ถอดบทเรียนเลี้ยงกุ้งอย่างไรให้ปัง: ฟื้นฟูอุตสาหกรรมกุ้งไทย

ในอดีต ประเทศไทยเคยเป็นผู้ส่งออกกุ้งอันดับ 1 ของโลก แต่หลังจากปี 2555 ได้เกิดปัญหาโรคระบาดกุ้ง ไม่ว่าจะเป็นโรคตายด่วน (EMS) โรคหัวเหลือง (YHV) และโรคตัวแดงดวงขาว (WSSV) ทำให้ปริมาณผลผลิตลดลงจาก 6.4 แสนตันต่อปี เหลือเพียง 2.7 แสนตันต่อปี จนอุตสาหกรรมกุ้งถูกมองว่าเป็น “ซันเซ็ท” ที่กำลังจางหายไป

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันมีสัญญาณบวกหลายประการที่บ่งชี้ว่าการเลี้ยงกุ้งในไทยสามารถฟื้นตัวได้ ถ้าเกษตรกรและทุกภาคส่วนร่วมมือกันปรับตัวและวางแผนอย่างเป็นระบบ

ถอดบทเรียนเลี้ยงกุ้งอย่างไรให้ปัง: ปัจจัยเสี่ยงที่ต้องรู้

การจะเลี้ยงกุ้งให้ปังได้นั้น สิ่งแรกที่ต้องเข้าใจคือปัจจัยเสี่ยงที่เคยทำให้อุตสาหกรรมกุ้งของไทยล้มเหลว ซึ่งมีด้วยกันหลายประการ

• โรคระบาด โรค EMS, WSSV และ YHV ยังคงเป็นภัยคุกคามหลัก ที่ทำให้กุ้งตายเป็นจำนวนมาก
• ต้นทุนการผลิต ราคาวัตถุดิบอาหารสัตว์ที่ผันผวนสูง
• ปัจจัยภายนอก เช่น ค่าเงินบาทที่แข็งค่า และการถูกตัดสิทธิประโยชน์ทางภาษี (GSP) ในตลาดยุโรป

ดังนั้น การเลี้ยงกุ้งให้ปัง จึงต้องเริ่มจากการเข้าใจและวางแผนรับมือกับความเสี่ยงเหล่านี้อย่างเป็นระบบ

ถอดบทเรียนเลี้ยงกุ้งอย่างไรให้ปัง: ระบบการจัดการน้ำคือหัวใจ

หนึ่งในตัวอย่างความสำเร็จของการเลี้ยงกุ้งที่สามารถฟื้นตัวได้คือ “กลุ่มเกษตรกรทำประมงพัฒนาเกษตรพอเพียง 49” ที่ อ.บ้านแพ้ว จ.สมุทรสาคร ซึ่งได้ปรับสูตรการเลี้ยงกุ้งเป็น “ระบบพัฒนา”

หัวใจหลักของระบบนี้คือ การจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่ขั้นตอนการเตรียมน้ำก่อนปล่อยกุ้ง ด้วยการติดตั้งระบบกรองน้ำ กำจัดสิ่งแปลกปลอมและศัตรูของกุ้ง เช่น ปลาและสัตว์น้ำอื่น ๆ เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากการปนเปื้อนและโรคระบาด

นอกจากนี้ยังมีการควบคุมคุณภาพน้ำอย่างเข้มงวด ติดตามค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) ความเค็ม (Salinity) และค่าความเข้มข้นของออกซิเจน (DO) อย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้กุ้งเติบโตได้อย่างแข็งแรง

ถอดบทเรียนเลี้ยงกุ้งอย่างไรให้ปัง: เน้นคุณภาพมากกว่าปริมาณ

อีกหนึ่งแนวทางที่เกษตรกรควรหันมาให้ความสำคัญ คือการเลี้ยงกุ้งยั่งยืน หรือ “กุ้งคาร์บอนต่ำ” ซึ่งเป็นเทรนด์ที่ตลาดโลกต้องการมากขึ้นเรื่อย ๆ

การเลี้ยงกุ้งยั่งยืน คือการเลี้ยงกุ้งโดยคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม ลดการใช้สารเคมี ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน และใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งจะช่วยให้ผลิตภัณฑ์กุ้งของไทยสามารถแข่งขันในตลาดโลกได้ โดยเฉพาะตลาดที่มีความต้องการสูงในเรื่อง ESG และมาตรฐาน ASC (Aquaculture Stewardship Council)

ปัจจุบัน มีฟาร์มเลี้ยงกุ้งของไทยที่ได้รับมาตรฐาน ASC ไม่ถึง 1% ของฟาร์มทั้งหมด แต่ตลาดโลกกำลังหันมาให้ความสำคัญกับเรื่องนี้มากขึ้น ดังนั้น การเร่งปรับตัวเพื่อให้ได้มาตรฐานจึงเป็นสิ่งจำเป็น

ถอดบทเรียนเลี้ยงกุ้งอย่างไรให้ปัง: โอกาสในตลาดโลก

แม้การเลี้ยงกุ้งในไทยจะเผชิญกับความท้าทาย แต่ก็มีโอกาสเติบโตสูง โดยเฉพาะจากตลาดสหรัฐอเมริกา ที่กำลังปรับขึ้นภาษีนำเข้ากุ้งจากประเทศคู่แข่งสำคัญอย่างอินเดีย 60% ขณะที่ไทยยังคงเสียภาษีนำเข้าเพียง 19%

นอกจากนี้ ตลาดยุโรป ตลาดจีน และตลาดญี่ปุ่น ก็ยังมีความต้องการบริโภคกุ้งเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะกุ้งคุณภาพสูงและกุ้งยั่งยืน ซึ่งเป็นโอกาสของเกษตรกรไทยที่สามารถผลิตกุ้งคุณภาพดีได้

ดังนั้น หากเกษตรกรสามารถผลิตกุ้งได้ตามมาตรฐานสากล และมีปริมาณเพียงพอ โอกาสที่จะกลับมาเป็นผู้ส่งออกกุ้งอันดับต้น ๆ ของโลกอีกครั้งก็ไม่ใช่เรื่องไกลเกินเอื้อม

ที่มา – ถอดบทเรียนเลี้ยงกุ้งอย่างไรให้ปัง