มหิดลร่วมผลิตชุดตรวจวินิจฉัยโรคไข้ดิน รู้ผลเร็ว

โรคเมลิออยโดสิส หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า โรคไข้ดิน เป็นโรคติดเชื้อที่พบได้ในดินและน้ำ โดยเฉพาะพื้นที่เขตร้อนอย่างประเทศไทย เชื้อก่อโรคคือ Burkholderia pseudomallei ซึ่งสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านบาดแผล การสูดดม หรือการรับประทานอาหารและน้ำที่ปนเปื้อน โรคนี้มีอาการหลากหลาย ตั้งแต่มีไข้สูง ไอ ปอดอักเสบ ไปจนถึงการเกิดฝีในอวัยวะต่าง ๆ และภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

ล่าสุด คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมมือกับบริษัท เซียร่า ไบโอไซเอนซ์ จำกัด และบริษัท แอฟฟิโนม จำกัด นำผลงานวิจัยมาพัฒนาเป็นชุดตรวจแบบรวดเร็ว เพื่อช่วยให้แพทย์คัดกรองและวินิจฉัยโรคไข้ดินได้เร็วขึ้น นับเป็นอีกก้าวสำคัญของการนำองค์ความรู้จากห้องปฏิบัติการไปใช้ประโยชน์กับผู้ป่วยจริง

มหิดลร่วมผลิตชุดตรวจวินิจฉัยโรคไข้ดิน

ชุดตรวจที่พัฒนาขึ้นมี 2 รูปแบบ ได้แก่ MUTM MELIOIDOSIS ANTIBODY TEST และ MELIOID ANTIGEN TEST โดยสามารถทราบผลได้ภายในประมาณ 10-20 นาที ใช้งานง่าย ไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องมือเฉพาะทาง และเหมาะกับการนำไปใช้ใกล้จุดให้บริการผู้ป่วย ทั้งในโรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และหน่วยบริการสาธารณสุขในพื้นที่เสี่ยง

จุดเด่นของชุดตรวจโรคไข้ดินแบบรวดเร็ว

• ตรวจได้รวดเร็ว: ช่วยลดเวลารอผลจากการเพาะเชื้อ ซึ่งอาจใช้เวลาหลายวัน
• ใช้งานสะดวก: ไม่ต้องพึ่งพาเครื่องมือเฉพาะทางหรือห้องปฏิบัติการขนาดใหญ่
• มีเป้าหมายการตรวจแตกต่างกัน: ชุดตรวจแอนติบอดีตรวจหาภูมิคุ้มกันที่ร่างกายสร้างต่อเชื้อ ส่วนชุดตรวจแอนติเจนตรวจหาองค์ประกอบของเชื้อโดยตรง
• รองรับตัวอย่างหลายชนิด: สามารถตรวจจากเสมหะ หนอง ปัสสาวะ และตัวอย่างจากการเพาะเชื้อในเลือดตามแนวทางของบุคลากรทางการแพทย์
• ผ่านการขึ้นทะเบียน: ผลิตภัณฑ์ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นเครื่องมือแพทย์จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา

การรู้ผลเร็วมีความสำคัญอย่างมาก เพราะผู้ป่วยโรคไข้ดินที่มีอาการรุนแรงจำนวนหนึ่งอาจเสียชีวิตภายใน 48 ชั่วโมงแรกหลังเข้ารับการรักษา ขณะที่ยาปฏิชีวนะสำหรับโรคนี้มีความแตกต่างจากยาที่ใช้รักษาการติดเชื้อทั่วไป หากแพทย์ได้รับข้อมูลประกอบการวินิจฉัยเร็วขึ้น ก็จะสามารถประเมินความเสี่ยง วางแผนการรักษา และส่งต่อผู้ป่วยได้เหมาะสมยิ่งขึ้น

ใครควรระวังโรคเมลิออยโดสิสเป็นพิเศษ

ผู้ที่ทำงานหรือใช้ชีวิตใกล้ชิดกับดินและน้ำ เช่น เกษตรกร ชาวนา ผู้ที่ต้องลุยน้ำ หรือผู้ปฏิบัติงานกลางแจ้ง ควรใส่ใจอาการผิดปกติเป็นพิเศษ นอกจากนี้ ผู้สูงอายุ ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังยังมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรครุนแรงมากกว่าคนทั่วไป โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน โรคไต โรคตับ โรคปอดเรื้อรัง และธาลัสซีเมีย

