เชียงราย เมืองความสุข 3 มิติ ลด NCDs อย่างยั่งยืน

เชียงรายกำลังเดินหน้าสร้างเมืองที่ไม่ได้วัดความเจริญจากเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว แต่ให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิต สุขภาพ และสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน ภายใต้แนวคิด เชียงราย เมืองความสุข 3 มิติ ซึ่งประกอบด้วยเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โครงการนี้มุ่งสร้างระบบอาหารปลอดภัยตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ จนถึงปลายน้ำ เพื่อให้ประชาชนมีอาหารที่ดี เกษตรกรมีรายได้ และชุมชนเติบโตอย่างสมดุล

เชียงราย เมืองความสุข 3 มิติ กับการสร้างสุขภาวะชุมชน

จังหวัดเชียงรายมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรม อาหารพื้นบ้านจำนวนมากใช้วัตถุดิบท้องถิ่นตามฤดูกาล จึงมีความสดใหม่และสะท้อนวิถีชีวิตของชุมชน อย่างไรก็ตาม พฤติกรรมการบริโภคยุคใหม่ที่เน้นอาหารหวาน มัน และเค็ม เริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้น และอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจ

เทศบาลนครเชียงรายจึงเริ่มโครงการพัฒนานครเชียงรายสู่เมืองแห่งความสุข 3 มิติ โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. เป้าหมายสำคัญคือทำให้คนเชียงรายมีสุขภาพดี ลดการเจ็บป่วย และมีความสุขจากการมีระบบอาหารที่ปลอดภัย รวมถึงการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากให้เข้มแข็ง

เชียงราย เมืองความสุข 3 มิติ ขับเคลื่อนอาหารปลอดภัยทั้งระบบ

การทำงานเริ่มตั้งแต่ต้นน้ำ ซึ่งหมายถึงเกษตรกรและผู้ผลิตอาหาร เกษตรกรจะได้รับการส่งเสริมให้ทำเกษตรปลอดภัยและเกษตรอินทรีย์ ลดการใช้สารเคมี และพัฒนาผลผลิตให้มีมาตรฐานอย่าง GAP หรือมาตรฐานเกษตรปลอดภัย รวมถึง PGS ซึ่งเป็นระบบรับรองเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม ช่วยให้เกษตรกรรายย่อยเข้าถึงการรับรองได้ง่ายขึ้น

ส่วนกลางน้ำคือหน่วยงานท้องถิ่น สถาบันการศึกษา และภาคีเครือข่ายที่ช่วยตรวจสอบคุณภาพอาหาร สุ่มตรวจสารตกค้างในผักและผลิตภัณฑ์ รวมถึงจัดหาตลาดให้เกษตรกรมีช่องทางจำหน่ายที่มั่นคง พื้นที่ส่วนกลางหรือข่วงชุมชนยังเปิดโอกาสให้แต่ละหมู่บ้านนำผลผลิตและเมนูพื้นบ้านมาจำหน่ายแก่คนในพื้นที่และนักท่องเที่ยว

สำหรับปลายน้ำ ผู้บริโภคจะได้รับอาหารที่ปลอดภัยและมีคุณค่าทางโภชนาการ โดยเฉพาะนักเรียนในโรงเรียนเทศบาล 8 แห่ง ซึ่งมีเด็กประมาณ 8,000 คนได้รับอาหารจากกลุ่มเกษตรกรโดยตรง โรงเรียนยังจัดทำแปลงผักปลอดภัยให้เด็กเรียนรู้ตั้งแต่การปลูก การดูแล ไปจนถึงการนำผลผลิตมาประกอบอาหาร ความรู้เหล่านี้อาจต่อยอดให้เด็กเติบโตเป็นผู้ผลิตอาหารปลอดภัยในอนาคต

ลด NCDs ด้วยอาหารพื้นบ้านและพืชผักตามฤดูกาล

อาหารมีความเกี่ยวข้องกับสุขภาพโดยตรง การเลือกรับประทานผัก ผลไม้ และอาหารที่มีเส้นใยมากขึ้น ช่วยลดพฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีน้ำตาล ไขมัน และโซเดียมสูง โครงการจึงรณรงค์ให้ประชาชนกลับมาใส่ใจกับอาหารพื้นบ้านภาคเหนือ ซึ่งมีเมนูหลากหลายและสามารถเลือกใช้วัตถุดิบตามฤดูกาลได้

