อาเซียนฟื้นปฏิสัมพันธ์เมียนมา เริ่มหารือไม่เป็นทางการ

สถานการณ์เมียนมากำลังเข้าสู่ช่วงสำคัญอีกครั้ง หลังอาเซียนหารือแนวทางเปิดช่องให้เกิดการติดต่อและปฏิสัมพันธ์กับเมียนมาแบบค่อยเป็นค่อยไป โดยประเทศไทยเสนอให้เริ่มจากการพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการก่อน แทนการผลักดันให้กลับเข้าสู่การประชุมระดับทางการทันที แนวทางนี้สะท้อนความพยายามของอาเซียนในการหาทางออกที่สอดคล้องกับสถานการณ์จริง หลังฉันทามติ 5 ข้อที่เคยกำหนดไว้ยังไม่มีความคืบหน้าเท่าที่ควร

ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นหารือในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนและการหารืออย่างไม่เป็นทางการแบบขยายเรื่องเมียนมา ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ระบุว่า ตลอดช่วงประมาณ 5 ปีนับตั้งแต่เกิดการรัฐประหาร อาเซียนได้จำกัดการมีส่วนร่วมของเมียนมาในการประชุมระดับรัฐมนตรีและระดับผู้นำ ขณะเดียวกันก็ใช้ฉันทามติ 5 ข้อเป็นกรอบแก้ไขวิกฤต

อาเซียนฟื้นปฏิสัมพันธ์เมียนมา

ประเทศไทยมองว่า การดำเนินการตามฉันทามติ 5 ข้อยังไม่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้อย่างเป็นรูปธรรม จึงเสนอให้ปรับแนวทางการทำงาน โดยส่งเสริมให้เกิด Calibrated re-engagement หรือการกลับมามีปฏิสัมพันธ์อย่างเหมาะสมและค่อยเป็นค่อยไป แนวคิดนี้ไม่ได้หมายถึงการยอมรับทุกสิ่งที่เมียนมาดำเนินการ แต่เป็นการเปิดพื้นที่ให้มีการสื่อสารโดยตรง รับรู้ข้อเท็จจริง และผลักดันให้เมียนมาตอบสนองต่อข้อกังวลของอาเซียนมากขึ้น

อาเซียนฟื้นปฏิสัมพันธ์เมียนมาอย่างไร

หลายประเทศในอาเซียนเห็นด้วยกับการเริ่มพูดคุยโดยตรง เนื่องจากประธานาธิบดีเมียนมาได้เดินทางเยือนประเทศสมาชิกหลายแห่งในช่วงที่ผ่านมา การติดต่อในระดับทวิภาคีจึงเกิดขึ้นอยู่แล้ว การนำประเด็นนี้มาพูดคุยในกรอบอาเซียนจะช่วยให้ประเทศสมาชิกแลกเปลี่ยนข้อมูล ประเมินสถานการณ์ร่วมกัน และกำหนดท่าทีที่มีเอกภาพมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม การกลับมามีปฏิสัมพันธ์ยังต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ โดยเฉพาะเรื่องการลดความรุนแรง การเปิดทางให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมเข้าถึงประชาชน และการสร้างความเชื่อมั่นว่าการพูดคุยจะนำไปสู่ผลลัพธ์ที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชนเมียนมา ไม่ใช่เป็นเพียงการฟื้นความสัมพันธ์ทางการเมืองเท่านั้น

• การพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการ: เป็นจุดเริ่มต้นที่ยืดหยุ่นและช่วยให้ทุกฝ่ายรับรู้สถานการณ์ได้ใกล้ชิดขึ้น
• การลดความรุนแรง: เป็นเงื่อนไขสำคัญที่หลายประเทศต้องการเห็นความคืบหน้าอย่างชัดเจน
• ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม: อาเซียนต้องผลักดันให้ความช่วยเหลือเข้าถึงผู้ได้รับผลกระทบอย่างทั่วถึง
• การกลับเข้าสู่เวทีอาเซียน: ยังต้องพิจารณาว่าจะเริ่มในระดับใดและเมื่อใดจึงเหมาะสม

