รอ “กกต.” ร้องศาล รธน. ชี้ขาดปมอำนาจ

ประเด็น รอ “กกต.” ร้องศาล รธน. กลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังเกิดข้อถกเถียงเกี่ยวกับอำนาจของคณะกรรมการการเลือกตั้ง หรือ กกต. ในการตรวจสอบกระบวนการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา รวมถึงอำนาจของศาลฎีกาในการรับคำร้องและตรวจสอบคุณสมบัติของผู้สมัคร สว. เรื่องนี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานรัฐเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับสิทธิทางการเมืองของประชาชนและหลักการแบ่งแยกอำนาจตามรัฐธรรมนูญด้วย

ชนวนสำคัญเริ่มจากนายพงศกรณ์ ตั้งกิตติ์ตระกูล สว.สำรอง กลุ่ม 2 กฎหมายและกระบวนการยุติธรรม ยื่นฟ้องนายแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. พร้อมคณะกรรมการ กกต. รวม 8 คน ต่อศาลจังหวัดนนทบุรี โดยกล่าวหาว่าอาจมีการทุจริตต่อหน้าที่ หรือปฏิบัติและละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ ตามกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 คดีดังกล่าวมีที่มาจากข้อสงสัยเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่และมติของ กกต. ในการตรวจสอบกรณีทุจริตหรือฮั้วเลือก สว.

รอ “กกต.” ร้องศาล รธน. ชี้ขาดอำนาจศาล

ฝ่าย กกต. ซึ่งตกเป็นจำเลยได้โต้แย้งเรื่องเขตอำนาจศาล โดยเห็นว่าคณะกรรมการ กกต. เป็นผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ จึงอาจไม่อยู่ในอำนาจพิจารณาของศาลยุติธรรมทั่วไป แต่ประเด็นดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง หรือศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ

จากข้อโต้แย้งนี้ ศาลจังหวัดนนทบุรีจึงมีคำสั่งให้รอการพิจารณาคดีไว้ชั่วคราว พร้อมส่งสำนวนและประเด็นเรื่องเขตอำนาจให้ประธานศาลอุทธรณ์พิจารณาวินิจฉัย การดำเนินการดังกล่าวเป็นขั้นตอนสำคัญ เพราะช่วยให้เกิดความชัดเจนว่าคดีควรเข้าสู่การพิจารณาของศาลใด ก่อนเดินหน้าสู่การพิจารณาเนื้อหาของข้อกล่าวหา

รอ “กกต.” ร้องศาล รธน. ท่ามกลางข้อถกเถียงทางกฎหมาย

ประธานศาลอุทธรณ์มีคำวินิจฉัยว่า สิทธิและเสรีภาพทางการเมืองเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน ซึ่งได้รับการรับรองทั้งในปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง หรือ ICCPR และรัฐธรรมนูญไทย โดยรัฐธรรมนูญยืนยันว่าอำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย

เมื่อมีข้อกล่าวหาว่าการทุจริตหรือการประพฤติมิชอบทำให้การได้มาซึ่ง สว. ไม่เป็นไปตามกฎหมาย การกระทำนั้นจึงอาจถูกมองว่าเป็นการพรากอำนาจอธิปไตยไปจากประชาชน ประชาชนจึงอาจถือเป็นผู้เสียหายและมีสิทธิยื่นฟ้องต่อศาลชั้นต้นได้โดยตรงตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

คำวินิจฉัยยังระบุว่า แม้กฎหมายจะมีช่องทางพิเศษให้ ป.ป.ช. หรืออัยการสูงสุดยื่นฟ้องต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง แต่กรณีที่ประชาชนยื่นฟ้องด้วยตนเอง อาจไม่อยู่ภายใต้ช่องทางพิเศษดังกล่าว เมื่อพิจารณาสถานะของจำเลยซึ่งเป็นเจ้าพนักงานของรัฐในองค์กรอิสระ คดีจึงอยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ

กกต. กังวลคำวินิจฉัยของศาลฎีกา

อีกประเด็นที่ต้องจับตาคือ กกต. มีแนวคิดยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อขอให้ตีความอำนาจของศาลฎีกาในการไต่สวนคำร้องจากอดีตผู้สมัคร สว. หรือผู้สอบตกเลือก สว. โดยเฉพาะกรณีตรวจสอบคุณสมบัติของผู้สมัคร ซึ่งมีรายงานว่ามี สว. บางรายกำลังเข้าสู่กระบวนการไต่สวน

กกต. มีมติให้พิจารณาปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของตนตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 (2) โดยต้องการให้ชัดเจนว่า คำวินิจฉัยของ กกต. ตามกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่ง สว. ถือเป็นที่สุดหรือไม่ และศาลฎีกาจะสามารถรับคำร้องเพื่อทบทวนหรือเปลี่ยนแปลงคำวินิจฉัยดังกล่าวได้หรือไม่

