กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ หนุนยะลาสู่นวัตกรรมการศึกษา

จังหวัดยะลากำลังเดินหน้าเปลี่ยนแปลงการศึกษาอย่างเป็นรูปธรรม ด้วยการส่งเสริม กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ หนุนยะลาสู่นวัตกรรมการศึกษา ผ่านการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning และ GPAS 5 Steps แนวทางนี้ไม่ได้มุ่งให้เด็กจดจำเนื้อหาเพียงอย่างเดียว แต่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้คิด วิเคราะห์ ตั้งคำถาม ลงมือปฏิบัติ และสร้างผลงานที่เชื่อมโยงกับชีวิตจริงในชุมชนของตนเอง

โครงการพลิกโฉมห้องเรียน Active Learning ด้วยกระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ GPAS 5 Steps ผสานพลังสื่อดิจิทัลและการเรียนรู้ยุคใหม่ จัดขึ้นในจังหวัดยะลา โดยความร่วมมือระหว่างสถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ หรือ พว. กับเครือข่ายโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามจังหวัดชายแดนภาคใต้ การดำเนินงานครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนจำเป็นต้องเริ่มต้นจากห้องเรียน และต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ หนุนยะลาสู่นวัตกรรมการศึกษา

ยะลาได้รับการยกให้เป็นพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาตั้งแต่ปี 2562 และในปี 2567 เทศบาลนครยะลาได้รับการรับรองให้เป็นสมาชิกเครือข่ายเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก จึงถือเป็นพื้นที่ที่มีต้นทุนและประสบการณ์ด้านการศึกษาค่อนข้างพร้อม การนำแนวคิด กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ หนุนยะลาสู่นวัตกรรมการศึกษา มาใช้ จึงช่วยต่อยอดจุดแข็งเดิมให้เกิดผลในวงกว้างมากขึ้น

เป้าหมายสำคัญคือการพัฒนาจากห้องเรียนนวัตกรรมไปสู่โรงเรียนนวัตกรรม และขยายผลไปจนถึงระดับเมือง โดยทุกภาคส่วนจะเข้ามามีบทบาทร่วมกัน ทั้งโรงเรียน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มหาวิทยาลัย ภาคเอกชน ผู้นำศาสนา ผู้ปกครอง และชุมชน เมื่อเมืองทั้งเมืองกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ นักเรียนจะสามารถเรียนรู้จากปัญหาและทรัพยากรที่อยู่ใกล้ตัว ไม่จำกัดเฉพาะสิ่งที่ปรากฏอยู่ในตำรา

กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ หนุนยะลาสู่นวัตกรรมการศึกษาในห้องเรียน

หัวใจของ GPAS 5 Steps คือการพาผู้เรียนผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่เป็นลำดับ เริ่มจากการค้นหาและรวบรวมข้อมูล การจัดกระทำข้อมูล การประยุกต์ใช้ความรู้ การสื่อสารและนำเสนอผลงาน ไปจนถึงการกำกับตนเองและสะท้อนผลการเรียนรู้ กระบวนการดังกล่าวช่วยให้นักเรียนไม่ได้เป็นเพียงผู้รับความรู้ แต่กลายเป็นผู้สร้างความรู้และผู้สร้างนวัตกรรมด้วยตนเอง

สำหรับครู การจัดการเรียนรู้รูปแบบนี้อาจต้องปรับเปลี่ยนบทบาทจากผู้บอกความรู้มาเป็นผู้ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้ ครูจะต้องตั้งโจทย์ที่ท้าทาย เปิดพื้นที่ให้นักเรียนแสดงความคิดเห็น และยอมรับความแตกต่างของคำตอบ เมื่อนักเรียนมีโอกาสทดลองผิดทดลองถูก พวกเขาจะเกิดความมั่นใจและพัฒนาทักษะสำคัญ เช่น การคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา การทำงานร่วมกับผู้อื่น และการสื่อสาร

การเปลี่ยนห้องเรียนให้เป็นพื้นที่แห่งการลงมือทำยังสอดคล้องกับบริบทของจังหวัดยะลาและพื้นที่ชายแดนภาคใต้ โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามสามารถนำแนวทางนี้ไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับวัฒนธรรม วิถีชีวิต และหลักการทางศาสนา การเรียนรู้จึงไม่จำเป็นต้องแยกออกจากชุมชน แต่สามารถเชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ของผู้เรียนและความต้องการของท้องถิ่นได้อย่างกลมกลืน

