เครือข่ายภาคประชาชนค้านร่างยาเสพติด 2 ฉบับ
เครือข่ายภาคประชาชนค้านร่างยาเสพติด 2 ฉบับ หลังตัวแทนเครือข่ายภาคประชาสังคมและเครือข่ายผู้ใช้ยาเข้ายื่นหนังสือต่อคณะกรรมาธิการ หรือ กมธ. 3 คณะ ที่รัฐสภา เพื่อแสดงความห่วงกังวลและเสนอแนวทางปรับปรุงร่างกฎหมายยาเสพติดที่กำลังเข้าสู่การพิจารณา โดยเห็นว่าการแก้ไขกฎหมายควรคำนึงถึงสิทธิมนุษยชน สุขภาพของประชาชน และผลกระทบต่อชุมชนอย่างรอบด้าน
การยื่นหนังสือครั้งนี้มีตัวแทนจากหลายองค์กรเข้าร่วม ได้แก่ Reform Thailand Partnership กลุ่ม Move D เครือข่ายประชาชนขจัดการเลือกปฏิบัติ และมูลนิธิสถาบันเพื่อการวิจัยและนวัตกรรมด้านเอชไอวี หรือ IHRI โดยมีผู้แทนจาก กมธ.การสาธารณสุข กมธ.การปกครอง และ กมธ.การกฎหมาย การยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน เป็นผู้รับเรื่อง
เครือข่ายภาคประชาชนค้านร่างยาเสพติด 2 ฉบับ
ตัวแทนเครือข่ายระบุว่า ตลอดระยะเวลากว่า 50 ปี ประเทศไทยใช้นโยบายยาเสพติดที่เน้นการปราบปรามและการจับกุมเป็นหลัก แต่แนวทางดังกล่าวยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างยั่งยืน ข้อมูลจากต่างประเทศสะท้อนว่า ผู้ใช้ยาส่วนใหญ่ยังสามารถใช้ชีวิตและทำงานได้ตามปกติ ขณะที่มีเพียงบางส่วนเท่านั้นที่อยู่ในภาวะพึ่งพิงและต้องการการดูแลจากบุคลากรทางการแพทย์และสังคม
เครือข่ายจึงกังวลว่า ร่างกฎหมายยาเสพติด 2 ฉบับอาจทำให้ประเทศไทยกลับไปสู่แนวทางที่เพิ่มอำนาจรัฐและใช้มาตรการทางอาญามากขึ้น โดยเฉพาะการขยายระยะเวลาควบคุมตัวจาก 3 วันเป็น 7 วัน รวมถึงการตั้งข้อสันนิษฐานว่าการครอบครองยาเสพติดเพียง 1 เม็ดอาจเข้าข่ายการครอบครองเพื่อจำหน่าย ประเด็นดังกล่าวอาจทำให้ผู้ใช้ยาถูกดำเนินคดีในฐานะผู้ค้า ทั้งที่ควรได้รับการรักษาและการช่วยเหลือที่เหมาะสม
ข้อกังวลด้านสิทธิจากร่างกฎหมายยาเสพติด
ในมิติด้านกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม เครือข่ายเห็นว่าร่างกฎหมายอาจกระทบต่อหลักสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ เพราะผลักภาระให้ประชาชนต้องพิสูจน์ว่าตนเองไม่ได้มีเจตนาค้า นอกจากนี้ การควบคุมตัวเป็นเวลานานโดยไม่มีกลไกตรวจสอบจากศาลอย่างรวดเร็ว และไม่มีหลักประกันในการเข้าถึงทนายความ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการซ้อมทรมาน การบังคับรับสารภาพ และการใช้อำนาจโดยมิชอบ
อีกประเด็นสำคัญคือการเพิ่มอำนาจเจ้าหน้าที่ในการเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลและระงับเนื้อหาออนไลน์ หากไม่มีระบบตรวจสอบที่เป็นอิสระและโปร่งใส อาจกระทบสิทธิในความเป็นส่วนตัว รวมถึงปิดกั้นข้อมูลด้านสาธารณสุขที่จำเป็น เช่น ข้อมูลการป้องกันการใช้ยาเกินขนาด บริการลดอันตราย และช่องทางขอความช่วยเหลือสำหรับผู้ใช้ยา
