โซลาร์เซลล์โรงเรียน เปลี่ยนค่าไฟเป็นงบพัฒนาเด็ก
แนวคิด โซลาร์เซลล์โรงเรียน กำลังได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะค่าไฟฟ้าเป็นหนึ่งในค่าใช้จ่ายประจำที่สถานศึกษาทั่วประเทศต้องรับผิดชอบทุกเดือน สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หรือ สพฐ. จึงเร่งศึกษารูปแบบการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ เพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่าย และเปลี่ยนงบประมาณที่ประหยัดได้ให้กลับมาใช้ประโยชน์กับนักเรียนโดยตรง
ดร.ธนู ขวัญเดช เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เปิดเผยว่า ขณะนี้ สพฐ. อยู่ระหว่างพิจารณารูปแบบการดำเนินงาน รวมถึงตรวจสอบข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้โครงการมีความถูกต้อง โปร่งใส และรัดกุม โดยเฉพาะเรื่องการจัดซื้อจัดจ้าง การทำสัญญากับภาคเอกชน และการใช้พื้นที่ของโรงเรียน ซึ่งจำเป็นต้องได้รับคำยืนยันจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมธนารักษ์ กรมบัญชีกลาง และสำนักงานอัยการสูงสุด
โซลาร์เซลล์โรงเรียน ช่วยลดค่าไฟและเพิ่มงบการศึกษา
เป้าหมายสำคัญของโครงการไม่ใช่การทำให้โรงเรียนใช้ไฟฟ้าฟรีทั้งหมด แต่เป็นการลดปริมาณไฟฟ้าที่ต้องซื้อจากระบบปกติ เมื่อผลิตไฟฟ้าใช้เองได้บางส่วน ค่าไฟฟ้ารายเดือนก็จะลดลงตามปริมาณการใช้งานจริง ปัจจุบันโรงเรียนต้องจ่ายค่าไฟฟ้าเฉลี่ยประมาณหน่วยละ 5 บาท ดังนั้น หากบริหารระบบได้เหมาะสม เงินที่ประหยัดได้จะกลายเป็นงบสำหรับพัฒนาการเรียนการสอน
เงินส่วนนี้อาจนำไปใช้จัดซื้อหนังสือ สื่อการเรียนรู้ อุปกรณ์วิทยาศาสตร์ เครื่องคอมพิวเตอร์ หรือปรับปรุงพื้นที่สำหรับทำกิจกรรมของนักเรียน โดยเฉพาะโรงเรียนขนาดเล็กที่มีงบประมาณจำกัด การลดค่าใช้จ่ายประจำจึงมีความหมายมาก เพราะช่วยให้โรงเรียนมีเงินเหลือสำหรับสิ่งจำเป็นอื่น ๆ มากขึ้น
รูปแบบการลงทุนโซลาร์เซลล์โรงเรียนที่กำลังพิจารณา
สพฐ. กำลังศึกษาการดำเนินโครงการไว้ 2 แนวทางหลัก เพื่อให้เหมาะสมกับข้อจำกัดและบริบทของแต่ละพื้นที่ แนวทางแรกคือการใช้งบประมาณภาครัฐจัดซื้อและติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ โดยโรงเรียนหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะต้องดำเนินการตามระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างอย่างครบถ้วน ส่วนแนวทางที่สองคือการเปิดโอกาสให้บริษัทเอกชนเข้ามาลงทุนติดตั้งระบบให้โรงเรียน โดยไม่ต้องใช้งบลงทุนจากภาครัฐในช่วงเริ่มต้น
- การใช้งบประมาณรัฐ: หน่วยงานสามารถกำหนดรายละเอียดระบบและควบคุมกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างได้อย่างชัดเจน
- การลงทุนโดยเอกชน: ช่วยลดภาระงบประมาณ และมีโอกาสขยายโครงการไปยังโรงเรียนจำนวนมากได้รวดเร็วขึ้น
- การออกแบบเฉพาะพื้นที่: ต้องพิจารณาขนาดอาคาร พื้นที่ติดตั้ง ปริมาณการใช้ไฟ และความปลอดภัยของระบบ
ขณะนี้แนวทางการลงทุนโดยภาคเอกชนได้รับความสนใจเป็นพิเศษ เนื่องจากสามารถช่วยให้โรงเรียนขนาดเล็กเข้าถึงระบบพลังงานสะอาดได้มากขึ้น โรงเรียนเหล่านี้มักมีข้อจำกัดด้านงบประมาณและไม่สามารถลงทุนด้วยตนเองได้ หากมีรูปแบบสัญญาที่ชัดเจนและเป็นธรรม ก็อาจทำให้การติดตั้งครอบคลุมโรงเรียนในสังกัด สพฐ. ได้กว้างขวางกว่าเดิม
เลือกเทคโนโลยีให้เหมาะกับการใช้งานของแต่ละโรงเรียน
ระบบที่อยู่ระหว่างการพิจารณามีทั้งระบบออนกราวด์และระบบออนกริด ระบบออนกราวด์เหมาะกับพื้นที่ที่มีบริเวณว่างเพียงพอสำหรับติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ ส่วนระบบออนกริดเป็นระบบที่เชื่อมต่อกับไฟฟ้าจากการไฟฟ้า ทำให้โรงเรียนสามารถใช้ไฟจากแผงโซลาร์เซลล์ในช่วงที่ผลิตได้ และใช้ไฟจากระบบปกติเมื่อกำลังผลิตไม่เพียงพอ