ประโยชน์ที่ผู้เรียนและชุมชนจะได้รับ

• ผู้เรียนคิดเป็น: นักเรียนฝึกตั้งคำถาม วิเคราะห์ข้อมูล และมองเห็นความสัมพันธ์ของปัญหาอย่างเป็นระบบ
• ผู้เรียนทำเป็น: นักเรียนได้ลงมือสร้างชิ้นงาน ทดลองแนวคิด และแก้ไขผลงานจากข้อเสนอแนะ
• ผู้เรียนสื่อสารเป็น: นักเรียนสามารถอธิบายแนวคิด นำเสนอผลงาน และทำงานร่วมกับคนอื่นได้ดีขึ้น
• โรงเรียนเชื่อมโยงชุมชน: โจทย์การเรียนรู้มาจากปัญหาและทุนของพื้นที่ ทำให้ความรู้มีความหมายต่อชีวิตจริง
• ท้องถิ่นเกิดมูลค่าเพิ่ม: เด็กสามารถนำทรัพยากร เช่น ยางพารา การเกษตร ประมง พืชพื้นถิ่น และอาหาร มาพัฒนาต่อยอดเป็นนวัตกรรม

ทรัพยากรในจังหวัดชายแดนภาคใต้มีศักยภาพสูง หากนักเรียนได้รับการส่งเสริมตั้งแต่ระดับประถมศึกษา พวกเขาจะมีโอกาสมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่อยู่รอบตัว และสามารถนำความรู้ไปพัฒนาผลิตภัณฑ์หรือบริการที่ตอบโจทย์ชุมชนในอนาคต การศึกษาจึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงเตรียมเด็กเพื่อเข้าสู่ตลาดแรงงานเท่านั้น แต่ยังช่วยสร้างผู้ประกอบการรุ่นใหม่ นักพัฒนาท้องถิ่น และพลเมืองที่พร้อมร่วมแก้ปัญหาของบ้านเกิด

ผู้บริหารและครูโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ เพราะครูคือผู้ที่อยู่ใกล้นักเรียนที่สุด การอบรมเพียงครั้งเดียวอาจเป็นจุดเริ่มต้น แต่การสร้างผลลัพธ์ที่ยั่งยืนต้องเกิดจากการนำความรู้ไปทดลองใช้จริง มีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างครู ติดตามผลผู้เรียน และปรับแผนการสอนให้เหมาะกับสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง

ในระยะต่อไป การพัฒนาพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาควรให้ความสำคัญกับการสนับสนุนครูอย่างรอบด้าน ทั้งเวลา สื่อการเรียนรู้ เทคโนโลยี งบประมาณ และเครือข่ายวิชาการ นอกจากนี้ ควรมีระบบวัดผลที่สะท้อนทักษะของผู้เรียนมากกว่าการวัดความจำเพียงอย่างเดียว เช่น การประเมินจากโครงงาน แฟ้มสะสมผลงาน การนำเสนอ และความสามารถในการแก้ปัญหาในสถานการณ์จริง

ท้ายที่สุดแล้ว กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ หนุนยะลาสู่นวัตกรรมการศึกษา ไม่ใช่เพียงชื่อของโครงการหรือเทคนิคการสอน แต่เป็นแนวคิดที่ชวนให้ทุกคนมองการศึกษาใหม่ ตั้งแต่บทบาทของครู วิธีเรียนรู้ของเด็ก ไปจนถึงการมีส่วนร่วมของชุมชน หากทุกฝ่ายเดินหน้าไปในทิศทางเดียวกัน ยะลาจะไม่เพียงเป็นพื้นที่ที่มีนวัตกรรมการศึกษาเท่านั้น แต่ยังสามารถเป็นต้นแบบของเมืองแห่งการเรียนรู้ที่เด็กทุกคนมีส่วนร่วมสร้างอนาคตของบ้านเกิดได้อย่างแท้จริง

มุมมองส่งท้าย: การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนเริ่มได้จากห้องเรียนเล็ก ๆ เมื่อครูเปิดโอกาสให้เด็กคิดและลงมือทำ วันนี้อาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่ในอนาคตผลงานของเด็กยะลาสามารถกลายเป็นพลังสำคัญในการพัฒนาชุมชนและสร้างอนาคตใหม่ให้จังหวัดได้

ที่มา – ชี้ ‘กระบวนการคิดขั้นสูงเชิงระบบ’ หนุน ‘ยะลา’ สู่การเป็น ‘พื้นที่นวัตกรรมการศึกษา’