อุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก เร่งแก้ปัญหา
กรณี อุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก กลายเป็นประเด็นที่หลายคนให้ความสนใจ เพราะพื้นที่แห่งนี้ไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะด้านธรณีวิทยาเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงกับธรรมชาติ ชุมชน วิถีชีวิต และการท่องเที่ยวของจังหวัดสตูลโดยตรง ล่าสุดกรมทรัพยากรธรณีออกมาชี้แจงว่า กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไม่ได้เพิกเฉยต่อสถานการณ์ พร้อมเร่งทำงานร่วมกับจังหวัดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขข้อเสนอแนะขององค์การยูเนสโกอย่างจริงจัง
อุทยานธรณีโลกสตูลได้รับการรับรองจากยูเนสโกเมื่อวันที่ 17 เมษายน 2561 ครอบคลุมพื้นที่ 4 อำเภอ ได้แก่ ทุ่งหว้า มะนัง ละงู และเมืองสตูล รวมพื้นที่ประมาณ 2,597.21 ตารางกิโลเมตร หรือราว 1.62 ล้านไร่ นอกจากนี้ยังครอบคลุมพื้นที่อุทยานแห่งชาติตะรุเตาและอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา ทำให้พื้นที่แห่งนี้มีทั้งแหล่งธรณีวิทยาที่โดดเด่น ระบบนิเวศที่หลากหลาย และแหล่งเรียนรู้ทางธรรมชาติที่มีคุณค่าระดับนานาชาติ
อุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก เพราะอะไร
จากการประเมินซ้ำครั้งที่ 2 ระหว่างวันที่ 15-19 กรกฎาคม 2568 ยูเนสโกได้มอบสถานะใบเหลืองให้แก่อุทยานธรณีโลกสตูล สถานะดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าสตูลสูญเสียการรับรองในทันที แต่เป็นสัญญาณสำคัญว่าพื้นที่จะต้องเร่งปรับปรุงการบริหารจัดการให้เป็นไปตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยประเด็นหลักที่ถูกท้วงติงคือโครงสร้างการบริหารยังขาดความถาวร และการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานยังไม่เป็นระบบมากพอ
พูดให้เข้าใจง่าย ใบเหลืองเป็นเหมือนการเตือนให้พื้นที่กลับมาทบทวนวิธีทำงาน ทั้งเรื่องผู้รับผิดชอบ แผนงาน งบประมาณ การประสานงาน และการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน หากสามารถแสดงให้เห็นว่ามีการแก้ไขอย่างเป็นรูปธรรม มีเอกสารหลักฐานครบถ้วน และบริหารพื้นที่ได้ต่อเนื่อง ก็ยังมีโอกาสได้รับการพิจารณาให้กลับสู่สถานะใบเขียวได้
อุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก และแนวทางแก้ไข
นายนิพนธ์ จำนงสิริศักดิ์ อธิบดีกรมทรัพยากรธรณี ระบุว่า ขณะนี้ผู้ว่าราชการจังหวัดสตูล ผู้บริหารโครงการอุทยานธรณีโลกสตูล กรมทรัพยากรธรณี กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช รวมถึงหน่วยงานในพื้นที่ กำลังร่วมกันปรับโครงสร้างการบริหารจัดการให้มีความชัดเจนและเป็นระบบมากขึ้น แนวทางสำคัญคือการเตรียมแต่งตั้งผู้อำนวยการอุทยานธรณีโลกสตูลคนใหม่ พร้อมปรับองค์ประกอบของคณะทำงานให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามารับผิดชอบอย่างชัดเจน
การมีโครงสร้างที่มั่นคงถือเป็นหัวใจสำคัญ เพราะการดูแลอุทยานธรณีโลกไม่ใช่งานของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่าย ตั้งแต่หน่วยงานราชการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นักวิชาการ ผู้ประกอบการท่องเที่ยว โรงเรียน กลุ่มชุมชน ไปจนถึงประชาชนในพื้นที่ ทุกฝ่ายควรมีบทบาทที่ต่อเนื่อง ไม่ใช่ทำงานเฉพาะช่วงที่มีการประเมินจากยูเนสโกเท่านั้น
เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยังได้แต่งตั้งคณะทำงานขับเคลื่อนการประเมินซ้ำอุทยานธรณีโลกสตูล เพื่อสนับสนุนงานด้านวิชาการ ประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน และค้นหาแหล่งเงินทุนสำหรับพัฒนาพื้นที่ การตั้งคณะทำงานดังกล่าวสะท้อนว่ากระทรวงฯ ต้องการขับเคลื่อนเรื่องนี้แบบเชิงรุก และวางระบบการแก้ปัญหาให้มีผู้รับผิดชอบชัดเจนมากขึ้น
กำหนดการประเมินครั้งต่อไปของยูเนสโก
ตามแผนการดำเนินงาน อุทยานธรณีโลกสตูลจะต้องจัดส่งรายงานความก้าวหน้าของการพัฒนาพื้นที่ พร้อมเอกสารหลักฐานประกอบการประเมินซ้ำให้ยูเนสโกภายในวันที่ 31 มกราคม 2570 จากนั้นคณะผู้ประเมินจะลงพื้นที่ตรวจสอบในช่วงกลางปี 2570 และคาดว่าจะทราบผลการพิจารณาประมาณเดือนมกราคม 2571
หากผลการประเมินผ่านเกณฑ์ อุทยานธรณีโลกสตูลจะได้รับสถานะใบเขียว และสามารถรักษาสถานะอุทยานธรณีโลกต่อไปได้อีก 4 ปี แต่หากยังไม่สามารถแก้ไขข้อท้วงติงได้ครบถ้วน ก็อาจมีความเสี่ยงที่จะถูกเพิกถอนสถานะ ดังนั้นช่วงเวลานี้จึงเป็นช่วงสำคัญที่ทุกฝ่ายต้องทำงานให้เห็นผลจริง และต้องสื่อสารความคืบหน้าให้ประชาชนรับทราบอย่างต่อเนื่อง
- ปรับโครงสร้างการบริหาร: กำหนดผู้รับผิดชอบและบทบาทของแต่ละหน่วยงานให้ชัดเจน
- สร้างความร่วมมือ: เชื่อมการทำงานของภาครัฐ ท้องถิ่น ชุมชน ภาคธุรกิจ และนักวิชาการ
- พัฒนาข้อมูลและหลักฐาน: จัดทำรายงานที่สะท้อนผลการดำเนินงานอย่างเป็นระบบ
- ดูแลทรัพยากรอย่างสมดุล: อนุรักษ์ธรรมชาติควบคู่กับการสร้างรายได้จากการท่องเที่ยว
- ส่งเสริมการมีส่วนร่วม: เปิดโอกาสให้ชุมชนเป็นเจ้าของการดูแลพื้นที่อย่างแท้จริง
โอกาสของชุมชนและการท่องเที่ยวสตูล
แม้ข่าว อุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก จะสร้างความกังวล แต่ในอีกมุมหนึ่งก็เป็นโอกาสให้ทุกฝ่ายกลับมาปรับปรุงการทำงานครั้งใหญ่ การรักษาสถานะอุทยานธรณีโลกไม่ควรเน้นเพียงการทำเอกสารให้ผ่านการประเมิน แต่ควรทำให้พื้นที่เกิดประโยชน์กับคนสตูลอย่างยั่งยืน เช่น พัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงธรณีวิทยา สร้างมัคคุเทศก์ท้องถิ่น เพิ่มกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับเยาวชน และสนับสนุนสินค้าชุมชนที่เชื่อมโยงกับเอกลักษณ์ของพื้นที่
การท่องเที่ยวที่ดีควรสร้างรายได้โดยไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ นักท่องเที่ยวควรได้รับความรู้และประสบการณ์ที่มีคุณค่า ขณะที่ชุมชนควรมีรายได้และมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางการพัฒนา หากทุกฝ่ายทำงานไปในทิศทางเดียวกัน อุทยานธรณีโลกสตูลก็จะไม่ใช่เพียงชื่อที่ได้รับการรับรองจากนานาชาติ แต่จะเป็นต้นแบบของการอนุรักษ์ที่อยู่ร่วมกับเศรษฐกิจและวิถีชีวิตได้จริง
โดยสรุป อุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก เป็นสัญญาณให้เร่งแก้ไขระบบบริหารและการประสานงาน ไม่ใช่จุดสิ้นสุดของการรับรอง กระทรวงทรัพยากรฯ และหน่วยงานในพื้นที่ยังมีเวลาพิสูจน์ผลงานก่อนการประเมินครั้งต่อไป ความเห็นส่วนตัวคือการแก้ปัญหาจะสำเร็จได้ก็ต่อเมื่อชุมชนมีบทบาทจริง และทุกหน่วยงานทำงานต่อเนื่องอย่างโปร่งใส หากทำได้ สตูลก็มีโอกาสกลับมาเป็นพื้นที่ต้นแบบด้านธรณีวิทยา ธรรมชาติ และการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนได้อีกครั้ง
ที่มา – ‘อธิบดีธรณี’ แจงปมอุทยานธรณีโลกสตูลได้ใบเหลืองยูเนสโก ยันไม่นิ่งนอนใจ เร่งแก้ข้อท้วงติง



