กติกาครอบครัวห่างไกลจอ สตูลนำร่อง 11 พื้นที่

จังหวัดสตูลเดินหน้าสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับเด็กปฐมวัย ผ่านโครงการ “กติกาครอบครัว ห่างไกลจอ สร้างได้ด้วยมือแม่ 2569” โดยมีแนวคิดสำคัญคือ กติกาครอบครัวห่างไกลจอ ซึ่งเปิดโอกาสให้พ่อแม่ ผู้ปกครอง ครู และชุมชน ร่วมกันกำหนดแนวทางการใช้สื่อและเทคโนโลยีอย่างเหมาะสมสำหรับเด็ก งานดังกล่าวจัดขึ้นที่วิทยาลัยชุมชนสตูล โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดสตูลเป็นประธาน พร้อมผู้เข้าร่วมจากหน่วยงานราชการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ครอบครัว และชุมชนกว่า 400 คน

เป้าหมายของโครงการไม่ได้มุ่งเพียงการลดเวลาที่เด็กอยู่หน้าจอเท่านั้น แต่ยังต้องการสร้างความเข้าใจว่า การดูแลเด็กในยุคดิจิทัลจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย เด็กปฐมวัยควรได้รับโอกาสเรียนรู้ผ่านการเล่น การพูดคุย การทำกิจกรรมร่วมกับครอบครัว และการสัมผัสประสบการณ์จริงมากกว่าการใช้หน้าจอเป็นเครื่องมือหลักในการเลี้ยงดู

กติกาครอบครัวห่างไกลจอ สร้างได้จากความร่วมมือ

แนวคิดนี้เกิดจากการขับเคลื่อนเครือข่ายมหัศจรรย์นิเวศสามดีเพื่อเด็กและครอบครัวจังหวัดสตูล ซึ่งเริ่มต้นจากการลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือเมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2567 จากนั้นจึงมีการแลกเปลี่ยนผลงานของครูและขยายความร่วมมือไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง จนนำมาสู่การจัดทำกติกาที่แต่ละครอบครัวสามารถนำไปปรับใช้ได้ตามบริบทของตนเอง

กติกาครอบครัวที่ดีไม่จำเป็นต้องซับซ้อนหรือเข้มงวดจนทำให้เด็กต่อต้าน ผู้ปกครองอาจเริ่มจากการกำหนดช่วงเวลาที่ไม่ใช้โทรศัพท์มือถือ เช่น ระหว่างรับประทานอาหาร ก่อนนอน หรือช่วงทำกิจกรรมร่วมกันในบ้าน ที่สำคัญคือผู้ใหญ่ควรเป็นแบบอย่างด้วยการลดการใช้หน้าจอของตนเอง เพราะเด็กเรียนรู้จากพฤติกรรมที่เห็นในชีวิตประจำวันมากกว่าคำสั่งเพียงอย่างเดียว

กติกาครอบครัวห่างไกลจอ กับหลัก 3 ดี

จังหวัดสตูลใช้กลไก “3 ดี” เป็นแนวทางสำคัญในการสร้างระบบนิเวศสื่อสุขภาวะสำหรับเด็กปฐมวัย โดยประกอบด้วยองค์ประกอบต่อไปนี้

• สื่อดี คือ การคัดเลือกสื่อที่ปลอดภัย เหมาะสมกับวัย มีเนื้อหาสร้างสรรค์ และช่วยส่งเสริมทักษะด้านภาษา อารมณ์ สังคม และการคิดของเด็ก ผู้ปกครองควรดูเนื้อหาไปพร้อมกับเด็กและชวนพูดคุยเพื่อให้เด็กเข้าใจสิ่งที่รับชม
• พื้นที่ดี คือ การจัดบ้าน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก และชุมชนให้เป็นพื้นที่เรียนรู้ที่ปลอดภัย เด็กควรมีมุมอ่านหนังสือ มุมเล่นสร้างสรรค์ หรือพื้นที่ทำกิจกรรมที่ช่วยให้เกิดการเคลื่อนไหวและการลงมือทำจริง
• ภูมิดี คือ การสร้างภูมิคุ้มกันทางความคิดและพฤติกรรมให้เด็ก รวมถึงการให้ความรู้แก่พ่อแม่และผู้ดูแล เพื่อรู้เท่าทันสื่อ เข้าใจประโยชน์และข้อจำกัดของเทคโนโลยี และสามารถตัดสินใจเลือกสิ่งที่เหมาะสมให้กับเด็กได้

