ไอเอ็มเอฟห่วงเอไอเร่งโลกเหลื่อมล้ำ
ความก้าวหน้าของปัญญาประดิษฐ์ หรือเอไอ กำลังเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจโลกอย่างรวดเร็ว ทั้งในด้านการทำงาน การลงทุน การผลิต และการให้บริการ แต่ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีที่ควรช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตกลับสร้างความกังวลเรื่องความเหลื่อมล้ำมากขึ้น โดยเฉพาะระหว่างประเทศพัฒนาแล้วกับประเทศกำลังพัฒนา ประเด็น ไอเอ็มเอฟห่วงเอไอเร่งโลกเหลื่อมล้ำ จึงกลายเป็นเรื่องที่หลายฝ่ายต้องติดตามอย่างใกล้ชิด
นางคริสตาลินา กอร์เกียวา กรรมการผู้จัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือไอเอ็มเอฟ กล่าวนอกรอบการประชุมสภาผู้ว่าการไอเอ็มเอฟและกลุ่มธนาคารโลกที่กรุงเทพฯ ว่า สถานการณ์เศรษฐกิจโลกและการพัฒนาเอไออย่างรวดเร็วกำลังเพิ่มความเสี่ยงให้ช่องว่างระหว่างประเทศร่ำรวยกับประเทศยากจนขยายตัวมากขึ้น ปัจจัยสำคัญคือ ประเทศพัฒนาแล้วมีทั้งเงินทุน โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล บุคลากรที่มีทักษะ และบริษัทเทคโนโลยีที่พร้อมนำเอไอไปใช้งาน ขณะที่ประเทศรายได้น้อยยังต้องต่อสู้กับปัญหาพื้นฐานอีกหลายด้าน
ไอเอ็มเอฟห่วงเอไอเร่งโลกเหลื่อมล้ำ
เอไออาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจได้อย่างมาก แต่ประโยชน์ดังกล่าวไม่ได้กระจายไปทุกประเทศอย่างเท่าเทียมกัน ประเทศที่มีระบบการศึกษาแข็งแรงและมีเงินลงทุนเพียงพอสามารถนำเอไอไปใช้เพิ่มผลผลิต ลดต้นทุน และสร้างอุตสาหกรรมใหม่ได้อย่างรวดเร็ว ในทางกลับกัน ประเทศกำลังพัฒนาอาจขาดทั้งอินเทอร์เน็ตที่มีคุณภาพ ศูนย์ข้อมูล ระบบไฟฟ้าที่มั่นคง และผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี ส่งผลให้ไม่สามารถแข่งขันหรือใช้ประโยชน์จากเอไอได้เต็มที่
ความแตกต่างดังกล่าวไม่ได้หมายถึงการพัฒนาเทคโนโลยีที่ช้าลงเท่านั้น แต่ยังอาจกระทบต่อรายได้ของประชาชน การจ้างงาน และความสามารถในการชำระหนี้ของรัฐบาล หากระบบอัตโนมัติเข้ามาแทนที่งานบางประเภท ประเทศที่ไม่มีงบประมาณเพียงพอสำหรับฝึกทักษะใหม่อาจเผชิญกับการว่างงานเพิ่มขึ้น ขณะที่ประเทศที่มีความพร้อมสามารถสร้างงานใหม่ในอุตสาหกรรมซอฟต์แวร์ บริการดิจิทัล และธุรกิจที่ใช้ข้อมูลเป็นพื้นฐาน
ไอเอ็มเอฟห่วงเอไอเร่งโลกเหลื่อมล้ำจากภาระหนี้ที่เพิ่มขึ้น
นอกจากความเหลื่อมล้ำด้านเทคโนโลยีแล้ว ประเทศยากจนยังต้องรับมือกับต้นทุนทางการเงินที่สูงขึ้น ไอเอ็มเอฟระบุว่า อัตราผลตอบแทนพันธบัตรอ้างอิงในประเทศพัฒนาแล้วที่เพิ่มขึ้นกำลังส่งผลต่อประเทศตลาดเกิดใหม่และประเทศรายได้น้อย เพราะนักลงทุนมักปรับเงินไปถือสินทรัพย์ที่มีความเสี่ยงต่ำกว่า ทำให้ประเทศกำลังพัฒนาต้องเสนอผลตอบแทนที่สูงขึ้นเพื่อดึงดูดเงินทุน
ข้อมูลที่น่ากังวลคือ ต้นทุนการชำระหนี้เฉลี่ยของประเทศเหล่านี้เพิ่มขึ้นจากประมาณ 6% ของรายได้เมื่อ 10 ปีก่อน เป็น 14% ในปัจจุบัน แม้ภาระหนี้โดยรวมจะลดลงแล้วก็ตาม เมื่อรัฐบาลต้องนำรายได้จำนวนมากไปจ่ายดอกเบี้ย เงินที่เหลือสำหรับลงทุนในโรงเรียน โรงพยาบาล ถนน ระบบพลังงาน และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลก็ลดลงตามไปด้วย วงจรนี้อาจทำให้ประเทศยากจนยิ่งพัฒนาได้ช้าลง
แรงกดดันยังมาจากต้นทุนเชื้อเพลิงและอาหารที่อยู่ในระดับสูง เงินช่วยเหลือเพื่อการพัฒนาที่ลดลง และความสนใจลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยงที่ซบเซา ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ประเทศที่มีฐานะเปราะบางต้องจัดลำดับความสำคัญอย่างเข้มงวด บางประเทศอาจไม่มีเงินเพียงพอสำหรับลงทุนด้านเอไอ ทั้งที่เทคโนโลยีดังกล่าวอาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพภาครัฐและสร้างรายได้ใหม่ในอนาคต
