รู้จักและใส่ใจ ‘โรค PTSD’ ในเด็ก
เมื่อเด็กประสบกับเหตุการณ์ที่กระทบจิตใจอย่างรุนแรง เช่น อุบัติเหตุ แผ่นดินไหว หรือความรุนแรงในครอบครัว อาการที่ตามมาอาจไม่ได้เป็นเพียงรูปร่างทางกาย แต่ยังส่งผลถึงจิตใจอย่างลึกซึ้ง หนึ่งในนั้นคือโรค PTSD หรือโรคความผิดปกติทางจิตใจภายหลังประสบอันตราย ซึ่งเด็กก็สามารถเกิดขึ้นได้เช่นกัน
รู้จักและใส่ใจ ‘โรค PTSD’ ในเด็ก
จากข้อมูลของโรงพยาบาลสมิติเวช ระบุว่า PTSD (Post-traumatic stress disorder) เป็นสภาวะทางจิตใจที่เกิดขึ้นหลังจากผู้ป่วยต้องเห็น รับรู้ หรือเผชิญกับเหตุการณ์ที่กระทบจิตใจอย่างรุนแรง โดยเหตุการณ์เหล่านี้อาจเป็นภัยธรรมชาติ การฆาตกรรม การทำร้ายร่างกาย หรือแม้แต่การอยู่ในครอบครัวที่มีความรุนแรง
เพราะเหตุการณ์เหล่านี้มีลักษณะเฉพาะที่ก่อให้เกิดความกลัว ตื่นตระหนกกับอันตรายที่ใกล้เคียง จึงส่งผลให้จิตใจของเด็กเกิดความผิดปกติในรูปแบบต่างๆ ซึ่งหากปล่อยไว้นานเกินไป อาจพัฒนาไปเป็นโรคทางจิตเวชอื่นๆ ได้
อาการของโรค PTSD ในเด็ก
อาการหลักของโรค PTSD ในเด็ก แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่
- การคิดถึงเหตุการณ์ซ้ำๆ: เช่น ฝันร้าย หรือภาพเหตุการณ์ลอยเข้ามาในใจขณะตื่น
- การหลีกเลี่ยง: กลัวสถานที่ เหตุการณ์ หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์
- อารมณ์ลบ: ไม่มีความสุข ไม่สนใจสิ่งรอบข้าง รู้สึกผิดหรือว่างเปล่า
- ความตื่นตัวสูง: กระวนกระวาย เครียดง่าย นอนหลับไม่สนิท สะดุ้งง่าย
หากอาการเหล่านี้ยังคงอยู่หลังจากเกิดเหตุการณ์ผ่านไป มากกว่า 4 สัปดาห์ ก็ควรส่งเสริมให้เด็กเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญทางจิตเวชอย่างเร่งด่วน
ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงของโรค PTSD ในเด็ก
สิ่งที่ส่งผลให้เด็กมีโอกาสเกิดโรค PTSD ในเด็ก ได้มากขึ้น ได้แก่
- ความรุนแรงของเหตุการณ์
- ระยะเวลาที่เด็กอยู่ในเหตุการณ์
- แจ่มอายุของเด็ก
- สุขภาพจิตของผู้ปกครอง
- การขาดการสนับสนุนจากสังคม
หากผู้ปกครองแสดงอาการซึมเศร้า วิตกกังวล หรือไม่ให้การสนับสนุน ย่อมเพิ่มความเสี่ยงให้เด็กเกิดโรค PTSD ได้มากขึ้น
การรักษาและดูแลเด็กที่มีอาการ PTSD
การบำบัดโรค PTSD ในเด็กนั้นสำคัญอย่างยิ่ง โดยแนวทางหลักเกี่ยวข้องกับการให้ความรู้ ให้กำลังใจ และมีวิธีการจิตบำบัดที่เหมาะสม เช่น
- Trauma-Focused Cognitive Therapy: ให้เด็กพูดคุยถึงเหตุการณ์ในลักษณะที่ปลอดภัย พร้อมให้ทักษะแก่ผู้ปกครองในการสนับสนุน
- Cognitive-Behavior Therapy (CBT): ช่วยเปลี่ยนแปลงความคิด ปฏิกิริยา และพฤติกรรมที่ลบล้างจิตใจ
- การดูแลสิ่งแวดล้อม: ให้เด็กได้อยู่ในบรรยากาศที่มั่นคง ปลอดภัย และสนับสนุนให้กลับสู่สภาพเดิมอย่างรวดเร็ว
ในบางกรณีอาจมีการใช้ยา เช่น ยาแก้ซึมเศร้ากลุ่ม SSRI แต่ยังมีข้อจำกัดในการใช้กับเด็ก จึงควรคำนึงถึงความเหมาะสมเป็นรายบุคคล
คำแนะนำเมื่อเด็กมีอาการ PTSD
หากคุณเป็นผู้ปกครองหรือผู้ดูแล ควร
- ให้ความมั่นใจว่าเด็กรู้สึกปลอดภัย
- รับฟังความรู้สึกของเด็กอย่างเปิดใจ
- หลีกเลี่ยงการให้พูดซ้ำๆ หรือพูดแบบตำหนิ
- สนับสนุนให้ทเด็กกลับสู่ชีวิตประจำวันตามปกติ
การเข้าใจและใส่ใจโรค PTSD ในเด็กอย่างลึกซึ้ง จึงเป็นกุญแจสำคัญทั้งในด้านการป้องกันและการรักษา อย่ามองข้ามอาการเล็กๆ เพราะจิตใจของเด็กต้องการคนเข้าใจอย่างแท้จริง จึงจะผ่านพ้นความเจ็บปวดดังกล่าวได้อย่างมีคุณภาพ
ที่มา – รู้จักและใส่ใจ ‘โรค PTSD’ ในเด็ก