ทั้งสามองค์ประกอบทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ หากมีเพียงสื่อที่ดีแต่ไม่มีพื้นที่ให้เด็กลงมือทำ หรือมีข้อตกลงในบ้านแต่ผู้ใหญ่ไม่ปฏิบัติตาม เด็กก็อาจยังใช้หน้าจอมากเกินไปได้ ดังนั้นการสร้างกติกาจึงควรเป็นกระบวนการพูดคุยที่ทุกคนมีส่วนร่วม และควรทบทวนกติกาให้เหมาะกับอายุ ความสนใจ และพัฒนาการของเด็กแต่ละคน

สตูลนำร่อง 11 พื้นที่ เสริมพัฒนาการเด็ก

โครงการนี้นำร่องใน 3 อำเภอ รวม 11 พื้นที่ ได้แก่ อำเภอเมืองสตูล 8 แห่ง คือ เทศบาลตำบลคลองขุด เทศบาลตำบลบ้านควน องค์การบริหารส่วนตำบลตันหยงโป องค์การบริหารส่วนตำบลตำมะลัง องค์การบริหารส่วนตำบลเจ๊ะบิลัง องค์การบริหารส่วนตำบลเกตรี องค์การบริหารส่วนตำบลฉลุง และองค์การบริหารส่วนตำบลควนโพธิ์ อำเภอควนโดน 2 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนตำบลย่านซื่อ และองค์การบริหารส่วนตำบลวังประจัน ส่วนอำเภอละงูมี 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนตำบลปากน้ำ

การนำร่องในหลายพื้นที่ช่วยให้แต่ละชุมชนสามารถออกแบบกิจกรรมให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตและทรัพยากรที่มีอยู่ บางพื้นที่อาจจัดกิจกรรมอ่านนิทาน เล่นบทบาทสมมติ ทำอาหารง่าย ๆ ปลูกผัก ทำงานศิลปะ หรือพาเด็กเรียนรู้จากธรรมชาติ ขณะที่บางครอบครัวอาจเริ่มจากการกำหนดช่วงเวลาพูดคุยก่อนนอน หรือชวนเด็กช่วยทำงานบ้านเล็ก ๆ น้อย ๆ กิจกรรมเหล่านี้ช่วยลดการพึ่งพาหน้าจอและเพิ่มสายสัมพันธ์ในครอบครัวไปพร้อมกัน

นอกจากการลดปัญหาเด็กติดหน้าจอแล้ว โครงการยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาศักยภาพของผู้ดูแลเด็กและครู เพื่อให้สามารถสร้างสื่อหรือจัดพื้นที่เรียนรู้ด้วยตนเอง รวมถึงถอดบทเรียนจากตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จแล้วนำไปขยายผลในพื้นที่อื่น การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างครอบครัวและชุมชนจึงเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้แนวคิดนี้เกิดขึ้นได้จริง ไม่ใช่เพียงกิจกรรมระยะสั้น

สำหรับพ่อแม่ที่ต้องการเริ่มต้น สามารถชวนสมาชิกในบ้านพูดคุยและเขียนข้อตกลงร่วมกันอย่างง่าย ๆ เช่น กำหนดเวลาหน้าจอ เลือกเนื้อหาที่เหมาะสม เก็บอุปกรณ์ไว้นอกห้องนอน และจัดเวลาทำกิจกรรมร่วมกันทุกวัน แม้จะเริ่มจากช่วงเวลาสั้น ๆ แต่หากทำอย่างต่อเนื่อง เด็กจะค่อย ๆ เรียนรู้การจัดการตนเองและเห็นคุณค่าของการใช้เวลาร่วมกับครอบครัว

กติกาครอบครัวห่างไกลจอ จึงไม่ใช่การห้ามเด็กใช้เทคโนโลยีโดยสิ้นเชิง แต่คือการสร้างสมดุลระหว่างโลกออนไลน์กับประสบการณ์จริง จังหวัดสตูลกำลังแสดงให้เห็นว่า เมื่อบ้าน โรงเรียน และชุมชนช่วยกัน เด็กจะมีโอกาสเติบโตอย่างสมวัย มีทักษะรอบด้าน และมีความสัมพันธ์ที่อบอุ่นมากขึ้น หากทุกครอบครัวเริ่มต้นจากข้อตกลงเล็ก ๆ วันนี้ การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนก็สามารถเกิดขึ้นได้ในระยะยาว

ลองชวนคนในบ้านเริ่มทำกติกาครอบครัวฉบับของตัวเองตั้งแต่วันนี้ แล้วเลือกกิจกรรมง่าย ๆ ที่ทำร่วมกันแทนเวลาหน้าจอ เพื่อวางรากฐานที่ดีให้เด็กเติบโตอย่างมีคุณภาพ

ที่มา – ดึงเด็กห่างหน้าจอ! สตูลลุยขับเคลื่อน ‘กติกาครอบครัว’ นำร่อง 11 พื้นที่ เสริมรากฐานเด็กปฐมวัย