กำลังผลิตพลังงานสะอาดทั่วโลกชะลอตัวในรอบ 5 ปี

สถานการณ์พลังงานสะอาดทั่วโลกกำลังเดินทางมาถึงจุดเปลี่ยนสำคัญ แม้หลายประเทศยังคงเร่งลงทุนในไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ พลังงานลม และไฟฟ้าพลังน้ำอย่างต่อเนื่อง แต่รายงานล่าสุดสะท้อนว่า กำลังผลิตพลังงานสะอาดทั่วโลกชะลอตัวในรอบ 5 ปี โดยมีข้อจำกัดด้านโครงข่ายไฟฟ้าเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้การขยายตัวไม่ราบรื่นเหมือนที่ผ่านมา

ข้อมูลระบุว่า ในปี 2568 มีการติดตั้งระบบพลังงานสะอาดทั่วโลก รวมถึงไฟฟ้าพลังน้ำ เพิ่มขึ้นสูงเป็นประวัติการณ์ประมาณ 692 กิกะวัตต์ หรือคิดเป็น 15.5% ส่งผลให้กำลังการผลิตพลังงานสะอาดรวมแตะระดับ 5,149 กิกะวัตต์ ตัวเลขดังกล่าวคิดเป็นประมาณครึ่งหนึ่งของกำลังการผลิตไฟฟ้าทั้งหมดของโลก จึงสะท้อนให้เห็นว่าพลังงานหมุนเวียนมีบทบาทสำคัญต่อระบบพลังงานยุคใหม่มากขึ้นอย่างชัดเจน

กำลังผลิตพลังงานสะอาดทั่วโลกชะลอตัวในรอบ 5 ปี

แม้ตัวเลขการติดตั้งจะยังอยู่ในระดับสูง แต่การเติบโตเริ่มชะลอลงเมื่อเปรียบเทียบกับช่วงหลายปีก่อน สาเหตุสำคัญไม่ได้มาจากความต้องการพลังงานสะอาดที่ลดลง แต่เกิดจากโครงสร้างพื้นฐานที่ยังพัฒนาไม่ทันกับกำลังการผลิตใหม่ โดยเฉพาะระบบสายส่งและสถานีไฟฟ้าที่ต้องรองรับไฟฟ้าจำนวนมากจากพื้นที่ผลิตซึ่งมักอยู่ห่างไกลจากเมืองหรือศูนย์กลางอุตสาหกรรม

สาเหตุที่กำลังผลิตพลังงานสะอาดทั่วโลกชะลอตัวในรอบ 5 ปี

นายฟรานเชสโก ลา คาเมรา ผู้อำนวยการใหญ่ของทบวงพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ เตือนว่า การติดตั้งพลังงานหมุนเวียนในจีนกำลังชะลอตัวลง เนื่องจากข้อจำกัดในการจ่ายไฟฟ้าเข้าสู่ระบบ เมื่อโครงข่ายสายส่งไม่สามารถรับไฟฟ้าที่ผลิตได้ทั้งหมด ผู้ผลิตจึงอาจต้องลดกำลังการผลิตหรือหยุดจ่ายไฟฟ้าบางส่วน แม้โรงไฟฟ้าจะมีศักยภาพในการผลิตอยู่ก็ตาม

ปัญหานี้เรียกว่า การจำกัดการรับไฟฟ้าเข้าสู่ระบบ หรือการลดทอนกำลังผลิต ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพของโครงการพลังงานสะอาด หากผลิตไฟฟ้าได้มากแต่ไม่สามารถส่งต่อไปยังผู้ใช้ได้ พลังงานส่วนนั้นก็ไม่สามารถสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมได้อย่างเต็มที่

• สายส่งไม่เพียงพอ: โครงการพลังงานหมุนเวียนจำนวนมากตั้งอยู่ในพื้นที่ที่มีลมแรงหรือมีแสงแดดมาก แต่พื้นที่เหล่านี้อาจอยู่ไกลจากเมืองใหญ่
• กำลังผลิตผันผวน: พลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลมขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ ทำให้ระบบไฟฟ้าต้องมีเครื่องมือบริหารจัดการที่ยืดหยุ่นมากขึ้น
• การลงทุนใช้เวลานาน: การสร้างสายส่ง สถานีไฟฟ้า และระบบกักเก็บพลังงานต้องใช้เงินลงทุนสูง รวมถึงต้องผ่านขั้นตอนการอนุมัติและการก่อสร้างหลายปี
• การวางแผนไม่สอดคล้องกัน: การสร้างโรงไฟฟ้าอาจเดินหน้าเร็วกว่าการขยายโครงข่าย ส่งผลให้เกิดคอขวดในการส่งไฟฟ้า