ผลกระทบต่อสุขภาพและชุมชน
เครือข่ายภาคประชาชนค้านร่างยาเสพติด 2 ฉบับ เพราะเห็นว่าการใช้การจับกุมและการควบคุมตัวเป็นเครื่องมือหลักอาจทำลายความไว้วางใจระหว่างประชาชนกับหน่วยงานรัฐ ผู้ใช้ยาอาจไม่กล้าขอรับบริการหรือเข้าพบเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ เพราะกลัวถูกจับกุมหรือถูกส่งเข้าสู่ระบบบังคับบำบัด ความหวาดกลัวเช่นนี้อาจทำให้ผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือหลุดออกจากระบบสุขภาพ และทำให้ปัญหาสุขภาพรุนแรงขึ้น
การควบคุมตัวนานถึง 7 วันยังอาจส่งผลต่อผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง ผู้ป่วยโรคประจำตัว ผู้มีปัญหาสุขภาพจิต หรือผู้ที่จำเป็นต้องได้รับยาและการติดตามจากแพทย์อย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกัน การบังคับบำบัดโดยไม่มีความยินยอมอาจขัดต่อหลักการจัดการตนเองและหลักสิทธิมนุษยชน การรักษาที่มีประสิทธิภาพควรเปิดโอกาสให้ผู้รับบริการมีส่วนร่วมตัดสินใจ และควรมีทางเลือกที่หลากหลายตามสภาพปัญหาแต่ละคน
- ยกเลิกการเหมารวมผู้ครอบครองเพื่อเสพว่าเป็นผู้ค้า
- ทบทวนการขยายเวลาควบคุมตัวจาก 3 วันเป็น 7 วัน
- ยุติการบังคับบำบัดและส่งเสริมการรักษาโดยสมัครใจ
- นำหลักการลดอันตรายจากการใช้ยามาใช้เป็นแนวทางหลัก
- จัดให้มีช่องทางร้องเรียนและกลไกตรวจสอบเจ้าหน้าที่ที่ปลอดภัย
- เปิดเผยร่างกฎหมายฉบับเต็มและจัดรับฟังความคิดเห็นอย่างมีความหมาย
เครือข่ายเสนอให้ กมธ.ทั้ง 3 คณะชะลอการผลักดันร่างกฎหมายยาเสพติดทั้งสองฉบับ และศึกษาผลกระทบอย่างรอบด้าน โดยเชิญหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย นักวิชาการ บุคลากรสาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้ใช้ยา และผู้ได้รับผลกระทบโดยตรงเข้ามาให้ข้อมูล การมีส่วนร่วมจากทุกฝ่ายจะช่วยให้การออกกฎหมายสะท้อนความเป็นจริงและลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับประชาชน
ด้านตัวแทน กมธ.ระบุว่า ได้รับทราบข้อห่วงกังวลในประเด็นระยะเวลาควบคุมตัว ระบบบำบัดรักษา และแนวทางลดอันตรายจากการใช้ยาแล้ว โดยจะนำข้อเสนอไปหารือในแต่ละคณะ พร้อมประสานกำหนดวาระประชุมร่วมกันเพื่อพิจารณาประเด็นต่าง ๆ ต่อไป
โดยสรุป การถกเถียงเรื่องกฎหมายยาเสพติดควรตั้งอยู่บนข้อมูลจริง ความเข้าใจด้านสุขภาพ และการคุ้มครองสิทธิของประชาชนมากกว่าการเพิ่มโทษเพียงอย่างเดียว เครือข่ายภาคประชาชนค้านร่างยาเสพติด 2 ฉบับ จึงเป็นเสียงสะท้อนสำคัญที่ชวนให้สังคมติดตามกระบวนการพิจารณาอย่างใกล้ชิด และร่วมผลักดันนโยบายที่ช่วยลดอันตราย เข้าถึงการรักษา และเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
ที่มา – เครือข่ายภาคประชาชนยื่นหนังสือ 3 กมธ. ค้านร่างยาเสพติด 2 ฉบับ
