ศึกชิงเก้าอี้เลขาธิการยูเอ็นเดือด

การแข่งขันเพื่อชิงตำแหน่งผู้นำสหประชาชาติ หรือเลขาธิการยูเอ็นคนใหม่ กำลังเข้าสู่ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่ทั่วโลกจับตามอง เพราะครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการเปลี่ยนตัวผู้บริหารองค์กรระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังสะท้อนความขัดแย้งระหว่างมหาอำนาจและการเปลี่ยนแปลงของดุลอำนาจโลกอย่างชัดเจน บรรยากาศภายในยูเอ็นเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน หลังประเทศสมาชิกเริ่มหารือและผลักดันผู้สมัครจากหลายภูมิภาคเข้าสู่การแข่งขัน

ตลอดระยะเวลาเกือบ 80 ปีที่ผ่านมา ตำแหน่งเลขาธิการยูเอ็นมักเป็นของนักการทูตชายจากประเทศประชาธิปไตย โดยมีธรรมเนียมหมุนเวียนตามภูมิภาคเป็นแนวทางสำคัญ อย่างไรก็ตาม การแข่งขันครั้งล่าสุดกำลังท้าทายแบบแผนเดิม ทั้งในเรื่องภูมิภาคของผู้สมัคร เพศของผู้นำ และแนวคิดทางการเมืองที่อาจมีความแข็งกร้าวหรือเป็นชาตินิยมมากขึ้น

ศึกชิงเก้าอี้เลขาธิการยูเอ็นเดือด มหาอำนาจเปิดเกมต่อรอง

ผู้สมัครที่ถูกเสนอชื่อมีความหลากหลายมากขึ้น ทั้งนักการทูตจากลาตินอเมริกา ตะวันออกกลาง และยุโรป ขณะที่ประเทศมหาอำนาจต่างพยายามผลักดันบุคคลที่สอดคล้องกับผลประโยชน์ของตนเอง การเจรจาหลายส่วนเกิดขึ้นอย่างไม่เปิดเผย ทำให้สมาชิกยูเอ็นและสาธารณชนยังไม่สามารถประเมินได้อย่างชัดเจนว่าใครจะได้รับเสียงสนับสนุนจากสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคง

หนึ่งในปัจจัยที่ทำให้สถานการณ์ซับซ้อน คือการเข้าสู่การแข่งขันของผู้สมัครสองรายในช่วงท้าย นางลานา นุสเซเบห์ อดีตผู้แทนยูเอ็นของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ประกาศลงสมัครเมื่อเดือนตุลาคมที่ผ่านมา เธอมีประสบการณ์ทางการทูตและมีความสัมพันธ์กับหลายฝ่าย แต่ก็เผชิญข้อกังขาเกี่ยวกับความใกล้ชิดกับรัฐบาลสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ รวมถึงข้อกล่าวหาที่เกี่ยวข้องกับบทบาทของประเทศดังกล่าวในวิกฤติซูดาน

ด้านตุรกีเสนอชื่อนายเฟริดุน ซินีร์ลิโอกลู ประธานองค์การเพื่อความมั่นคงและความร่วมมือในยุโรปเข้าชิงตำแหน่ง การส่งผู้สมัครรายนี้ทำให้การแข่งขันยิ่งเปิดกว้าง และสะท้อนการแข่งขันเชิงอิทธิพลระหว่างตุรกีกับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ในภูมิภาคตะวันออกกลาง

ศึกชิงเก้าอี้เลขาธิการยูเอ็นเดือด เพราะผู้สมัครมีจุดแข็งต่างกัน

ผู้สมัครแต่ละคนมีจุดเด่นและข้อจำกัดที่แตกต่างกัน นายราฟาเอล กรอสซี นักการทูตชาวอาร์เจนตินาและผู้อำนวยการใหญ่ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ ถูกมองว่าเป็นผู้สมัครที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสหรัฐและมีประสบการณ์ด้านความมั่นคงระหว่างประเทศ ส่วน นางรีเบกา กรินสแปน นักการทูตชาวคอสตาริกา ซึ่งดำรงตำแหน่งหัวหน้าหน่วยงานด้านการค้าของยูเอ็น มีประสบการณ์ด้านเศรษฐกิจและการพัฒนา

