จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ ถึงแก่กรรม

กรมส่งเสริมวัฒนธรรม หรือ สวธ. แจ้งข่าวการถึงแก่กรรมของ จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (นาฏศิลป์–โขน) พุทธศักราช 2552 โดยท่านถึงแก่กรรมอย่างสงบเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 เวลา 05.04 น. ณ ศูนย์การแพทย์กาญจนาภิเษก คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม สิริอายุ 89 ปี

ข่าวการจากไปของ จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ นับเป็นความสูญเสียครั้งสำคัญของวงการนาฏศิลป์ไทย เนื่องจากท่านเป็นทั้งศิลปินโขนผู้มีฝีมือ ครูผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้ และบุคลากรสำคัญที่อุทิศตนเพื่ออนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทยมาอย่างยาวนาน ผลงานและประสบการณ์ของท่านมีคุณค่าอย่างยิ่งต่อการสืบทอดศิลปะการแสดงโขนจากรุ่นสู่รุ่น

จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ กับกำหนดการพิธีสวดพระอภิธรรม

ครอบครัวของนายจตุพร รัตนวราหะ ได้กำหนดจัดพิธีบำเพ็ญกุศลและพิธีสวดพระอภิธรรม ณ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร เพื่อเปิดโอกาสให้ญาติ ลูกศิษย์ ศิลปิน และผู้เคารพรักได้ร่วมไว้อาลัยและแสดงความกตัญญูต่อครูผู้มีคุณูปการต่อวงการโขนไทย

• วันที่ 12 พฤศจิกายน เวลา 16.00 น. พิธีรดน้ำศพ
• วันที่ 12 พฤศจิกายน เวลา 17.00 น. พิธีพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ
• วันที่ 12–16 พฤศจิกายน พิธีสวดพระอภิธรรม

กำหนดการดังกล่าวสะท้อนถึงเกียรติประวัติและคุณความดีของผู้วายชนม์ ซึ่งได้รับการยกย่องให้เป็นศิลปินแห่งชาติจากความสามารถด้านนาฏศิลป์และโขน โดยเฉพาะการแสดงโขนยักษ์ที่มีเอกลักษณ์ โดดเด่น และเปี่ยมด้วยความเข้าใจในแบบแผนของศิลปะชั้นสูง

เกียรติประวัติของจตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ

หนึ่งในความภาคภูมิใจสูงสุดของชีวิตคือการถวายการสอนโขนแด่พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งทรงพระเยาว์ เหตุการณ์สำคัญนี้แสดงให้เห็นถึงความเชี่ยวชาญและความไว้วางพระราชหฤทัยที่มีต่อท่านในฐานะครูโขนผู้มีความรู้ความสามารถ

นอกจากนี้ ท่านยังได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ให้เข้ารับพระราชทานการต่อกระบวนรำเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพจากครูรงภักดี หรือเจียร จารุจรณ ศิลปินแห่งชาติ เพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพถือเป็นเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูงที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในวงการนาฏศิลป์ไทย ผู้ที่จะเข้าถึงกระบวนรำดังกล่าวต้องผ่านการฝึกฝนอย่างเข้มข้น มีวินัย และเข้าใจจารีตของศิลปะไทยอย่างลึกซึ้ง

ด้วยเหตุนี้ จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ จึงได้รับการจดจำในฐานะศิลปินและครูผู้เป็นแบบอย่างที่ดี ท่านไม่ได้ถ่ายทอดเพียงท่ารำหรือเทคนิคการแสดงเท่านั้น แต่ยังปลูกฝังความเคารพต่อครูบาอาจารย์ ความรับผิดชอบต่อหน้าที่ และความภาคภูมิใจในมรดกทางวัฒนธรรมไทยให้แก่ลูกศิษย์อีกด้วย

มรดกทางศิลปวัฒนธรรมที่ฝากไว้

การทำงานของท่านมีส่วนช่วยให้ศิลปะโขนยังคงได้รับความสนใจจากคนรุ่นใหม่ โขนไม่ใช่เพียงการแสดงที่งดงามด้วยเครื่องแต่งกาย ดนตรี และท่ารำ แต่ยังเป็นศิลปะที่รวมองค์ความรู้หลากหลายด้าน ทั้งวรรณคดี ดุริยางคศิลป์ นาฏศิลป์ งานช่าง และพิธีกรรม การมีครูผู้เชี่ยวชาญคอยถ่ายทอดอย่างถูกต้องจึงเป็นหัวใจสำคัญของการอนุรักษ์

แม้วันนี้ จตุพร รัตนวราหะ ศิลปินแห่งชาติ จะจากไปแล้ว แต่คำสอน ผลงาน และแนวทางการทำงานของท่านยังคงอยู่ในตัวลูกศิษย์และผู้ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากท่าน การร่วมรำลึกถึงท่านจึงไม่ควรหยุดอยู่เพียงการไว้อาลัย แต่ควรช่วยกันสนับสนุนการเรียนรู้โขนและนาฏศิลป์ไทย เพื่อให้มรดกอันล้ำค่านี้ดำรงอยู่ต่อไปอย่างมั่นคง

เรื่องราวของท่านเป็นเครื่องเตือนใจว่า ศิลปะไทยจะสืบทอดได้เมื่อมีทั้งครูผู้ทุ่มเท ผู้เรียนที่ตั้งใจ และสังคมที่เห็นคุณค่า ขอร่วมแสดงความอาลัยต่อการจากไปของครูโขนผู้ยิ่งใหญ่ และขอเชิญชวนผู้สนใจร่วมติดตาม เรียนรู้ และสนับสนุนศิลปวัฒนธรรมไทยให้คงอยู่คู่สังคมไทยต่อไป

ที่มา – สวธ.แจ้งพิธีสวดพระอภิธรรม ‘จตุพร รัตนวราหะ’ ศิลปินแห่งชาติ ผู้ถวายการสอนโขน ‘ในหลวงร.10’