ภาคประชาสังคมจี้รัฐบาลหยุดแค่คำสัญญา

ประเด็นสิทธิมนุษยชนของไทยกลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง หลังเวทีทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนรอบที่ 4 หรือ UPR ของสหประชาชาติ โดยประเทศไทยได้รับข้อเสนอแนะถึง 297 ข้อจาก 106 ประเทศ แม้รัฐบาลจะประกาศพร้อมเดินหน้าปรับปรุงกฎหมายและนโยบายหลายด้าน แต่ภาคประชาสังคมยังมองว่าคำมั่นสัญญาจะมีความหมายก็ต่อเมื่อถูกนำไปปฏิบัติจริงและประชาชนสามารถสัมผัสถึงความเปลี่ยนแปลงได้

ภาคประชาสังคมจี้รัฐบาลหยุดแค่คำสัญญา

เครือข่ายองค์กรด้านสิทธิมนุษยชนเรียกร้องให้รัฐบาลไทยจัดทำแผนปฏิบัติการที่ชัดเจน พร้อมกำหนดกรอบเวลา งบประมาณ และผู้รับผิดชอบในการดำเนินงาน เพราะปัญหาหลายเรื่องไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วคราว แต่เป็นความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้างที่สะสมมาเป็นเวลานาน ตั้งแต่สิทธิทางการเมือง สิทธิของผู้ลี้ภัย สิทธิชุมชน ไปจนถึงการเลือกปฏิบัติต่อกลุ่มชาติพันธุ์และกลุ่มคนหลากหลายทางเพศ

แม้ประเทศไทยจะได้รับคำชื่นชมจากนานาชาติในบางประเด็น เช่น กฎหมายสมรสเท่าเทียม หรือความพยายามผลักดันกฎหมายป้องกันการฟ้องคดีปิดปาก หรือ Anti-SLAPP แต่ภาคประชาสังคมย้ำว่า ความสำเร็จเหล่านี้ยังไม่เพียงพอ หากประชาชนในระดับรากหญ้ายังไม่สามารถเข้าถึงสิทธิ ความยุติธรรม และบริการจากรัฐได้อย่างเท่าเทียม

ภาคประชาสังคมจี้รัฐบาลหยุดแค่คำสัญญา ต้องเร่งแก้ปัญหาให้เห็นผล

หนึ่งในข้อกังวลสำคัญคือการดำเนินคดีทางการเมือง โดยเฉพาะกรณีเด็กและเยาวชนที่เข้าร่วมการชุมนุมหรือแสดงความคิดเห็นทางการเมือง เครือข่ายสิทธิมนุษยชนเห็นว่ารัฐควรทบทวนการใช้กฎหมายที่อาจกระทบต่อเสรีภาพในการแสดงออก รวมถึงพิจารณามาตรการคุ้มครองเด็กให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนสากล

บนเวที UPR มีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับเสรีภาพในการแสดงออกจำนวนมาก โดยมีการหยิบยกประเด็นมาตรา 112 และข้อเสนอให้ทบทวนโทษจำคุกขั้นต่ำ รวมถึงยุติการดำเนินคดีกับเด็กและเยาวชน ภาคประชาสังคมมองว่าการที่ประเด็นเหล่านี้ถูกนำเสนอในเวทีระหว่างประเทศ สะท้อนถึงความพยายามของประชาชนและองค์กรอิสระที่เก็บข้อมูลและส่งเสียงแทนผู้ได้รับผลกระทบ

สิทธิชุมชน ผู้ลี้ภัย และความเหลื่อมล้ำที่ยังรอคำตอบ

สถานการณ์ในจังหวัดชายแดนใต้เป็นอีกเรื่องที่ต้องการการแก้ไขอย่างจริงจัง รัฐบาลควรเปิดพื้นที่ให้ประชาชน ผู้หญิง และเยาวชนมีส่วนร่วมในกระบวนการสันติภาพอย่างแท้จริง ไม่ใช่จำกัดการสนับสนุนไว้เพียงการฝึกอาชีพหรือโครงการพัฒนาเท่านั้น เพราะการมีส่วนร่วมทางการเมืองและอำนาจในการตัดสินใจเป็นหัวใจสำคัญของการสร้างสันติภาพที่ยั่งยืน

ด้านผู้ลี้ภัย เครือข่ายภาคประชาสังคมเรียกร้องให้รัฐบาลยึดหลักไม่ส่งกลับบุคคลไปยังพื้นที่ที่อาจเกิดอันตรายถึงชีวิต กรณีชาวอุยกูร์ 40 คนถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นตัวอย่างสำคัญว่า การคุ้มครองผู้ลี้ภัยไม่ควรหมายถึงการจัดหาที่พักพิงเพียงอย่างเดียว แต่ต้องมีหลักประกันด้านความปลอดภัยและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ด้วย

นอกจากนี้ ยังมีการกล่าวถึงปัญหาการปราบปรามข้ามชาติ หรือ Transnational Repression ซึ่งอาจเกิดขึ้นเมื่อรัฐหรือกลุ่มอำนาจติดตาม ข่มขู่ หรือคุกคามผู้ลี้ภัยและผู้เห็นต่างแม้อยู่นอกประเทศ ประเด็นนี้ถือเป็นความท้าทายใหม่ที่ไทยจำเป็นต้องมีกลไกป้องกันและคุ้มครองผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นระบบ