เหตุผลของ กกต. คือ กฎหมายกำหนดอำนาจของศาลฎีกาไว้เป็นการเฉพาะ ศาลฎีกาอาจไม่มีอำนาจเชิงรุกในการเริ่มต้นไต่สวนการทุจริตด้วยตนเอง และอาจตรวจสอบได้เฉพาะกรณีที่ กกต. เป็นผู้ยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งหรือสิทธิเลือกตั้งเท่านั้น หากศาลฎีกาเข้ามาทบทวนคำวินิจฉัยที่ กกต. เห็นว่าเป็นที่สุดแล้ว ก็อาจถูกมองว่าเป็นการก้าวล่วงอำนาจขององค์กรอิสระ

อย่างไรก็ตาม อดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญให้ความเห็นว่า การขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 (2) ต้องเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริงแล้ว ไม่ใช่เพียงความไม่แน่ใจของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง และต้องไม่ใช่ความขัดแย้งที่ไปกระทบหรือชนกับอำนาจขององค์กรศาลโดยตรง

แนวทางที่ถูกเสนอคือ กกต. ควรยื่นคำร้องคัดค้านเข้าไปในคดีที่ศาลฎีกากำลังพิจารณาอยู่ ในฐานะผู้มีส่วนได้เสียหรือคู่กรณี จากนั้นขอให้ศาลฎีกาเป็นผู้ส่งประเด็นไปยังศาลรัฐธรรมนูญตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 212 เพื่อวินิจฉัยว่าบทบัญญัติหรือระเบียบที่ศาลฎีกาใช้ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ แนวทางนี้แตกต่างจากการยื่นเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญโดยตรง

ผลกระทบต่อประชาชนและการเลือก สว.

ข้อพิพาทครั้งนี้สะท้อนความละเอียดอ่อนของระบบตรวจสอบการเลือกตั้งและการได้มาซึ่ง สว. เพราะแต่ละองค์กรมีหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่แตกต่างกัน กกต. มีหน้าที่จัดการเลือกตั้งและตรวจสอบการทุจริต ขณะที่ศาลมีหน้าที่พิจารณาข้อพิพาทตามกระบวนการยุติธรรม การกำหนดเส้นแบ่งอำนาจอย่างชัดเจนจึงมีความสำคัญต่อความน่าเชื่อถือของระบบการเมือง

ประชาชนควรติดตามข้อมูลจากเอกสารทางราชการและคำวินิจฉัยของศาลเป็นหลัก เพราะประเด็นนี้มีรายละเอียดทางกฎหมายจำนวนมาก และอาจถูกนำเสนอผ่านถ้อยคำที่ทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนได้ การแชร์ข่าวหรือความเห็นโดยไม่ตรวจสอบอาจทำให้สังคมสับสน โดยเฉพาะในช่วงที่มีความขัดแย้งระหว่างองค์กรอิสระกับแวดวงตุลาการ

นอกจากประเด็นทางกฎหมายแล้ว ยังมีสถานการณ์การชุมนุมเรียกร้องให้รัฐบาลลดราคาน้ำมันและทบทวนโครงสร้างราคาพลังงาน ซึ่งเจ้าหน้าที่เตรียมกำลังและจัดพื้นที่เพื่อดูแลความเรียบร้อย รัฐบาลยืนยันว่าประชาชนสามารถชุมนุมและเสนอข้อเรียกร้องได้ตามสิทธิ แต่ต้องดำเนินการโดยสงบ ปราศจากอาวุธ และอยู่ภายใต้กรอบกฎหมาย ประชาชนจึงควรตรวจสอบภาพและข้อมูลการชุมนุมก่อนส่งต่อ เพื่อป้องกันการบิดเบือนหรือสร้างความเข้าใจผิด

ท้ายที่สุด คำถามว่า รอ “กกต.” ร้องศาล รธน. หรือไม่ ยังต้องติดตามท่าทีอย่างเป็นทางการของ กกต. รวมถึงแนวทางที่ศาลจะวินิจฉัยต่อไป ไม่ว่าผลจะออกมาอย่างไร สิ่งสำคัญคือทุกฝ่ายควรเคารพกระบวนการยุติธรรม เปิดเผยเหตุผลตามกฎหมาย และคำนึงถึงสิทธิของประชาชนเป็นศูนย์กลาง เพราะความชัดเจนเรื่องอำนาจศาลและอำนาจองค์กรอิสระจะเป็นพื้นฐานสำคัญของความเชื่อมั่นต่อการเมืองไทย

ที่มา – รอ “กกต.” ร้องศาล รธน.