มท.2 ตั้งอนุพงศ์หัวหน้าทีมแก้กฎหมายมูลนิธิ
กระทรวงมหาดไทยเดินหน้าปรับปรุงกฎหมายเกี่ยวกับมูลนิธิและสมาคม เพื่อให้การกำกับดูแลมีความทันสมัย โปร่งใส และสอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน หลังพบว่ากฎหมายบางส่วนใช้มานานตั้งแต่ปี พ.ศ. 2470 และยังมีข้อจำกัดในการตรวจสอบหรือลงโทษองค์กรที่ดำเนินงานไม่ตรงตามวัตถุประสงค์
ประเด็นสำคัญครั้งนี้คือการแต่งตั้ง อนุพงศ์หัวหน้าทีมแก้กฎหมายมูลนิธิ โดยนายอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ รองปลัดกระทรวงมหาดไทย และหัวหน้ากลุ่มภารกิจด้านกิจการความมั่นคงภายใน จะรับผิดชอบเป็นหัวหน้าทีมดำเนินการจัดทำแนวทางแก้ไขกฎหมาย ขณะเดียวกัน รัฐบาลเตรียมหารือร่างกฎหมายกับนายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี ในวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569
อนุพงศ์หัวหน้าทีมแก้กฎหมายมูลนิธิ เดินหน้าปรับระบบกำกับดูแล
การประชุมจัดขึ้นเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 ที่กระทรวงมหาดไทย โดยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมพูดคุยถึงแนวทางการจัดตั้ง การตรวจสอบ และการกำกับดูแลกิจการของสมาคมและมูลนิธิ ปัจจุบันกระทรวงมหาดไทยมีอำนาจตรวจสอบเอกสารและพิจารณาอนุญาตจดทะเบียน แต่กฎหมายยังไม่ได้ให้อำนาจที่ชัดเจนเพียงพอในการเพิกถอนใบอนุญาตหรือลงโทษองค์กรที่ไม่ปฏิบัติตามวัตถุประสงค์
นายพลพีร์ สุวรรณฉวี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย เปิดเผยว่า ร่างแก้ไขกฎหมายของกระทรวงมหาดไทยจัดทำเสร็จแล้ว และจะนำไปหารือกับทีมรัฐบาลเพื่อพิจารณารายละเอียดเพิ่มเติม อย่างไรก็ตาม หากเลือกแก้ไขพระราชบัญญัติ อาจต้องใช้เวลานานถึง 2 ปี ดังนั้น ระหว่างรอการแก้ไขกฎหมายหลัก กระทรวงมหาดไทยกำลังพิจารณาร่างกฎกระทรวง รวมถึงระเบียบหรือคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี เพื่อใช้เป็นมาตรการชั่วคราว
อนุพงศ์หัวหน้าทีมแก้กฎหมายมูลนิธิ กับภารกิจตรวจสอบองค์กรทั่วประเทศ
ภารกิจของทีมงานไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการแก้ตัวบทกฎหมายเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการตรวจสอบมูลนิธิที่มีอยู่ทั่วประเทศด้วย เบื้องต้นกระทรวงมหาดไทยพบว่ามีมูลนิธิประมาณ 14,300 แห่ง และเมื่อรวมข้อมูลจากระบบเอกสารกับระบบออนไลน์ คาดว่าจำนวนทั้งหมดอาจสูงถึง 17,500 แห่ง
กระทรวงมหาดไทยอยู่ระหว่างรวบรวมรายชื่อจากกรุงเทพมหานครเพิ่มเติม เพื่อนำข้อมูลทั้งหมดมาเปรียบเทียบว่าตรงกันหรือไม่ รวมทั้งตรวจสอบรายละเอียดการดำเนินงานว่าเป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งไว้ตอนจดทะเบียนหรือเปล่า โดยตั้งเป้าดำเนินการภายใน 30 วัน หากจำเป็นต้องใช้เวลามากกว่านั้น จะรายงานความคืบหน้าให้นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยทราบเป็นระยะ
เหตุผลที่ต้องเพิ่มอำนาจตรวจสอบมูลนิธิและสมาคม
ที่ผ่านมาเกิดข้อร้องเรียนเกี่ยวกับมูลนิธิบางแห่ง ทั้งเรื่องการดำเนินงานไม่ตรงตามวัตถุประสงค์ การใช้เงินบริจาค และข้อสงสัยเกี่ยวกับการเข้ามามีบทบาทของบุคคลต่างชาติ หน่วยงานรัฐจึงต้องตรวจสอบอย่างละเอียด โดยเฉพาะกรณีที่อาจเกี่ยวข้องกับการใช้มูลนิธิเป็นช่องทางทำธุรกรรมแทนบุคคลอื่น หรือการถือครองทรัพย์สินที่ไม่สอดคล้องกับภารกิจของมูลนิธิ
