รัฐบาลคุม E-commerce เลือกขนส่งเอง ป้องกันเอาเปรียบ

การซื้อขายออนไลน์เติบโตอย่างต่อเนื่อง และกลายเป็นช่องทางสำคัญของทั้งผู้บริโภค ร้านค้ารายย่อย และผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม แต่เมื่อแพลตฟอร์ม E-commerce มีบทบาทมากขึ้น ประเด็นเรื่องค่าธรรมเนียม เงื่อนไขการขาย และการเลือกใช้บริการขนส่งก็ได้รับความสนใจมากขึ้นเช่นกัน ล่าสุดรัฐบาลเดินหน้าสร้างความเป็นธรรมในการค้าออนไลน์ โดยเสนอแนวทางให้ร้านค้าและผู้ซื้อมีสิทธิเลือกผู้ให้บริการขนส่งได้อย่างอิสระ พร้อมป้องกันไม่ให้แพลตฟอร์มใช้เงื่อนไขทางธุรกิจเพื่อเอาเปรียบผู้ประกอบการ

แนวทางดังกล่าวอยู่ในร่างประกาศของสำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า หรือ กขค. ซึ่งเปิดรับฟังความคิดเห็นเกี่ยวกับการกำกับโครงสร้างอัตราค่าบริการและการจัดส่งสินค้าในระบบนิเวศแพลตฟอร์มดิจิทัล โดยมีเป้าหมายให้การแข่งขันในตลาดออนไลน์มีความโปร่งใส และช่วยลดภาระต้นทุนที่ไม่จำเป็นของร้านค้า

รัฐบาลคุม E-commerce เลือกขนส่งเอง ป้องกันเอาเปรียบ

หัวใจสำคัญของข้อเสนอคือการเปิดโอกาสให้ร้านค้าเลือกใช้บริการขนส่งที่เหมาะสมกับรูปแบบธุรกิจของตนเอง ร้านค้าสามารถใช้บริการขนส่งของแพลตฟอร์ม ใช้บริษัทในเครือ หรือเลือกผู้ให้บริการภายนอก รวมถึงจัดส่งสินค้าด้วยระบบของตนเองได้ หากบริการนั้นมีมาตรฐานด้านความปลอดภัยและสามารถติดตามสถานะการจัดส่งได้ตามความจำเป็น

แนวทางนี้ช่วยให้ผู้ประกอบการเปรียบเทียบราคา คุณภาพ และระยะเวลาการจัดส่งได้มากขึ้น ร้านค้าที่มีสัญญากับบริษัทขนส่งอยู่แล้วก็ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนผู้ให้บริการเพียงเพราะต้องการขายสินค้าบนแพลตฟอร์มใดแพลตฟอร์มหนึ่ง การมีทางเลือกมากขึ้นอาจช่วยลดต้นทุนต่อคำสั่งซื้อ และทำให้ร้านค้าสามารถออกแบบบริการให้สอดคล้องกับความต้องการของลูกค้าได้ดีขึ้น

รัฐบาลคุม E-commerce เพื่อเพิ่มทางเลือกด้านขนส่ง

ร่างประกาศเสนอห้ามแพลตฟอร์มบังคับร้านค้าให้ใช้บริการขนส่งของตนเอง บริษัทในเครือ หรือพันธมิตรทางธุรกิจเป็นเงื่อนไขในการเข้าถึงแพลตฟอร์มและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ นอกจากนี้ ยังไม่ควรเลือกปฏิบัติต่อร้านค้าที่เลือกใช้ผู้ให้บริการรายอื่น เช่น ลดอันดับการแสดงผลสินค้า ถอดเครื่องหมายรับรอง เพิ่มค่าธรรมเนียม ตัดสิทธิการเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขาย หรือชะลอการจ่ายเงินให้ร้านค้า

ข้อเสนอเหล่านี้มีความสำคัญ เพราะการจัดอันดับสินค้าและสิทธิในการเข้าร่วมโปรโมชั่นส่งผลโดยตรงต่อยอดขายของร้านค้า หากแพลตฟอร์มใช้ระบบหลังบ้านเพื่อทำให้สินค้าของร้านค้าที่ไม่ใช้บริการขนส่งของตนเองมองเห็นได้น้อยลง ผู้ประกอบการรายย่อยอาจเสียโอกาสในการแข่งขัน แม้จะมีสินค้าและบริการที่มีคุณภาพก็ตาม

เปิดเผยค่าบริการให้เห็นชัดก่อนตัดสินใจ

นอกจากสิทธิในการเลือกขนส่งแล้ว ร่างประกาศยังให้ความสำคัญกับการเปิดเผยค่าบริการอย่างชัดเจน แพลตฟอร์มควรแสดงรายละเอียดค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องให้ร้านค้าเข้าใจง่าย ไม่ว่าจะเป็นค่าธรรมเนียมการขาย ค่าธรรมเนียมการชำระเงิน ค่าโฆษณา ค่าส่งเสริมการขาย ค่าจัดส่ง หรือค่าบริการคลังสินค้า การเรียกเก็บแต่ละรายการควรมีเหตุผลและสอดคล้องกับบริการที่ร้านค้าได้รับ

