ล้มภาษีบาป จุดไฟเผาเรือน: ใครได้ประโยชน์
ประเด็น ล้มภาษีบาป จุดไฟเผาเรือน กำลังกลายเป็นคำถามใหญ่ที่สังคมไทยไม่ควรมองข้าม เพราะเรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องกับตัวเลขในเอกสารงบประมาณเพียงอย่างเดียว แต่เชื่อมโยงกับสุขภาพของประชาชน การทำงานของกองทุนเพื่อสังคม และความเชื่อมั่นที่ประชาชนมีต่อรัฐบาลโดยตรง ในช่วงที่เศรษฐกิจยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่ ผู้คนจำนวนมากต้องรับมือกับค่าครองชีพ หนี้สิน และผลกระทบจากความขัดแย้งในต่างประเทศ การตัดสินใจเปลี่ยนแหล่งที่มาของเงินกองทุนจึงยิ่งถูกจับตามองเป็นพิเศษ
เดิมบริษัทเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และบริษัทบุหรี่ต้องจ่ายภาษีสรรพสามิตตามกฎหมายอยู่แล้ว นอกจากนั้นยังมีเงินสมทบอีกส่วนหนึ่งในอัตรา 2 เปอร์เซ็นต์ หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า ภาษีบาป หรือภาษีสุขภาพ เงินส่วนนี้ถูกนำไปสนับสนุนการทำงานของหน่วยงานสำคัญหลายแห่ง เช่น สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนาการกีฬาแห่งชาติ รวมเป็นเงินกว่า 1.4 หมื่นล้านบาทต่อปี
ล้มภาษีบาป จุดไฟเผาเรือน กระทบใครบ้าง
รัฐบาลให้เหตุผลว่าการปรับแก้กฎหมาย 4 ฉบับมีเป้าหมายเพื่อจัดระเบียบระบบการเงินการคลัง โดยอาจเปลี่ยนจากการนำส่งเงินให้กองทุนโดยตรง ไปเป็นการจัดสรรผ่านงบประมาณรายจ่ายประจำปี ฟังดูเหมือนเป็นการปรับระบบให้เป็นระเบียบมากขึ้น แต่สิ่งที่ประชาชนอยากรู้คือ เงินก้อนเดิมจะยังถูกจัดสรรให้ครบถ้วนหรือไม่ และจะมีหลักประกันอะไรว่าแต่ละหน่วยงานจะได้รับงบประมาณอย่างต่อเนื่อง
ข้อกังวลไม่ได้อยู่ที่การตรวจสอบเงินหรือการทำให้ระบบโปร่งใส เพราะทุกคนย่อมเห็นด้วยกับการใช้งบประมาณอย่างมีประสิทธิภาพ ปัญหาคือการเปลี่ยนแหล่งเงินอาจทำให้กองทุนเหล่านี้ต้องรอการจัดสรรจากรัฐบาลมากขึ้น หากปีใดงบประมาณมีจำกัด หน่วยงานที่ทำงานด้านสุขภาพ การรณรงค์ลดการสูบบุหรี่ การป้องกันผลกระทบจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ หรือการดูแลผู้สูงอายุ อาจได้รับเงินไม่เต็มจำนวนและไม่ทันต่อภารกิจ
ลองนึกภาพโครงการที่ทำงานต่อเนื่องมาหลายปี ไม่ว่าจะเป็นการให้ความรู้เรื่องโทษของบุหรี่ การช่วยเหลือผู้ป่วย การสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้เด็กและเยาวชน หรือการสนับสนุนกิจกรรมกีฬา หากเงินสนับสนุนไม่แน่นอน โครงการเหล่านี้อาจต้องลดขนาด หยุดชะงัก หรือยกเลิกไปในที่สุด ผลกระทบจึงไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในสำนักงานของกองทุน แต่ส่งต่อไปถึงครอบครัว ชุมชน โรงเรียน และระบบสาธารณสุขในระยะยาว
ล้มภาษีบาป จุดไฟเผาเรือน กับคำถามเรื่องนายทุน
อีกประเด็นที่ทำให้สังคมตั้งคำถามมากขึ้น คือบริษัทผู้ผลิตสินค้าเหล่านี้ยังต้องเสียภาษีสรรพสามิตตามปกติอยู่แล้ว ดังนั้นเงินสมทบ 2 เปอร์เซ็นต์จึงมีลักษณะเป็นกลไกที่ทำให้ผู้ได้รับประโยชน์จากการจำหน่ายสินค้าที่อาจสร้างผลกระทบต่อสุขภาพ มีส่วนร่วมรับผิดชอบต่อสังคมด้วย หากยกเลิกหรือเปลี่ยนกลไกดังกล่าวโดยไม่มีรายละเอียดที่ชัดเจน ผู้คนย่อมสงสัยว่าใครจะเป็นฝ่ายได้ประโยชน์ และใครจะต้องรับภาระแทน
