ทำเหมืองทองกลางน้ำฝั่งลาว สะเทือนโขง จี้ MRC
ประเด็น ทำเหมืองทองกลางน้ำฝั่งลาว กลับมาเป็นที่จับตาอีกครั้ง หลังภาคประชาชนและสื่อมวลชนลงพื้นที่สำรวจแม่น้ำโขงบริเวณอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย และพบกิจกรรมลักษณะคล้ายการขุดหาแร่ทองคำบริเวณกลางลำน้ำฝั่ง สปป.ลาว แม้กิจกรรมดังกล่าวจะหยุดลงชั่วคราวหลังมีการนำเสนอข่าว แต่ชุมชนยังคงกังวลว่า ผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้หายไปพร้อมกับการหยุดเครื่องจักร
นายนิวัฒน์ ร้อยแก้ว หรือ “ครูตี๋” ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ ระบุว่า จากลักษณะแพและเครื่องจักรที่พบ ไม่ใช่เพียงการดูดทรายทั่วไป แต่มีการใช้รถแบ็กโฮขุดตักหินจากท้องน้ำขึ้นสู่สายพาน ก่อนฉีดล้างเพื่อคัดแยกแร่ กระบวนการดังกล่าวทำให้ตะกอนและชั้นหินใต้แม่น้ำถูกกวนขึ้นมา ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการฟุ้งกระจายของสารโลหะหนักหรือสารเคมี หากมีการใช้สารเหล่านี้ในขั้นตอนแยกทองคำ
ทำเหมืองทองกลางน้ำฝั่งลาว สะเทือนระบบนิเวศโขง
แม่น้ำโขงไม่ได้เป็นเพียงเส้นแบ่งเขตแดน แต่เป็นแหล่งน้ำสำคัญที่ประชาชนทั้งสองฝั่งใช้ประโยชน์ร่วมกัน ทั้งด้านการประมง เกษตรกรรม การอุปโภคบริโภค และการดำรงชีวิตของชุมชนริมแม่น้ำ เมื่อมีการขุดเจาะหรือเคลื่อนย้ายตะกอนกลางลำน้ำ ผลกระทบจึงอาจเชื่อมโยงไปไกลกว่าจุดที่พบกิจกรรม โดยเฉพาะในช่วงที่กระแสน้ำเปลี่ยนแปลงหรือมีระดับน้ำลดลง
ครูตี๋ตั้งข้อสังเกตว่า หากเขื่อนปากแบงก่อสร้างแล้วเสร็จและทำให้กระแสน้ำช้าลง ตะกอนจากกิจกรรมเหมืองแร่ทั้งในปัจจุบันและจากพื้นที่ต้นน้ำอาจสะสมอยู่ในอ่างเก็บน้ำมากขึ้น ประเด็นที่ชุมชนห่วงคือสารหนู ปรอท และแคดเมียมอาจปนเปื้อนอยู่ในระบบนิเวศ หากไม่มีการติดตามตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง สารเหล่านี้อาจส่งผลต่อสัตว์น้ำ คุณภาพน้ำ และสุขภาพของผู้คนในระยะยาว
ทำเหมืองทองกลางน้ำฝั่งลาว กระทบใครบ้าง
ผลกระทบจากการ ทำเหมืองทองกลางน้ำฝั่งลาว อาจเกิดขึ้นได้หลายระดับ ตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงของสภาพท้องน้ำ น้ำขุ่น และตะกอนสะสม ไปจนถึงความเสี่ยงด้านสารพิษที่อาจกระทบต่อห่วงโซ่อาหาร ชาวประมงอาจพบสัตว์น้ำลดลงหรือเปลี่ยนถิ่นอาศัย ขณะที่เกษตรกรและผู้ใช้น้ำประปาจำเป็นต้องมั่นใจว่าน้ำดิบมีคุณภาพเหมาะสมและปลอดภัย
- ชุมชนริมโขง: อาจได้รับผลกระทบต่อแหล่งน้ำ แหล่งประมง และอาชีพที่พึ่งพาธรรมชาติ
- เด็กและสตรีมีครรภ์: เป็นกลุ่มที่ควรได้รับการเฝ้าระวังเป็นพิเศษ หากมีการปนเปื้อนโลหะหนักในอาหารหรือน้ำ
- ระบบประปา: แม่น้ำโขงเป็นแหล่งน้ำดิบของประปาส่วนภูมิภาค ประปาเทศบาล และประปาหมู่บ้านหลายแห่ง
- สิ่งแวดล้อม: ตะกอนและสารพิษอาจกระทบสัตว์น้ำ พืชน้ำ และความสมดุลของระบบนิเวศ
