กมธ.พัฒนาการเมืองสอบปมร่างลบมรดกรัฐประหาร
ประเด็นการมีส่วนร่วมของประชาชนในการเสนอกฎหมายกำลังได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังคณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร เตรียมประชุมเพื่อพิจารณาปัญหาและอุปสรรคจากกรณีไม่รับร่างพระราชบัญญัติยกเลิกคำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ 41 พ.ศ. … ซึ่งหลายฝ่ายมองว่าเกี่ยวข้องกับการลบมรดกทางกฎหมายที่เกิดขึ้นหลังการรัฐประหาร
การประชุมดังกล่าวมีกำหนดจัดขึ้นในวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 โดยมีนางสาวภคมน หนุนอนันต์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ทำหน้าที่ประธานกรรมาธิการ ประเด็นสำคัญคือการตรวจสอบขั้นตอนการใช้สิทธิเข้าชื่อเสนอกฎหมายของประชาชน รวมถึงเหตุผลที่สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎรเห็นว่าไม่สามารถเสนอเนื้อหาร่างกฎหมายเข้าสู่การพิจารณาของสภาฯ ได้
กมธ.พัฒนาการเมืองสอบปมร่างลบมรดกรัฐประหาร
กรณีนี้เริ่มต้นจากเครือข่ายภาคประชาชนที่ร่วมกันจัดทำและเข้าชื่อเสนอร่างกฎหมาย โดยมีเป้าหมายให้ยกเลิกคำสั่งบางฉบับซึ่งออกโดยคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ต่อมาประธานสภาผู้แทนราษฎรมีคำวินิจฉัยว่า ร่างดังกล่าวไม่เป็นไปตามระเบียบหรือเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง จึงไม่สามารถนำเสนอเนื้อหาต่อที่ประชุมสภาฯ ได้
การตัดสินใจดังกล่าวก่อให้เกิดคำถามว่า กระบวนการตรวจสอบร่างกฎหมายควรพิจารณาเพียงรูปแบบและขั้นตอนทางธุรการ หรือควรเปิดพื้นที่ให้ประชาชนสามารถอธิบายเจตนารมณ์และสาระสำคัญของร่างกฎหมายได้มากกว่านี้ ประเด็นนี้จึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องร่างกฎหมายฉบับเดียว แต่ยังสะท้อนภาพรวมของการคุ้มครองสิทธิประชาชนในการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย
กมธ.พัฒนาการเมืองสอบปมร่างลบมรดกรัฐประหารอย่างไร
คณะกรรมาธิการได้เชิญหน่วยงานและบุคคลที่เกี่ยวข้องหลายฝ่ายเข้าร่วมให้ข้อมูล ได้แก่ เลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ อธิบดีกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ ผู้แทนจากไอลอว์ ผู้แทนเครือข่ายจัดงานรำลึก 6 ตุลาคม นักวิชาการ และอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
การเชิญผู้เกี่ยวข้องจากหลายภาคส่วนมีความสำคัญ เพราะแต่ละฝ่ายอาจมีมุมมองต่อกฎหมายและขั้นตอนแตกต่างกัน หน่วยงานรัฐสามารถชี้แจงหลักเกณฑ์และเหตุผลทางกฎหมาย ขณะที่ภาคประชาชนสามารถสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นจริงตั้งแต่การจัดทำร่าง การรวบรวมรายชื่อ ไปจนถึงการยื่นเรื่องต่อสภาฯ ส่วนฝ่ายนักวิชาการและองค์กรสิทธิมนุษยชนสามารถช่วยอธิบายผลกระทบต่อหลักนิติรัฐ สิทธิพลเมือง และการมีส่วนร่วมทางการเมือง
ประเด็นที่ต้องติดตามจากการพิจารณา
- เหตุผลของคำวินิจฉัย: สภาผู้แทนราษฎรจะอธิบายหลักเกณฑ์ที่ใช้พิจารณาว่าร่างกฎหมายไม่เป็นไปตามระเบียบอย่างไร
- สิทธิในการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย: จะมีการประเมินหรือไม่ว่ากระบวนการปัจจุบันเปิดโอกาสให้ประชาชนใช้สิทธิได้สะดวกและเป็นธรรมเพียงใด
- ช่องทางอุทธรณ์: ต้องติดตามว่าการอุทธรณ์ของเครือข่ายภาคประชาชนจะได้รับการพิจารณาอย่างไร และมีกรอบเวลาชัดเจนเพียงใด
- ความชัดเจนของกฎหมาย: หากกฎเกณฑ์ยังมีถ้อยคำที่ตีความได้หลายทาง อาจจำเป็นต้องปรับปรุงเพื่อป้องกันความสับสนในอนาคต
สำหรับขั้นตอนหลังจากเครือข่ายภาคประชาชนยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 จะมีกรอบเวลาพิจารณาประมาณ 30 วัน หรือครบกำหนดในวันที่ 10 ธันวาคม 2569 ดังนั้น ผลการพิจารณาจึงเป็นอีกประเด็นที่สังคมจับตา เพราะจะสะท้อนแนวทางของสภาฯ ต่อการรับรองสิทธิของประชาชนในการเสนอร่างกฎหมาย
นอกจากผลเฉพาะกรณีนี้แล้ว สังคมควรติดตามว่าคณะกรรมาธิการจะเสนอแนวทางแก้ไขเชิงระบบหรือไม่ เช่น การจัดทำคู่มือสำหรับประชาชน การกำหนดขั้นตอนชี้แจงที่โปร่งใส การเปิดเผยเหตุผลของคำวินิจฉัย และการเพิ่มช่องทางให้ผู้เสนอร่างกฎหมายแก้ไขข้อบกพร่องได้อย่างเป็นธรรม มาตรการเหล่านี้อาจช่วยลดข้อขัดแย้งและทำให้กระบวนการนิติบัญญัติมีความเข้าใจง่ายมากขึ้น
ในมุมของประชาชน เรื่องนี้เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า การมีสิทธิในรัฐธรรมนูญเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ หากขั้นตอนปฏิบัติมีความซับซ้อนหรือขาดช่องทางสื่อสารที่ชัดเจน การมีส่วนร่วมทางการเมืองที่แท้จริงควรทำให้ประชาชนสามารถเสนอความคิดเห็น ตรวจสอบการใช้อำนาจ และรับทราบเหตุผลของหน่วยงานรัฐได้อย่างครบถ้วน
ท้ายที่สุด การประชุมของคณะกรรมาธิการควรนำไปสู่ข้อเสนอที่ทำให้ทุกฝ่ายเชื่อมั่นในความโปร่งใสของกระบวนการ หากคุณสนใจประเด็นสิทธิทางการเมืองและการเสนอร่างกฎหมาย ควรติดตามผลการประชุม รวมถึงคำตอบจากสภาฯ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง เพราะผลลัพธ์ครั้งนี้อาจมีความสำคัญต่อการใช้สิทธิเข้าชื่อเสนอกฎหมายของประชาชนในอนาคต
ที่มา – ‘กมธ.พัฒนาการเมือง’ ลุยสอบปมสภาฯ ปัดตก ‘ร่าง ก.ม. ลบมรดกรัฐประหาร ’19พ.ย.นี้