อาการที่ควรพบแพทย์ ได้แก่ ไข้สูงต่อเนื่อง ไข้ไม่ทราบสาเหตุ ปอดอักเสบ หายใจลำบาก มีฝีตามอวัยวะต่าง ๆ หรือมีอาการคล้ายติดเชื้อในกระแสเลือด หากมีประวัติสัมผัสดินหรือน้ำร่วมด้วย ควรแจ้งข้อมูลดังกล่าวแก่แพทย์ เพราะช่วยให้บุคลากรทางการแพทย์พิจารณาโรคไข้ดินได้เร็วขึ้น

อย่างไรก็ตาม ชุดตรวจแบบรวดเร็วเป็นเครื่องมือช่วยคัดกรองและสนับสนุนการวินิจฉัยเท่านั้น ไม่ควรนำผลไปสรุปโรคด้วยตนเอง ผลตรวจต้องนำไปพิจารณาร่วมกับอาการ ประวัติสุขภาพ การตรวจร่างกาย และผลตรวจทางห้องปฏิบัติการอื่น ๆ โดยการเพาะเชื้อยังคงเป็นวิธีมาตรฐานสำหรับยืนยันการติดเชื้อ

ความร่วมมือที่ช่วยยกระดับนวัตกรรมไทย

การพัฒนาชุดตรวจครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงพลังของความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษาและภาคเอกชน คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล มีบทบาทตั้งแต่การศึกษาปัญหาของโรค การคัดเลือกแอนติเจนเป้าหมาย การออกแบบและพัฒนาชุดตรวจ ตลอดจนการประเมินประสิทธิภาพจากตัวอย่างผู้ป่วยจริงในพื้นที่ระบาด

ขณะเดียวกัน บริษัท เซียร่า ไบโอไซเอนซ์ จำกัด รับหน้าที่ผลักดันผลิตภัณฑ์สู่การใช้งานจริงและการจัดจำหน่าย ส่วนบริษัท แอฟฟิโนม จำกัด สนับสนุนการถ่ายทอดเทคโนโลยี การขึ้นทะเบียน การผลิต และการควบคุมคุณภาพตามมาตรฐาน ISO 13485 ความร่วมมือนี้ช่วยเปลี่ยนผลงานวิจัยให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตได้ภายในประเทศ ลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และเพิ่มโอกาสให้โรงพยาบาลในพื้นที่เสี่ยงเข้าถึงเครื่องมือที่จำเป็น

ปัจจุบันชุดตรวจพร้อมจำหน่ายและมีแนวทางขยายไปยังประเทศที่พบโรคเมลิออยโดสิสเป็นโรคประจำถิ่น นอกจากช่วยผู้ป่วยในประเทศไทยแล้ว ยังเป็นตัวอย่างของการนำงานวิจัยไทยไปต่อยอดในระดับสากล หากระบบบริการสุขภาพมีการอบรมบุคลากรและวางแนวทางใช้งานอย่างเหมาะสม ชุดตรวจนี้จะช่วยให้หน่วยบริการด่านหน้าแยกผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงได้เร็วขึ้น และประสานการส่งต่อได้ทันท่วงที

มหิดลร่วมผลิตชุดตรวจวินิจฉัยโรคไข้ดินครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ แต่เป็นการเพิ่มโอกาสให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ถูกต้องเร็วขึ้น ผู้ที่มีอาการน่าสงสัยควรรีบพบแพทย์และแจ้งประวัติการสัมผัสดินหรือน้ำอย่างละเอียด ส่วนหน่วยบริการสุขภาพควรเตรียมความพร้อมด้านบุคลากร ระบบตรวจ และการส่งต่อ เพื่อให้เทคโนโลยีนี้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน

หากคุณหรือคนใกล้ตัวอยู่ในกลุ่มเสี่ยงและมีไข้ไม่ทราบสาเหตุ อย่ารอให้อาการรุนแรง ควรเข้ารับบริการที่โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลใกล้บ้านโดยเร็ว เพราะการวินิจฉัยที่ทันเวลาอาจช่วยลดภาวะแทรกซ้อนและเพิ่มโอกาสการรักษาให้หายขาดได้

ที่มา – มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมผลิตชุดตรวจช่วยผู้ป่วย ได้รับวินิจฉัยโรคไข้ดินอย่างรวดเร็ว