สดร.ปลื้ม! ค้นพบพัลซาร์แมงมุมแม่ม่ายดำดวงใหม่

วันนี้เรามีข่าวดีจากวงการดาราศาสตร์ไทยที่น่าตื่นเต้นมาก! สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.) ประกาศความสำเร็จครั้งยิ่งใหญ่ เมื่อนักดาราศาสตร์ไทย 2 ท่าน ได้ร่วมทีมวิจัยนานาชาติในการ ค้นพบพัลซาร์แมงมุมแม่ม่ายดำดวงใหม่ ชื่อ PSR J1544–2555 ดวงดาวลึกลับนี้ไม่ใช่แค่การค้นพบธรรมดา แต่เป็นก้าวสำคัญที่ช่วยให้เราเข้าใจฟิสิกส์จักรวาลได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น โดยเฉพาะระบบดาวคู่และวิวัฒนาการของพัลซาร์ ผลงานนี้เพิ่งตีพิมพ์ในวารสารชื่อดัง Monthly Notices of the Royal Astronomical Society เมื่อวันที่ 16 กันยายน 2568 ที่ผ่านมา

ค้นพบพัลซาร์แมงมุมแม่ม่ายดำดวงใหม่: ความภาคภูมิใจของไทย

มาทำความรู้จักกับผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จนี้กันก่อน ดร.ติณณ์ ทองมีอาคม และ ดร.อดิพล โพธิ์ศรีสม สองนักวิจัยจากสดร. ได้เข้าร่วมโครงการ TRAPUM (TRAnsients And PUlsars with MeerKAT) ซึ่งเป็นความร่วมมือระดับโลกในการตามล่าพัลซาร์ด้วยกล้องโทรทรรศน์วิทยุ MeerKAT ในแอฟริกาใต้ กล้องตัวนี้มีจานรับสัญญาณถึง 64 จาน กระจายห่างกันกว่า 8 กิโลเมตร ท่ามกลางทะเลทรายอันกว้างใหญ่

พัลซาร์ดวงนี้มีคาบการหมุนเร็วสุดๆ เพียง 2.4 มิลลิวินาที และคาบวงโคจรรอบดาวคู่แค่ 2.7 ชั่วโมง! มันคือพัลซาร์มิลลิวินาที (millisecond pulsar) ที่หมุนรอบตัวเองเร็วกว่าที่เราคิดภาพได้ ชื่อ ‘แมงมุมแม่ม่ายดำ’ มาจากพฤติกรรมดุร้ายที่มันดูดกลืนหรือเป่ามวลดาวคู่ออก เหมือนแมงมุมกลืนเหยื่อนั่นแหละ ทำให้ดาวคู่มีมวลน้อยกว่า 10% ของดวงอาทิตย์

กระบวนการค้นพบพัลซาร์แมงมุมแม่ม่ายดำดวงใหม่

การค้นหาเริ่มต้นจากข้อมูลรังสีแกมมาจากกล้อง Fermi ของ NASA ที่บอกตำแหน่งคร่าวๆ ของวัตถุที่น่าสงสัย จากนั้นทีมใช้ ULTRACAM บนกล้อง New Technology Telescope ของ ESO ในชิลี เพื่อสังเกตการแปรแสงแบบเฉพาะตัวของพัลซาร์แมงมุม สุดท้าย ยืนยันด้วย MeerKAT ที่จับสัญญาณวิทยุได้ชัดเจน กระบวนการนี้แสดงให้เห็นถึงพลังของดาราศาสตร์หลายความยาวคลื่น ที่รวมคลื่นวิทยุ คลื่นที่ตามองเห็น และรังสีแกมมาเข้าด้วยกัน

นอกจากนี้ ทีมยังสร้างแบบจำลองระบบพัลซาร์ในแสงที่ตามองเห็น (optical modelling) และจับเวลาพัลซาร์ (pulsar timing) ในคลื่นวิทยุและแกมมาร่วมกัน ทำให้เราได้ข้อมูลใหม่ๆ เกี่ยวกับฟิสิกส์พลังงานสูง

พัลซาร์คืออะไร? ทำไมถึงน่าทึ่ง

สำหรับมือใหม่ พัลซาร์คือดาวนิวตรอนที่หมุนเร็วมาก เกิดจากดาวฤกษ์มวลมากที่ระเบิดซูเปอร์โนวาแล้วยุบตัว สนามแม่เหล็กแรงกล้าทำให้มันปล่อยสัญญาณวิทยุแบบกระพริบ เหมือนประภาคารในอวกาศ พัลซาร์แมงมุมเป็นประเภทพิเศษที่อยู่ในระบบดาวคู่ โดยแบ่งเป็น black widow (มวลดาวคู่น้อย) และ redback (มวลมากกว่า) ปัจจุบันทั่วโลกพบ black widow แค่ 50 ดวงเท่านั้น! ดังนั้น ค้นพบพัลซาร์แมงมุมแม่ม่ายดำดวงใหม่ นี้จึงเป็นสมบัติล้ำค่าที่ช่วยไขปริศนาจักรวาล

• ความเร็วการหมุน: 2.4 มิลลิวินาที – เร็วกว่าการหมุนของใบพัดเครื่องบิน!
• คาบวงโคจร: 2.7 ชั่วโมง – สั้นมากสำหรับระบบดาวคู่
• ประโยชน์: ช่วยศึกษาวิวัฒนาการพัลซาร์และฟิสิกส์ดาวคู่
• ทีมไทย: ดร.ติณณ์ และ ดร.อดิพล สร้างชื่อเสียงให้ไทยบนเวทีโลก

การค้นพบนี้ไม่ใช่แค่ชัยชนะของทีม แต่สะท้อนพัฒนาการของไทยในดาราศาสตร์วิทยุ เรามีหอสังเกตการณ์ดาราศาสตร์วิทยุแห่งชาติที่ดอยสะเก็ด เชียงใหม่ ด้วยกล้อง 40 และ 13 เมตร เชื่อมต่อกับเครือข่ายโลกอย่างเยอรมนี จีน ญี่ปุ่น ทำให้โอกาสค้นพบใหม่ๆ เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

ในฐานะคนไทย ผมรู้สึกภูมิใจมากที่นักวิทยาศาสตร์ของเรามีส่วนร่วมในงานใหญ่ระดับโลกแบบนี้ มันแสดงให้เห็นว่าดาราศาสตร์ไทยกำลังก้าวหน้า และอนาคตเราจะได้เห็นการค้นพบเจ๋งๆ อีกเพียบ หากคุณสนใจเรื่องจักรวาล ลองติดตามข่าวจากสดร. ดูนะ หรือแวะไปเยี่ยมชมหอดูดาวใกล้บ้านเพื่อสัมผัสความมหัศจรรย์ด้วยตัวเอง!

ที่มา – สดร.ปลื้ม! 2 นักดาราศาสตร์ไทย ร่วมทีมค้นพบ ‘พัลซาร์แมงมุมแม่ม่ายดำ’ ดวงใหม่