• แสดงค่าธรรมเนียมและเงื่อนไขการเรียกเก็บอย่างโปร่งใส
• ระบุระยะเวลาจัดส่งและรายละเอียดบริการขนส่งให้ผู้ซื้อเปรียบเทียบได้
• ไม่ซ่อนตัวเลือกขนส่งรายอื่นหรือทำให้ผู้ซื้อเปลี่ยนบริการได้ยาก
• เปิดเผยหลักเกณฑ์ของตัวเลือกขนส่งเริ่มต้นอย่างชัดเจน
• ไม่ผูกสิทธิประโยชน์ทางการขายกับการใช้บริการขนส่งของแพลตฟอร์มเพียงรายเดียว

สำหรับผู้ซื้อ แพลตฟอร์มควรแสดงข้อมูลค่าจัดส่ง ระยะเวลาการขนส่ง และเงื่อนไขสำคัญในจุดที่มองเห็นได้ง่าย หากมีการตั้งค่าบริการขนส่งเริ่มต้น ผู้ซื้อควรสามารถเปลี่ยนแปลงได้สะดวก โดยไม่ถูกออกแบบหน้าจอหรือขั้นตอนให้เข้าใจผิด การให้ข้อมูลครบถ้วนจะช่วยให้ผู้บริโภคตัดสินใจจากราคาและคุณภาพจริง มากกว่าการถูกชี้นำจากระบบ

ผลดีที่คาดว่าจะเกิดกับร้านค้าและผู้บริโภค

หากแนวทางนี้มีผลบังคับใช้ตามหลักเกณฑ์ที่เหมาะสม ร้านค้าออนไลน์จะมีอำนาจต่อรองมากขึ้น และสามารถบริหารต้นทุนได้ยืดหยุ่นกว่าเดิม การแข่งขันระหว่างผู้ให้บริการขนส่งก็มีโอกาสเพิ่มขึ้น เพราะแต่ละรายต้องพัฒนาราคา คุณภาพ และความรวดเร็วเพื่อดึงดูดร้านค้าและผู้ซื้อ ขณะเดียวกัน ผู้บริโภคก็จะมีทางเลือกในการจัดส่งที่ตรงกับงบประมาณและความเร่งด่วนของตนเอง

อย่างไรก็ตาม การกำกับดูแลควรสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองการแข่งขันกับการบริหารระบบของแพลตฟอร์ม เพราะแพลตฟอร์มแต่ละแห่งอาจมีรูปแบบธุรกิจ เทคโนโลยี และมาตรฐานการจัดส่งแตกต่างกัน สิ่งสำคัญคือกติกาต้องป้องกันการเอาเปรียบโดยไม่สร้างภาระเกินจำเป็นต่อผู้ให้บริการและร้านค้า

สำนักงาน กขค. ระบุว่าข้อเสนอดังกล่าวยังอยู่ในขั้นตอนรับฟังความคิดเห็น และยังไม่ใช่กฎหมายหรือประกาศที่มีผลบังคับใช้ในทันที ผู้ประกอบการ ผู้ให้บริการขนส่ง และประชาชนจึงควรติดตามรายละเอียดจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง รวมถึงร่วมแสดงความคิดเห็นเพื่อให้กติกาสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในตลาด

โดยสรุป รัฐบาลคุม E-commerce เลือกขนส่งเอง ป้องกันเอาเปรียบ เป็นแนวทางที่มุ่งสร้างความเป็นธรรมให้ระบบการค้าออนไลน์ ทั้งในด้านสิทธิของร้านค้า ทางเลือกของผู้ซื้อ และความโปร่งใสของค่าบริการ หากทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในการเสนอความคิดเห็น กติกาในอนาคตก็จะมีโอกาสช่วยให้ตลาดออนไลน์แข่งขันกันด้วยคุณภาพและบริการอย่างแท้จริง

มุมมองจากผู้เขียน: ร้านค้าออนไลน์ควรเริ่มตรวจสอบต้นทุนขนส่งและค่าธรรมเนียมของแต่ละแพลตฟอร์มไว้ล่วงหน้า ส่วนผู้ซื้อควรเปรียบเทียบราคาและเวลาจัดส่งก่อนชำระเงิน เมื่อมีข้อมูลมากขึ้น ทุกฝ่ายจะช่วยผลักดันให้การค้าออนไลน์โปร่งใสและเป็นธรรมได้มากกว่าเดิม

ติดตามความคืบหน้าของร่างประกาศและร่วมแสดงความคิดเห็นผ่านช่องทางของสำนักงาน กขค. ภายในกำหนดเวลา เพื่อช่วยกันออกแบบกติกาที่ตอบโจทย์ผู้ประกอบการ ผู้บริโภค และผู้ให้บริการขนส่งอย่างรอบด้าน

ที่มา – รัฐบาลเดินหน้าคุม E-commerce เสนอเลือกขนส่งเองได้ เข้มป้องกันเอาเปรียบ