การเลือกระบบจึงไม่ควรใช้รูปแบบเดียวกับทุกแห่ง แต่ต้องสำรวจข้อมูลจริงของแต่ละโรงเรียน สพฐ. มีข้อมูลปริมาณการใช้ไฟฟ้าและค่าใช้จ่ายรายเดือนของโรงเรียนทั่วประเทศอยู่แล้ว ข้อมูลดังกล่าวสามารถนำมาวิเคราะห์เพื่อออกแบบขนาดระบบให้พอดีกับการใช้งาน ไม่เล็กจนช่วยลดค่าไฟได้น้อย และไม่ใหญ่เกินความจำเป็นจนทำให้ต้นทุนสูง
นอกจากขนาดระบบแล้ว ยังต้องพิจารณาทิศทางของหลังคา ความแข็งแรงของอาคาร อายุการใช้งานของอุปกรณ์ จุดติดตั้งตู้ควบคุม และระบบป้องกันไฟฟ้าลัดวงจร โรงเรียนควรมีคู่มือการใช้งาน รวมถึงแผนตรวจสอบและบำรุงรักษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ระบบทำงานได้เต็มประสิทธิภาพและปลอดภัยต่อนักเรียน ครู และบุคลากร
มาตรฐานและความโปร่งใสคือหัวใจของโครงการ
การติดตั้ง โซลาร์เซลล์โรงเรียน ต้องให้ความสำคัญกับคุณสมบัติของบริษัทผู้รับผิดชอบ โดยเฉพาะมาตรฐานด้านวิศวกรรม ความปลอดภัย การรับประกันอุปกรณ์ และประสบการณ์ในการดูแลระบบระยะยาว อุปกรณ์สำคัญควรเป็นไปตามมาตรฐานที่การไฟฟ้ารับรอง และอาจมีหน่วยงานการไฟฟ้าเข้ามาช่วยให้คำแนะนำหรือร่วมตรวจสอบในขั้นตอนที่เหมาะสม
ในด้านกฎหมายและการบริหารสัญญา สพฐ. จำเป็นต้องกำหนดรายละเอียดให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น เช่น ใครเป็นเจ้าของอุปกรณ์ ใครรับผิดชอบค่าซ่อมบำรุง เงื่อนไขการรับประกัน และวิธีประเมินผลการประหยัดพลังงาน หากเป็นการลงทุนโดยเอกชน ควรกำหนดสิทธิและหน้าที่ของทั้งสองฝ่ายอย่างรอบคอบ เพื่อป้องกันปัญหาที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
ปัจจุบันโรงเรียนในสังกัด สพฐ. มีประมาณ 29,000 แห่ง และหลายแห่งมีค่าไฟฟ้าสูงหรือมีภาระค่าไฟค้างชำระ หากโครงการสามารถลดค่าใช้จ่ายได้จริง แม้เพียงบางส่วน ก็จะช่วยเพิ่มความคล่องตัวให้กับโรงเรียนได้อย่างเป็นรูปธรรม เป้าหมายคือเร่งเตรียมความพร้อมให้สามารถเริ่มดำเนินโครงการได้ภายในปี 2570
มุมมองที่น่าสนใจคือ โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงการติดตั้งแผงพลังงานแสงอาทิตย์ แต่ยังเป็นโอกาสให้โรงเรียนใช้เรื่องพลังงานเป็นบทเรียนจริง นักเรียนสามารถเรียนรู้เรื่องพลังงานสะอาด การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม การคำนวณการใช้ไฟฟ้า และความคุ้มค่าของการลงทุน หากวางแผนอย่างรอบด้าน โซลาร์เซลล์โรงเรียน จะช่วยทั้งลดค่าใช้จ่าย สร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ และสนับสนุนการพัฒนาโรงเรียนอย่างยั่งยืน
สำหรับผู้ปกครองและชุมชน สิ่งสำคัญคือการติดตามความคืบหน้าและร่วมตรวจสอบให้โครงการดำเนินไปอย่างโปร่งใส เมื่อค่าไฟลดลง โรงเรียนควรสื่อสารอย่างชัดเจนว่างบประมาณที่ประหยัดได้ถูกนำไปพัฒนาด้านใด เพื่อให้ทุกฝ่ายเห็นผลลัพธ์ร่วมกัน และทำให้การลงทุนด้านพลังงานสะอาดเกิดประโยชน์สูงสุดกับเด็กไทย
บทสรุป: โครงการโซลาร์เซลล์ในโรงเรียนมีศักยภาพในการเปลี่ยนค่าใช้จ่ายประจำให้เป็นโอกาสทางการศึกษา แต่ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้เมื่อ สพฐ. เลือกรูปแบบที่เหมาะสม ตรวจสอบกฎหมายอย่างรอบคอบ และวางมาตรฐานความปลอดภัยให้ชัดเจน หากทุกฝ่ายร่วมกันผลักดันอย่างจริงจัง เป้าหมายปี 2570 อาจเป็นจุดเริ่มต้นของโรงเรียนประหยัดพลังงานทั่วประเทศ
ที่มา – เปลี่ยนค่าไฟเป็นงบพัฒนาเด็ก! สพฐ.เคลียร์ข้อกฎหมายตั้งเป้าลุยโซลาร์เซลล์รร.ปี 70