นุสเซเบห์ถูกมองว่ามีสายสัมพันธ์ที่ดีกับทั้งรัฐบาลวอชิงตันและมอสโก ขณะที่ผู้สมัครจากตุรกีมีประสบการณ์ด้านการทูตพหุภาคีและการประสานงานด้านความมั่นคง อย่างไรก็ตาม ผู้สมัครทุกคนต้องพิสูจน์ให้เห็นว่าสามารถทำงานท่ามกลางความขัดแย้งของมหาอำนาจได้ โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ความไว้เนื้อเชื่อใจระหว่างสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคงลดลงอย่างมาก

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือความหวังที่จะเห็นผู้หญิงคนแรกดำรงตำแหน่งเลขาธิการยูเอ็น ตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา เลขาธิการยูเอ็นทั้ง 9 คนล้วนเป็นผู้ชาย การมีผู้สมัครหญิงที่มีคุณสมบัติเหมาะสมจึงถือเป็นโอกาสสำคัญในการปรับภาพลักษณ์ขององค์กร แต่การตัดสินใจสุดท้ายอาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถเพียงอย่างเดียว เพราะยังเกี่ยวข้องกับการต่อรองทางการเมืองและการคำนึงถึงภูมิภาคอย่างเข้มข้น

วิกฤติยูเอ็นเพิ่มแรงกดดันต่อผู้นำคนใหม่

การเลือกเลขาธิการคนใหม่เกิดขึ้นในช่วงที่ยูเอ็นเผชิญความท้าทายรอบด้าน สงครามในยูเครนและฉนวนกาซายังคงสร้างความสูญเสีย ขณะที่สถานการณ์ในซูดานและซีเรียสะท้อนข้อจำกัดขององค์กรในการผลักดันสันติภาพ นอกจากนี้ วิกฤติสภาพภูมิอากาศ การเติบโตของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ และปัญหาความเหลื่อมล้ำ ยังเป็นโจทย์ใหญ่ที่ต้องอาศัยความร่วมมือระดับโลก

ภายในองค์กรเอง ยูเอ็นมีภาระงบประมาณค้างชำระประมาณ 6,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 210,000 ล้านบาท การลดเงินสนับสนุนจากรัฐบาลสหรัฐยิ่งทำให้สถานการณ์การเงินตึงตัวขึ้น มีการปรับลดตำแหน่งงานหลายพันอัตรา และขวัญกำลังใจของเจ้าหน้าที่ตกต่ำ ปัญหาเหล่านี้ทำให้เลขาธิการคนใหม่ต้องเข้ามาฟื้นฟูทั้งประสิทธิภาพการทำงานและความน่าเชื่อถือขององค์กร

ขณะเดียวกัน ท่าทีของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ต่อยูเอ็นยังเป็นปัจจัยที่คาดเดาได้ยาก รัฐบาลสหรัฐวิพากษ์วิจารณ์บทบาทของยูเอ็นมาอย่างต่อเนื่อง ถอนตัวจากข้อตกลงระหว่างประเทศหลายฉบับ และลดงบประมาณสนับสนุน การเลือกเลขาธิการคนใหม่จึงต้องพิจารณาด้วยว่า ผู้สมัครรายใดสามารถสื่อสารกับรัฐบาลวอชิงตันและรักษาความร่วมมือจากประเทศอื่นได้ดีที่สุด