• เพิ่มผักและเส้นใยอาหารในมื้อประจำวัน
• ลดอาหารหวาน มัน เค็ม และอาหารแปรรูป
• เลือกวัตถุดิบที่ปลอดภัยและตรวจสอบแหล่งที่มาได้
• สนับสนุนเกษตรกรในชุมชนด้วยการซื้อผลผลิตท้องถิ่น
• เรียนรู้การปลูกผักปลอดภัยไว้บริโภคในครัวเรือน

การขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยยังขยายจากเทศบาลนครเชียงรายไปสู่ทั้ง 18 อำเภอของจังหวัด โดยมีความร่วมมือจากผู้ว่าราชการจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคประชาสังคม โรงพยาบาล และสถาบันการศึกษา ผักปลอดภัยบางส่วนถูกส่งต่อให้โรงพยาบาลเพื่อใช้ประกอบอาหารสำหรับผู้ป่วย สะท้อนให้เห็นว่าการผลิตอาหารที่ดีสามารถเชื่อมโยงกับระบบสุขภาพได้อย่างเป็นรูปธรรม

บทเรียนจากชุมชนหนองอ้อ

ชุมชนบ้านหนองอ้อ อำเภอแม่สาย เป็นอีกตัวอย่างของการปรับเปลี่ยนวิถีการเกษตร หลังจากเคยได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ช่วยเหลือผู้ประสบภัยถ้ำหลวง เกษตรกรได้หันจากการทำเกษตรเคมีมาปลูกข้าวไรซ์เบอร์รี่ และเพิ่มมูลค่าด้วยการแปรรูปเป็นข้าวบดผง ต่อมามีการรวมกลุ่มเป็นวิสาหกิจชุมชน สามารถเชื่อมโยงวัตถุดิบจากหลายอำเภอ รวมทั้งชาและกาแฟ เพื่อตอบโจทย์ผู้บริโภคที่ใส่ใจสุขภาพ

ในปี 2568 ชาวหนองอ้อเข้าร่วมโครงการขับเคลื่อนระบบอาหารปลอดภัยเมืองเชียงรายสู่สุขที่สมดุล มีครัวเรือนเข้าร่วมมากกว่า 400 คน และต่อยอดเป็นวิสาหกิจชุมชนหนองอ้ออินทรีย์สุขภาพดีโป่งผา เพื่อผลิตปุ๋ยอินทรีย์และวัสดุทางการเกษตรสำหรับจำหน่ายแก่สมาชิกและชุมชน ความสำเร็จนี้แสดงให้เห็นว่าเมื่อชุมชนมีเป้าหมายร่วมกัน อาหารปลอดภัยสามารถสร้างทั้งสุขภาพ รายได้ และความสัมพันธ์ที่เข้มแข็งได้

เชียงราย เมืองความสุข 3 มิติ จึงไม่ใช่เพียงคำขวัญ แต่เป็นแนวทางพัฒนาเมืองที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม การศึกษา และสุขภาพเข้าด้วยกัน หากทุกภาคส่วนร่วมกันเลือกอาหารปลอดภัย สนับสนุนเกษตรกร และปรับพฤติกรรมการกินอย่างต่อเนื่อง เชียงรายก็มีโอกาสลดความเสี่ยงจากโรค NCDs และกลายเป็นต้นแบบเมืองสุขภาวะที่เติบโตอย่างยั่งยืน

การเปลี่ยนแปลงเริ่มได้จากเรื่องใกล้ตัว ลองเลือกซื้อผักจากชุมชน ลดอาหารหวานมันเค็ม และชวนคนในครอบครัวทำอาหารสุขภาพ เพราะทุกมื้อที่เราเลือกวันนี้ คือการร่วมสร้างเชียงรายให้เป็นเมืองแห่งความสุขในวันข้างหน้า

ที่มา – เชียงราย ‘เมืองความสุข 3 มิติ’ ปักหมุดประชาชนลด NCDS