทีและรีบพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ

อะไรเพิ่มความเสี่ยงหลังออกกำลังกาย

การออกแรงหนักเกินไปเป็นปัจจัยสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อเพิ่มระยะทางหรือความเร็วอย่างรวดเร็วโดยไม่มีเวลาปรับตัว สภาพอากาศร้อนและความชื้นสูงก็ทำให้ร่างกายระบายความร้อนได้ยากขึ้น เพิ่มโอกาสเกิดภาวะขาดน้ำและการบาดเจ็บจากความร้อน ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะกล้ามเนื้อสลายได้

นอกจากนั้น การนอนหลับไม่เพียงพอ การมีไข้หรือเจ็บป่วยก่อนออกกำลังกาย การดื่มน้ำน้อย การใช้ยาหรืออาหารเสริมบางชนิด รวมถึงโรคประจำตัวบางอย่าง อาจทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น นักกีฬาจึงไม่ควรฝืนซ้อมหรือแข่งขันเมื่อร่างกายยังไม่พร้อม แม้จะเตรียมตัวมาเป็นอย่างดีก็ตาม

การดื่มน้ำอย่างเหมาะสม พักเป็นระยะ และออกกำลังกายในช่วงที่อากาศไม่ร้อนจัดช่วยลดความเสี่ยงได้ แต่ไม่ควรดื่มน้ำมากเกินไปในเวลาอันสั้น เพราะอาจทำให้สมดุลเกลือแร่ในร่างกายผิดปกติได้เช่นกัน สำหรับผู้ที่มีแผนลงแข่งระยะไกล ควรฝึกตามโปรแกรมที่เหมาะสม ค่อย ๆ เพิ่มระยะทาง และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหากมีโรคประจำตัว

เมื่อมีอาการควรทำอย่างไร

หากรู้สึกอ่อนแรงมาก หน้ามืด วิงเวียน เป็นตะคริว หรือปวดกล้ามเนื้อผิดปกติระหว่างวิ่ง ควรชะลอความเร็วและหยุดพักในบริเวณที่ปลอดภัย อย่าพยายามฝืนไปต่อเพื่อให้ถึงเส้นชัย จากนั้นแจ้งทีมแพทย์หรือผู้จัดการแข่งขันทันที หากมีปัสสาวะสีเข้ม ปัสสาวะน้อยลง กล้ามเนื้อบวมมาก หรือมีอาการใจสั่น ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว

แพทย์อาจตรวจเลือดเพื่อวัดระดับเอนไซม์กล้ามเนื้อ ตรวจการทำงานของไตและเกลือแร่ รวมถึงตรวจปัสสาวะเพื่อประเมินความรุนแรง การรักษาอาจต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดและเฝ้าระวังการทำงานของไต ทั้งนี้ ไม่ควรวินิจฉัยหรือซื้อยารับประทานเอง เพราะยาบางชนิดอาจเพิ่มภาระให้ไต

บทเรียนจากเหตุการณ์นี้คือ ความฟิตไม่ได้ทำให้ทุกคนปลอดภัยจากภาวะฉุกเฉิน นักวิ่งทุกระดับควรฟังสัญญาณเตือนของร่างกาย เตรียมตัวตามความเหมาะสม และให้ความสำคัญกับการพักฟื้นมากพอ หากออกกำลังกายแล้วรู้สึกผิดปกติ อย่ามองว่าเป็นเพียงอาการเหนื่อยธรรมดา การหยุดพักและขอความช่วยเหลือเร็วอาจช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ ดูแลตัวเองให้ดี แล้วค่อยกลับไปวิ่งเมื่อแพทย์ประเมินว่าปลอดภัย

ที่มา – รู้จัก “ภาวะกล้ามเนื้อสลาย” ภัยเงียบคร่าชีวิตนักวิ่งสาววัย 24 ปี กลางสนามนิวยอร์กมาราธอน