ในช่วงที่ผ่านมา มีสัญญาณบางอย่างที่ไทยมองว่าเป็นความคืบหน้า เช่น การย้ายนางอองซาน ซูจีออกจากเรือนจำไปอยู่บ้านพัก การเปิดให้ตัวแทนคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ หรือ ICRC เข้าเยี่ยม และการอนุญาตให้บุตรชายของนางอองซาน ซูจีพูดคุยกับเธอทางโทรศัพท์ แม้สัญญาณเหล่านี้จะยังไม่เพียงพอสำหรับการเปลี่ยนแปลงท่าทีของทุกประเทศ แต่ก็อาจเป็นพื้นฐานสำหรับการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจในระยะต่อไป

ไทยยังได้รายงานต่อที่ประชุมถึงการเดินทางไปพูดคุยกับเมียนมาเมื่อวันที่ 12 พ.ย. ซึ่งมุ่งเน้นปัญหาเร่งด่วนและผลกระทบจากการสู้รบที่เกิดขึ้นใกล้ชายแดนไทย โดยไทยย้ำว่าเมียนมาต้องแก้ไขปัญหาภายในประเทศด้วยตนเอง ขณะเดียวกัน ไทยพร้อมสนับสนุนและให้กำลังใจในกระบวนการดังกล่าว ท่าทีนี้สะท้อนบทบาทของไทยในฐานะประเทศเพื่อนบ้านที่ได้รับผลกระทบโดยตรง และต้องการเห็นสถานการณ์ชายแดนมีเสถียรภาพมากขึ้น

อีกประเด็นที่ไทยเน้นย้ำคือ ความสำคัญของการที่เมียนมายังคงมีส่วนร่วมกับอาเซียน เพราะความท้าทายระดับโลกในปัจจุบันไม่สามารถรับมือได้โดยประเทศใดประเทศหนึ่งเพียงลำพัง อาเซียนกำลังผลักดันความร่วมมือด้านเศรษฐกิจ การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจดิจิทัล เศรษฐกิจสีเขียว และการยกระดับการรวมตัวทางเศรษฐกิจ หากเมียนมายังคงแยกตัวออกจากภูมิภาค ก็อาจสูญเสียโอกาสในการเข้าถึงความร่วมมือและการพัฒนาร่วมกัน

สำหรับรูปแบบการกลับมามีส่วนร่วมของเมียนมา ขณะนี้ยังไม่มีข้อสรุปว่าจะเกิดขึ้นในการประชุมระดับรัฐมนตรีต่างประเทศหรือระดับผู้นำเมื่อใด หลายประเทศเห็นว่าควรเริ่มจากการพบปะอย่างไม่เป็นทางการให้บ่อยขึ้น เพื่อเปิดโอกาสให้มีการสื่อสารอย่างตรงไปตรงมา และทำให้เมียนมาเข้าใจจุดยืนของอาเซียนมากขึ้น การดำเนินการเช่นนี้อาจช่วยลดช่องว่างระหว่างกันโดยไม่ทำให้กลไกและหลักการของอาเซียนถูกมองข้าม

แม้ยังเร็วเกินไปที่จะคาดการณ์ว่าเมียนมาจะกลับเข้าร่วมการประชุมอย่างเป็นทางการได้ภายในช่วงที่สิงคโปร์ทำหน้าที่ประธานอาเซียนหรือไม่ แต่ทิศทางที่เห็นได้ชัดคือ ประเทศสมาชิกส่วนใหญ่เปิดรับการมีปฏิสัมพันธ์โดยตรงมากขึ้น การฟื้นความสัมพันธ์จึงน่าจะเป็นกระบวนการระยะยาวที่ต้องอาศัยความต่อเนื่อง ความจริงใจ และการตอบสนองที่จับต้องได้จากทุกฝ่าย

มุมมองสำคัญ: อาเซียนฟื้นปฏิสัมพันธ์เมียนมาอาจเป็นโอกาสให้การทูตกลับมามีบทบาทอีกครั้ง แต่ความสำเร็จจะขึ้นอยู่กับการเปลี่ยนการพูดคุยให้เกิดผลจริง ทั้งการลดความรุนแรงและการช่วยเหลือประชาชน ผู้ติดตามสถานการณ์ควรจับตาการหารืออย่างไม่เป็นทางการ เพราะอาจเป็นก้าวแรกสู่ทางออกที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น

ที่มา – อาเซียนเปิดช่องฟื้นปฏิสัมพันธ์ ‘เมียนมา’ หลังฉันทามติ 5 ข้อไม่คืบ ไทยเสนอเริ่มหารือไม่เป็นทางการ