ในกรณีที่เป็นประเด็นอยู่ขณะนี้ หากมูลนิธิไม่ส่งเอกสารเพิ่มเติมตามที่นายทะเบียนแจ้งภายในเวลาที่กำหนด กระทรวงมหาดไทยอาจดำเนินการตามกฎหมายต่อไป กรมการปกครองยังได้ประสานสำนักงานตำรวจแห่งชาติ เพื่อขอหลักฐานประกอบการตรวจสอบว่ามีการดำเนินงานผิดวัตถุประสงค์หรือไม่ หากพบหลักฐานชัดเจน ก็สามารถนำไปประกอบการเสนอศาลเพื่อพิจารณาเพิกถอนใบอนุญาตได้
- ตรวจสอบวัตถุประสงค์: พิจารณาว่าการดำเนินกิจกรรมตรงกับวัตถุประสงค์ที่จดทะเบียนหรือไม่
- ตรวจสอบคณะกรรมการ: ตรวจสอบผู้ก่อตั้ง ผู้บริหาร และการเปลี่ยนแปลงบุคคลสำคัญขององค์กร
- ตรวจสอบเส้นทางการเงิน: ประสานหน่วยงานที่มีอำนาจตรวจสอบธุรกรรมและแหล่งที่มาของเงิน
- ตรวจสอบการใช้ทรัพย์สิน: พิจารณาว่าการซื้อที่ดินหรือการถือครองทรัพย์สินเกี่ยวข้องกับกิจการมูลนิธิจริงหรือไม่
เตรียมใช้เทคโนโลยีติดตามเงินบริจาค
อีกแนวทางที่กระทรวงมหาดไทยให้ความสำคัญคือการนำเทคโนโลยีและระบบติดตามข้อมูลมาใช้ตรวจสอบเงินบริจาค โดยต้องการเห็นภาพตั้งแต่เงินเข้าสู่องค์กร เงินถูกนำไปใช้ในกิจกรรมใด และปลายทางของเงินสอดคล้องกับวัตถุประสงค์หรือไม่ แนวคิดนี้จะช่วยเพิ่มความมั่นใจให้ประชาชนที่ต้องการบริจาคเงินเพื่อช่วยเหลือสังคม
ปัญหาสำคัญคือการบริจาคเงินสด ซึ่งไม่สามารถตรวจสอบได้ง่ายเหมือนรายการโอนผ่านธนาคาร เพราะไม่มี bank statement หรือข้อมูลธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์รองรับ กระทรวงมหาดไทยจึงต้องพิจารณามาตรฐานการบันทึก รับฝาก และรายงานเงินสดให้ชัดเจนขึ้น รวมถึงกรณีที่มีการนำเงินบริจาคเข้าบัญชีส่วนตัวหรือบัญชีของคนใกล้ชิด องค์กรก็ควรสามารถแสดงหลักฐานที่ตรวจสอบได้
นอกจากนี้ กระทรวงมหาดไทยยังต้องการพัฒนาระบบการจดทะเบียนนิติบุคคลของกระทรวงพาณิชย์มาเป็นต้นแบบ เพื่อให้สามารถติดตามการเปลี่ยนแปลงผู้บริหาร การโอนหุ้น หรือการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างที่สำคัญได้อย่างเป็นระบบ หากทำได้จริง การตรวจสอบมูลนิธิและสมาคมจะมีความรวดเร็วและแม่นยำมากขึ้น
ผลต่อประชาชนและองค์กรการกุศล
การปรับปรุงกฎหมายครั้งนี้มีเป้าหมายหลักเพื่อคุ้มครองประชาชน ไม่ได้มุ่งหยุดการรับบริจาคหรือทำให้การทำงานขององค์กรการกุศลเป็นเรื่องยุ่งยาก ตรงกันข้าม หากมีระบบตรวจสอบที่ชัดเจน องค์กรที่ทำงานดีและโปร่งใสจะได้รับความเชื่อมั่นมากขึ้น ขณะที่องค์กรที่ใช้ชื่อการกุศลเพื่อแสวงหาประโยชน์ส่วนตัวจะถูกตรวจสอบได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สำหรับประชาชน ก่อนบริจาคควรตรวจสอบชื่อมูลนิธิ เลขทะเบียน วัตถุประสงค์ ช่องทางรับเงิน และข้อมูลการใช้เงินให้รอบคอบ หากพบความผิดปกติ ควรเก็บหลักฐานและแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การมีส่วนร่วมของประชาชนจะช่วยให้การกำกับดูแลมีประสิทธิภาพมากขึ้น
โดยสรุป การทำงานของ อนุพงศ์หัวหน้าทีมแก้กฎหมายมูลนิธิ เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามยกระดับกฎหมายให้ทันต่อรูปแบบการทำงานและความเสี่ยงยุคใหม่ ทั้งเรื่องเงินบริจาค ธุรกรรมออนไลน์ ผู้บริหารต่างชาติ และการใช้ทรัพย์สินขององค์กร หัวใจสำคัญคือการสร้างสมดุลระหว่างการอำนวยความสะดวกให้คนทำความดี กับการป้องกันไม่ให้ประชาชนถูกหลอก ดังนั้น การแก้กฎหมายควรเดินหน้าอย่างรอบคอบ พร้อมเปิดเผยข้อมูลให้สังคมติดตามได้