• สิทธิทางการเมือง: ทบทวนการใช้กฎหมายและคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงออก
• สิทธิผู้ลี้ภัย: ยึดหลักไม่ส่งกลับผู้คนไปสู่พื้นที่เสี่ยงอันตราย
• สิทธิชุมชน: รับรองสิทธิในที่ดินทำกินและการมีส่วนร่วมของชุมชน
• สิทธิกลุ่มชาติพันธุ์: ยอมรับอัตลักษณ์และสิทธิของชนเผ่าพื้นเมือง
• สิทธิของ LGBTQ+: ผลักดันกฎหมายรับรองเพศสภาพและต่อต้านการเลือกปฏิบัติ

กฎหมายต้องคุ้มครองทุกคน ไม่ใช่เพียงคนบางกลุ่ม

กรณีสิทธิในที่ดินสะท้อนความขัดแย้งระหว่างนโยบายอนุรักษ์ป่ากับวิถีชีวิตของชุมชน หลายครอบครัวทำกินในพื้นที่มาหลายสิบปี แต่กลับถูกประกาศเป็นผู้บุกรุกเมื่อรัฐกำหนดเขตอุทยานหรือพื้นที่อนุรักษ์ การแก้ปัญหาจึงควรเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมตรวจสอบข้อมูลและออกแบบแนวทางจัดการที่ดิน ไม่ใช่ใช้กฎหมายลงโทษเพียงฝ่ายเดียว

ขณะเดียวกัน กลุ่มชาติพันธุ์ยังเรียกร้องให้รัฐยอมรับสถานะและสิทธิของชนเผ่าพื้นเมืองอย่างเหมาะสม การเรียกคนกลุ่มนี้เพียงว่าเป็นกลุ่มชาติพันธุ์อาจไม่สะท้อนความสัมพันธ์กับผืนดิน วัฒนธรรม และการปกครองตนเอง การรับรองสิทธิอย่างเป็นรูปธรรมจะช่วยลดการเลือกปฏิบัติและสร้างความเป็นธรรมให้กับชุมชนมากขึ้น

แม้กฎหมายสมรสเท่าเทียมจะเป็นความก้าวหน้าครั้งสำคัญ แต่ยังไม่ควรใช้เป็นตัวชี้วัดเดียวของสิทธิ LGBTQ+ คนข้ามเพศและคนที่มีอัตลักษณ์ Non-binary ยังคงเผชิญอุปสรรคในการทำงาน การเข้าถึงบริการ และการใช้ชีวิตประจำวัน ไทยจึงควรเร่งพิจารณากฎหมายรับรองเพศสภาพ รวมถึงมาตรการป้องกันการเลือกปฏิบัติในทุกภาคส่วน

สิทธิในการยุติการตั้งครรภ์ก็เป็นอีกประเด็นที่ต้องมองผ่านความเป็นจริงของผู้หญิงและผู้ตั้งครรภ์ กฎหมายที่เปิดทางให้ยุติการตั้งครรภ์ได้เฉพาะบางกรณีอาจทำให้ผู้ที่ท้องไม่พร้อมเข้าถึงบริการได้ยากและต้องเผชิญการตีตรา รัฐควรจัดให้มีข้อมูล บริการสุขภาพ และการดูแลที่ปลอดภัย โดยเคารพการตัดสินใจและศักดิ์ศรีของผู้รับบริการ

จากคำมั่นสัญญาสู่การเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนตรวจสอบได้

ข้อเสนอจากเวที UPR จะเกิดประโยชน์อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อรัฐบาลเปิดเผยแผนการดำเนินงานต่อสาธารณะ กำหนดตัวชี้วัดที่ชัดเจน และเปิดช่องให้ภาคประชาชนเข้ามาติดตามตรวจสอบได้ การปฏิรูปสิทธิมนุษยชนไม่ควรเป็นเพียงถ้อยคำในเอกสารระหว่างประเทศ แต่ต้องสะท้อนผ่านการลดจำนวนคดี การเข้าถึงความยุติธรรมที่ดีขึ้น และการที่ผู้ได้รับผลกระทบมีอำนาจต่อรองกับรัฐมากกว่าเดิม

ท้ายที่สุด ภาคประชาสังคมจี้รัฐบาลหยุดแค่คำสัญญา เพราะประชาชนต้องการเห็นการเปลี่ยนแปลงที่จับต้องได้ ไม่ว่าจะเป็นการยุติการเลือกปฏิบัติ การคุ้มครองผู้ลี้ภัย การรับรองสิทธิชุมชน หรือการสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้ทุกคนมีส่วนร่วมทางการเมือง การติดตามนโยบายเหล่านี้จึงไม่ใช่หน้าที่ขององค์กรสิทธิมนุษยชนเท่านั้น แต่เป็นเรื่องที่สังคมสามารถร่วมกันตั้งคำถามและผลักดันให้เกิดความรับผิดชอบได้

มุมมอง: รัฐบาลควรเปลี่ยนข้อเสนอแนะจากเวที UPR ให้เป็นแผนงานที่มีเส้นตายและรายงานความคืบหน้าอย่างสม่ำเสมอ เพราะสิทธิมนุษยชนจะเกิดขึ้นจริงเมื่อประชาชนทุกคนได้รับความคุ้มครอง ไม่ใช่เพียงเมื่อรัฐให้คำมั่นสัญญา

ที่มา – ภาคประชาสังคมจี้รัฐบาล ‘หยุดแค่คำสัญญา’ เร่งแก้ปมสิทธิมนุษยชน-ลดเหลื่อมล้ำหลังเวที UPR ยูเอ็น