ขั้นตอนคัดเลือกอาจยืดเยื้อและเต็มไปด้วยการต่อรอง

การคัดเลือกเลขาธิการยูเอ็นเป็นหน้าที่ของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ ซึ่งมีสมาชิกทั้งหมด 15 ประเทศ โดยสมาชิกถาวร 5 ประเทศ ได้แก่ สหรัฐ สหราชอาณาจักร จีน ฝรั่งเศส และรัสเซีย มีอำนาจวีโต กระบวนการจึงไม่ได้วัดกันที่คะแนนนิยมเพียงอย่างเดียว แต่ต้องได้รับการยอมรับจากมหาอำนาจที่มีผลประโยชน์แตกต่างกัน

การลงคะแนนหยั่งเสียงอย่างไม่เป็นทางการจัดขึ้นเป็นระยะเพื่อประเมินความนิยมของผู้สมัคร ผลการหยั่งเสียงครั้งที่ 8 เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายนที่ผ่านมา พบว่านางกรินสแปนได้รับเสียงสนับสนุนจากสมาชิก 12 ประเทศ และมี 3 ประเทศไม่สนับสนุน ขณะที่นุสเซเบห์มีสมาชิก 6 ประเทศที่ไม่สนับสนุน ส่วนซินีร์ลิโอกลูได้รับคะแนนน้อยกว่า อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการเปิดเผยว่าประเทศใดลงคะแนนอย่างไร โดยเฉพาะท่าทีของสมาชิกถาวรทั้ง 5 ประเทศ

หากการเจรจาไม่สามารถหาผู้สมัครที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ อาจเกิดสถานการณ์ที่นายอันโตนิโอ กูเตร์เรสต้องพ้นจากตำแหน่งในวันที่ 31 ธันวาคม โดยที่ยูเอ็นยังไม่มีผู้สืบทอดอย่างเป็นทางการ เหตุการณ์ดังกล่าวจะถือเป็นเรื่องไม่เคยเกิดขึ้นตลอดประวัติศาสตร์ 80 ปีขององค์กร และอาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของประเทศสมาชิกอย่างรุนแรง

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า การแข่งขันครั้งนี้เป็นหนึ่งในการสรรหาเลขาธิการยูเอ็นที่วุ่นวายที่สุด เพราะความแตกแยกไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะเรื่องนโยบายต่างประเทศ แต่ขยายมาถึงการเลือกบุคคลที่จะเข้ามาบริหารองค์กรโดยตรง ผู้ชนะจึงต้องมีทั้งความสามารถด้านการทูต ความเข้าใจปัญหาโลก และความกล้าที่จะปฏิรูปโครงสร้างภายในยูเอ็น

อนาคตของยูเอ็นขึ้นอยู่กับผู้นำคนใหม่

ศึกชิงเก้าอี้เลขาธิการยูเอ็นเดือดครั้งนี้สะท้อนว่าโลกกำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านจากระบบความร่วมมือแบบเดิมไปสู่การแข่งขันระหว่างขั้วอำนาจอย่างชัดเจน ไม่ว่าผู้สมัครคนใดจะได้รับตำแหน่ง เขาหรือเธอต้องเผชิญภารกิจหนักในการสร้างความไว้วางใจ ลดความขัดแย้ง และทำให้ยูเอ็นกลับมามีบทบาทที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ในมุมมองของผู้เขียน ผู้นำคนใหม่ไม่ควรเป็นเพียงตัวแทนของมหาอำนาจฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่ควรเป็นผู้ประสานผลประโยชน์ของทุกภูมิภาคได้อย่างเป็นธรรม หากการคัดเลือกยังยึดติดกับการต่อรองทางการเมืองมากกว่าความสามารถ โลกอาจได้ผู้นำที่ไม่สามารถตอบโจทย์วิกฤติยุคใหม่ได้ ดังนั้น ประเทศสมาชิกควรให้ความสำคัญกับวิสัยทัศน์ ความเป็นอิสระ และความสามารถในการปฏิรูปองค์กร ก่อนตัดสินใจเลือกเลขาธิการยูเอ็นคนต่อไป

ที่มา – ศึกชิงเก้าอี้เลขาฯ ยูเอ็นเดือด มหาอำนาจแตกขั้ว ท้าทายธรรมเนียม 80 ปี