ข้อเสนอของไอเอ็มเอฟเพื่อช่วยประเทศยากจน
ไอเอ็มเอฟตระหนักถึงความรับผิดชอบในการช่วยเหลือประเทศที่ต้องการเงินทุน พร้อมเรียกร้องให้ประเทศสมาชิกทำตามคำมั่นในการเพิ่มเงินสนับสนุนกองทุนเพื่อการลดความยากจนและการเติบโต กองทุนดังกล่าวสามารถปล่อยเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำหรือปลอดดอกเบี้ยให้แก่ประเทศรายได้น้อย ช่วยให้รัฐบาลมีโอกาสนำงบประมาณไปลงทุนในโครงการจำเป็นแทนการแบกรับภาระดอกเบี้ยสูง
นอกจากนี้ ไอเอ็มเอฟยังขอให้สมาชิกเพิ่มเงินสมทบกองทุนบรรเทาภัยพิบัติและช่วยเหลือประเทศที่ประสบวิกฤติ รวมถึงสนับสนุนการพักชำระหนี้และการยกหนี้ให้แก่ประเทศสมาชิกที่ยากจนและเปราะบางที่สุด การดำเนินการเหล่านี้จะช่วยสร้างพื้นที่ทางการคลังให้รัฐบาลสามารถรับมือกับวิกฤติด้านอาหาร พลังงาน ภัยธรรมชาติ และการเปลี่ยนแปลงของตลาดโลกได้ดีขึ้น
- เพิ่มเงินทุนดอกเบี้ยต่ำสำหรับประเทศรายได้น้อย
- สนับสนุนการพักชำระหนี้และการปรับโครงสร้างหนี้อย่างเป็นธรรม
- ลงทุนในอินเทอร์เน็ต พลังงาน และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล
- พัฒนาทักษะแรงงานให้พร้อมกับตลาดงานยุคเอไอ
- ส่งเสริมการแบ่งปันความรู้และเทคโนโลยีระหว่างประเทศ
ทางออกลดช่องว่างเทคโนโลยีระหว่างประเทศ
การแก้ปัญหาไม่ควรจำกัดอยู่ที่การให้เงินกู้หรือการช่วยเหลือระยะสั้นเท่านั้น ประเทศกำลังพัฒนาจำเป็นต้องมีแผนระยะยาวที่เชื่อมโยงการศึกษา เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีเข้าด้วยกัน รัฐบาลควรลงทุนในการพัฒนาทักษะดิจิทัลตั้งแต่ระดับโรงเรียน สนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิต และสร้างความร่วมมือกับภาคเอกชนเพื่อให้ประชาชนสามารถปรับตัวกับงานรูปแบบใหม่
ภาคธุรกิจเองก็มีบทบาทสำคัญในการใช้เอไออย่างรับผิดชอบ บริษัทควรพัฒนาระบบที่ช่วยเพิ่มศักยภาพพนักงานมากกว่าการลดจำนวนแรงงานเพียงอย่างเดียว ควรมีการฝึกอบรมเรื่องการใช้ข้อมูล ความปลอดภัยทางไซเบอร์ และจริยธรรมของเอไอ เพื่อให้เทคโนโลยีสร้างประโยชน์แก่คนส่วนใหญ่ ไม่ใช่เพิ่มอำนาจให้กับบริษัทขนาดใหญ่เพียงไม่กี่แห่ง
ประเด็น ไอเอ็มเอฟห่วงเอไอเร่งโลกเหลื่อมล้ำ จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว แม้เอไอจะเป็นเทคโนโลยีระดับโลก แต่ผลกระทบเกิดขึ้นกับชีวิตประจำวันของประชาชน ตั้งแต่โอกาสในการทำงาน ราคาสินค้า ไปจนถึงคุณภาพบริการสาธารณะ หากทุกประเทศเข้าถึงเทคโนโลยีได้ไม่เท่ากัน โลกอาจมีความแตกต่างด้านรายได้และโอกาสมากกว่าเดิม
การลดความเหลื่อมล้ำจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากไอเอ็มเอฟ ธนาคารโลก รัฐบาล ประเทศผู้ให้ทุน และภาคธุรกิจ ประเทศร่ำรวยควรช่วยสนับสนุนเงินทุน ความรู้ และโครงสร้างพื้นฐาน ขณะที่ประเทศกำลังพัฒนาต้องเร่งวางนโยบายที่โปร่งใส ใช้เงินอย่างมีประสิทธิภาพ และสร้างระบบกำกับดูแลเอไอที่คำนึงถึงประชาชนทุกกลุ่ม
มุมมองส่งท้าย: เอไอไม่ควรถูกมองว่าเป็นต้นเหตุของความเหลื่อมล้ำเพียงอย่างเดียว แต่เป็นเครื่องมือที่สามารถช่วยลดช่องว่างได้ หากมีการลงทุนและแบ่งปันอย่างเป็นธรรม ทุกฝ่ายจึงควรร่วมกันผลักดันให้ประเทศยากจนเข้าถึงเงินทุน เทคโนโลยี และทักษะที่จำเป็น เพื่อให้การเติบโตของเอไอเป็นโอกาสของคนทั้งโลก ไม่ใช่ประโยชน์ของบางประเทศเท่านั้น
ที่มา – ไอเอ็มเอฟห่วงเอไอเร่งโลกเหลื่อมล้ำ ประเทศยากจนแบกต้นทุนหนี้พุ่ง