ข้อมูลจากการวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมของ Stimson Center ที่ภาคประชาชนนำเสนอ ระบุว่า ลุ่มแม่น้ำโขงมีพื้นที่ทำเหมืองแร่มากกว่า 800 แห่ง และหากนับรวมทั้งภูมิภาคอาจมีเกือบ 3,000 แห่ง ขณะเดียวกัน ผลตรวจวัดคุณภาพน้ำของหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมไทยเคยพบการปนเปื้อนโลหะหนัก โดยเฉพาะสารหนูในพื้นที่แม่น้ำโขงชายแดนไทย-ลาว ตั้งแต่บริเวณสบรวกและสบกกต่อเนื่องลงมาถึงอำเภอเชียงของ ประเด็นเหล่านี้จึงควรตรวจสอบด้วยข้อมูลวิทยาศาสตร์ที่เปิดเผยและตรวจซ้ำอย่างสม่ำเสมอ
ชุมชนเรียกร้องให้ MRC เร่งประสานงาน
ภาคประชาชนได้ทำหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ อธิบดีกรมสนธิสัญญาและกฎหมาย รวมถึงสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ เพื่อให้รับทราบปัญหาและเร่งดำเนินการแก้ไข ขณะที่ฝ่ายปกครองและจังหวัดเชียงรายเริ่มประสานงานผ่านกลไกความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ รวมถึงคณะกรรมการเขตแดนร่วม หรือ JBC และการทำหนังสือทักท้วงไปยังประเทศเพื่อนบ้าน
ข้อเรียกร้องสำคัญคือการให้คณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง หรือ MRC แสดงบทบาทมากขึ้นในฐานะองค์กรความร่วมมือด้านการพัฒนาลุ่มน้ำโขง โดยควรผลักดันให้ไทย ลาว เมียนมา และกัมพูชา เปิดเวทีหารือร่วมกันเรื่องมลพิษข้ามพรมแดนอย่างจริงจัง การแก้ปัญหาไม่ควรเป็นเพียงการตรวจสอบเมื่อเกิดข่าว แต่ควรมีระบบแจ้งเตือน การแลกเปลี่ยนข้อมูล และแผนรับมือที่ชัดเจนสำหรับทุกประเทศสมาชิก
นอกจากนี้ ภาคประชาชนยังมองว่า กิจกรรมที่อาจส่งผลกระทบต่อแม่น้ำสายหลักควรได้รับการพิจารณาว่าเข้าข่ายกระบวนการปรึกษาหารือล่วงหน้าหรือไม่ เพราะแม่น้ำโขงเป็นทรัพยากรที่ไหลผ่านหลายประเทศ การตัดสินใจของพื้นที่หนึ่งอาจส่งผลต่อผู้คนอีกพื้นที่หนึ่งได้โดยตรง การสร้างความร่วมมือจึงไม่ใช่การกล่าวโทษประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่เป็นการปกป้องสิทธิของประชาชนและสิ่งแวดล้อมร่วมกัน
ทางออกต้องใช้ข้อมูลและการมีส่วนร่วม
กรณี ทำเหมืองทองกลางน้ำฝั่งลาว สะท้อนว่าการจัดการแม่น้ำโขงจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลจากหลายฝ่าย ทั้งหน่วยงานรัฐ นักวิชาการ องค์กรระหว่างประเทศ และชุมชนในพื้นที่ การตรวจน้ำควรครอบคลุมสารหนู ปรอท แคดเมียม และสารปนเปื้อนอื่นตามความเสี่ยง พร้อมประกาศผลให้ประชาชนเข้าถึงได้ง่าย ไม่ควรจำกัดข้อมูลไว้เฉพาะหน่วยงาน เพราะชาวบ้านต้องใช้ข้อมูลในการวางแผนทำกินและดูแลสุขภาพของครอบครัว
ภาคประชาชนยังเตรียมจัดกิจกรรมรณรงค์บริเวณหน้าด่านพรมแดนแม่สาย เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาสารพิษและผลกระทบข้ามพรมแดน โดยย้ำว่าประเด็นนี้ไม่ควรถูกมองผ่านความขัดแย้งทางการเมืองหรือสีเสื้อ แต่เป็นเรื่องคุณภาพชีวิตของคนริมโขงและอนาคตของลูกหลานทุกคน
มุมมองที่น่าสนใจคือ การหยุดกิจกรรมเหมืองเพียงชั่วคราวยังไม่เพียงพอ สิ่งที่ควรทำต่อคือการตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างเป็นระบบ ฟื้นฟูพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ และวางมาตรการป้องกันไม่ให้กิจกรรมลักษณะเดียวกันเกิดซ้ำ หากทุกฝ่ายเปิดข้อมูลและร่วมกันเฝ้าระวัง แม่น้ำโขงก็ยังมีโอกาสได้รับการดูแลให้เป็นแหล่งชีวิตของผู้คนทั้งสองฝั่งต่อไป