จีน ซึ่งเป็นผู้ผลิตพลังงานหมุนเวียนรายใหญ่ที่สุดของโลก กำลังเผชิญความท้าทายดังกล่าวอย่างเห็นได้ชัด ในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 จีนปฏิเสธการรับพลังงานสะอาดเข้าสู่ระบบในปริมาณที่สามารถตอบสนองการใช้ไฟฟ้าของประเทศเม็กซิโกได้ตลอดทั้งปี เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การขาดแคลนกำลังผลิต แต่เป็นข้อจำกัดในการนำพลังงานไปใช้งานจริง

ขณะเดียวกัน ประเทศอื่น ๆ เช่น ออสเตรเลียและญี่ปุ่น ก็พบปัญหาใกล้เคียงกัน การขยายตัวอย่างรวดเร็วของโครงการพลังงานหมุนเวียนทำให้โครงข่ายไฟฟ้าต้องรับภาระมากขึ้น หลายพื้นที่จำเป็นต้องเร่งปรับปรุงสายส่ง เพิ่มระบบควบคุมอัจฉริยะ และติดตั้งแบตเตอรี่ขนาดใหญ่ เพื่อรักษาความสมดุลระหว่างการผลิตกับการใช้ไฟฟ้า

ผลกระทบต่อเป้าหมายพลังงานของโลก

การชะลอตัวของกำลังผลิตพลังงานสะอาดอาจส่งผลต่อเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของหลายประเทศ หากระบบไฟฟ้าไม่สามารถรองรับพลังงานหมุนเวียนได้ รัฐบาลอาจยังต้องพึ่งพาโรงไฟฟ้าฟอสซิลในช่วงที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง ซึ่งอาจทำให้การลดการปล่อยคาร์บอนทำได้ช้าลง

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์นี้ยังเป็นโอกาสให้ภาครัฐและเอกชนหันมาให้ความสำคัญกับการลงทุนในโครงข่ายไฟฟ้ามากขึ้น ไม่ใช่เพียงการสร้างโรงไฟฟ้าใหม่เท่านั้น แต่ต้องพัฒนาระบบกักเก็บพลังงาน การพยากรณ์กำลังผลิต ระบบบริหารจัดการไฟฟ้า และตลาดไฟฟ้าที่ช่วยให้ผู้ผลิตสามารถขายไฟฟ้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แนวทางรับมือกับข้อจำกัดของโครงข่ายไฟฟ้า

แนวทางสำคัญประกอบด้วยการขยายสายส่งให้เชื่อมโยงระหว่างภูมิภาค การเพิ่มกำลังการผลิตแบตเตอรี่ การส่งเสริมการใช้ไฟฟ้าในช่วงที่มีพลังงานหมุนเวียนมาก และการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ นอกจากนี้ ภาครัฐควรกำหนดแผนพลังงานให้สอดคล้องกันตั้งแต่ขั้นตอนอนุมัติโครงการจนถึงการก่อสร้างระบบส่ง

ผู้บริโภคเองก็มีส่วนช่วยได้ด้วยการใช้ไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพ ติดตั้งโซลาร์เซลล์ตามความเหมาะสม และเลือกใช้อุปกรณ์ประหยัดพลังงาน การปรับพฤติกรรมเล็ก ๆ เหล่านี้จะช่วยลดภาระของระบบไฟฟ้า และสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาดในระยะยาว

โดยสรุป แม้ กำลังผลิตพลังงานสะอาดทั่วโลกชะลอตัวในรอบ 5 ปี แต่ความต้องการพลังงานหมุนเวียนยังคงมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ประเด็นสำคัญในอนาคตจึงไม่ใช่เพียงการสร้างโรงไฟฟ้าให้ได้มากที่สุด แต่ต้องสร้างระบบไฟฟ้าที่สามารถรับ ส่ง และใช้พลังงานสะอาดได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ หากทุกฝ่ายเร่งลงทุนในโครงข่ายและเทคโนโลยีที่เหมาะสม การชะลอตัวครั้งนี้อาจกลายเป็นแรงผลักดันให้การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานมีความมั่นคงและยั่งยืนมากกว่าเดิม

ที่มา – อัตราการเพิ่มขึ้นของกำลังผลิตพลังงานสะอาดทั่วโลก กำลังชะลอตัวลงในรอบ 5 ปี