หากเงินจำนวนนี้ถูกดึงเข้าสู่คลัง แต่ไม่ได้จัดสรรกลับมาให้กองทุนอย่างครบถ้วน ภาระอาจตกอยู่กับประชาชนผ่านงบประมาณแผ่นดิน นั่นหมายความว่าคนทั่วไปอาจต้องร่วมรับผิดชอบค่าใช้จ่ายที่เดิมควรให้ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมดังกล่าวมีส่วนร่วม ขณะเดียวกัน หากรัฐบาลจัดสรรเงินทดแทนไม่เพียงพอ งานด้านการสร้างเสริมสุขภาพก็จะอ่อนแรงลง และอาจเปิดช่องให้ปัญหาจากบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ขยายตัวมากขึ้น
- ประชาชนต้องการเห็นตัวเลขงบประมาณที่ชัดเจนและตรวจสอบได้
- รัฐบาลควรรับรองว่าเงินสนับสนุนกองทุนจะไม่ลดลงจากเดิม
- การแก้กฎหมายควรมีการรับฟังความคิดเห็นจากผู้ได้รับผลกระทบ
- ต้องเปิดเผยว่าใครได้ประโยชน์และใครต้องรับภาระจากการเปลี่ยนแปลง
หลายคนยังเชื่อมโยงเรื่องนี้กับนโยบายในอดีตที่มีการผ่อนคลายกฎเกณฑ์เกี่ยวกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เช่น การขยายเวลาจำหน่ายหรือการเปิดสถานบริการในช่วงเวลาที่นานขึ้น แม้นโยบายเหล่านี้อาจช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจและการท่องเที่ยว แต่ก็ต้องพิจารณาควบคู่กับต้นทุนทางสังคม ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุ ความรุนแรงในครอบครัว ปัญหาสุขภาพ และผลกระทบต่อเด็กและเยาวชน การตัดสินใจเชิงนโยบายจึงไม่ควรดูเฉพาะรายได้ระยะสั้นจากธุรกิจ
บทเรียนจากการออกนโยบายที่รวดเร็วโดยมีกฎหมายรองรับไม่เพียงพอ ทำให้ประชาชนกังวลว่าการเปลี่ยนระบบภาษีบาปอาจเกิดขึ้นก่อนที่จะมีมาตรการป้องกันผลกระทบอย่างรอบด้าน หากรัฐบาลต้องการสร้างความเชื่อมั่น ก็ควรชี้แจงรายละเอียดให้ครบ ตั้งแต่แหล่งเงินใหม่ สูตรการจัดสรร งบประมาณขั้นต่ำของแต่ละกองทุน ไปจนถึงกลไกตรวจสอบและบทลงโทษหากมีการนำเงินไปใช้ผิดวัตถุประสงค์
การจัดเก็บภาษีอย่างมีประสิทธิภาพเป็นเรื่องสำคัญ แต่ความโปร่งใสและความรับผิดชอบต่อประชาชนก็สำคัญไม่แพ้กัน รัฐบาลไม่ควรใช้คำว่าเป็นการจัดระเบียบเพียงอย่างเดียวโดยไม่ตอบคำถามว่าเงิน 1.4 หมื่นล้านบาทจะเดินทางไปที่ใด ใครเป็นผู้ตัดสินใจ และประชาชนจะได้รับประโยชน์กลับคืนมาอย่างไร หากตอบไม่ได้ ความสงสัยเรื่องการเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนก็จะยิ่งขยายตัว
สุดท้ายแล้ว ล้มภาษีบาป จุดไฟเผาเรือน อาจไม่ใช่เพียงชื่อของข้อเสนอแก้กฎหมาย แต่เป็นสัญญาณเตือนว่าการบริหารประเทศต้องคำนึงถึงความรู้สึกและความเดือดร้อนของประชาชนมากกว่าผลประโยชน์ระยะสั้น รัฐบาลควรเปิดข้อมูล รับฟังเสียงคัดค้าน และรับประกันว่ากองทุนด้านสุขภาพและสังคมจะไม่ถูกลดทอน เพราะเงินก้อนนี้มีความหมายต่อชีวิตของคนจำนวนมาก หากประชาชนรู้สึกว่ารัฐบาลเลือกปกป้องนายทุนมากกว่าปกป้องสังคม ความไว้วางใจก็อาจเสียหายจนยากจะฟื้นคืน ดังนั้นก่อนเดินหน้าต่อ ควรหยุดทบทวนให้รอบคอบและตอบคำถามประชาชนอย่างตรงไปตรงมา
ร่วมติดตามข้อมูล ตรวจสอบนโยบาย และส่งเสียงอย่างสร้างสรรค์ เพราะการใช้งบประมาณที่โปร่งใสคือสิทธิของประชาชนทุกคน
ที่มา – ล้มภาษีบาป จุดไฟเผาเรือน