สรรเพชญเจรจาชาวประมงพื้นบ้าน เร่งยกเว้นค่าตอบแทน
การหารือระหว่างนายสรรเพชญ บุญญามณี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม กับกลุ่มชาวประมงพื้นบ้าน สะท้อนความพยายามแก้ไขปัญหาที่กระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชนริมน้ำมาอย่างยาวนาน โดยประเด็นสำคัญคือการเร่งปลดล็อกค่าตอบแทนรายปีสำหรับบ้านพักอาศัยของชุมชนประมงพื้นบ้านดั้งเดิม ซึ่งตั้งอยู่บริเวณชายฝั่งทะเลและลำคลอง
การพูดคุยครั้งนี้เกิดขึ้นหลังผู้แทนสมาคมสมาพันธ์ชาวประมงพื้นบ้านแห่งประเทศไทยเดินทางเข้าพบกระทรวงคมนาคม เพื่อสะท้อนความเดือดร้อนและเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม บรรยากาศการเจรจาเป็นไปด้วยความเรียบร้อย โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเปิดโอกาสให้ประชาชนชี้แจงปัญหาโดยตรง และรับทราบขั้นตอนการดำเนินงานของภาครัฐอย่างชัดเจน
สรรเพชญเจรจาชาวประมงพื้นบ้าน เร่งแก้ค่าตอบแทนรายปี
นายสรรเพชญระบุว่า บ้านเรือนของชุมชนประมงพื้นบ้านบางแห่งถูกจัดให้เป็นสิ่งล่วงล้ำลำน้ำตามพระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านน้ำไทย พุทธศักราช 2456 มาตรา 117 และมาตรา 117 ทวิ ทำให้ผู้อยู่อาศัยต้องขอใบอนุญาตและชำระค่าตอบแทนรายปีตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2563 ในอัตราตารางเมตรละ 5 บาท
แม้อัตราดังกล่าวอาจดูไม่สูงมากเมื่อพิจารณาเป็นรายตารางเมตร แต่สำหรับครอบครัวชาวประมงที่มีรายได้ไม่แน่นอนและขึ้นอยู่กับฤดูกาล สภาพอากาศ และปริมาณสัตว์น้ำ ค่าใช้จ่ายนี้ถือเป็นภาระที่กระทบต่อการดำรงชีวิตโดยตรง หลายชุมชนตั้งถิ่นฐานอยู่ในพื้นที่ดังกล่าวมาหลายชั่วอายุคน จึงต้องการให้รัฐพิจารณาความแตกต่างระหว่างชุมชนดั้งเดิมกับสิ่งปลูกสร้างที่เกิดขึ้นใหม่
สรรเพชญเจรจาชาวประมงพื้นบ้าน ผลักดันกฎกระทรวงฉบับใหม่
กรมเจ้าท่าได้จัดทำร่างกฎกระทรวงกำหนดค่าตอบแทนรายปีสำหรับผู้ได้รับอนุญาตปลูกสร้างอาคารหรือสิ่งอื่นใดล่วงล้ำลำแม่น้ำ โดยเสนอแก้ไขข้อ 6 (9) เพื่อยกเว้นค่าตอบแทนให้แก่อาคารหรือสิ่งปลูกสร้างที่มีลักษณะเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม และได้รับการรับรองจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
แนวทางดังกล่าวมีเป้าหมายให้สิทธิประโยชน์ตกถึงประชาชนที่อยู่อาศัยและประกอบอาชีพในพื้นที่มาอย่างแท้จริง ขณะเดียวกันยังช่วยป้องกันการแอบอ้างสิทธิจากกลุ่มทุนหรือผู้บุกรุกรายใหม่ โดยจะมีกลไกการรับรองชุมชนเข้ามาช่วยตรวจสอบข้อเท็จจริงในแต่ละพื้นที่
- ชุมชนต้องมีลักษณะเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม
- ต้องผ่านการรับรองจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
- การยกเว้นมุ่งช่วยเหลือประชาชนที่พักอาศัยอยู่เดิม
- หน่วยงานรัฐต้องป้องกันการใช้สิทธิโดยผู้ประกอบการหรือผู้บุกรุกรายใหม่
กรมเจ้าท่าได้เปิดรับฟังความคิดเห็นผ่านระบบกลางทางกฎหมายครบทั้ง 2 รอบแล้ว รวมถึงจัดประชุมสรุปผลกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ร่างกฎกระทรวงยังอยู่ระหว่างขั้นตอนทางกฎหมาย จึงยังไม่มีผลบังคับใช้ในขณะนี้
นายสรรเพชญได้สั่งการให้กรมเจ้าท่าเร่งจัดทำหนังสือเสนอกระทรวงคมนาคม เพื่อผลักดันเข้าสู่การพิจารณาอนุมัติหลักการของคณะรัฐมนตรี จากนั้นจะส่งให้สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาตรวจสอบ ก่อนเสนอรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมลงนาม และประกาศในราชกิจจานุเบกษา ขั้นตอนทั้งหมดจำเป็นต้องดำเนินการอย่างรอบคอบ แต่กระทรวงคมนาคมยืนยันว่าจะติดตามอย่างใกล้ชิดเพื่อไม่ให้ประชาชนต้องรอนานเกินไป
นอกจากเรื่องค่าตอบแทนรายปีแล้ว ที่ประชุมยังหารือถึงอุปสรรคด้านการประกอบอาชีพประมงพื้นบ้าน เช่น การจดทะเบียนเรือประมงให้ถูกต้องตามกฎหมาย และปัญหาร่องน้ำหรือคลองสัญจรตื้นเขิน ซึ่งทำให้เรือเข้าออกลำบาก รวมถึงกระทบต่อการขนส่งสัตว์น้ำไปจำหน่าย
กรมเจ้าท่าได้รับมอบหมายให้รวบรวมข้อเสนอและพิจารณาแนวทางแก้ไข โดยเตรียมลงพื้นที่สำรวจสภาพปัญหาร่องน้ำตื้นเขิน รวมถึงติดตามความคืบหน้าการขุดลอกในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ การแก้ไขจึงจะต้องพิจารณาตามสภาพจริงของแต่ละชุมชน ไม่ใช่ใช้แนวทางเดียวกับทุกพื้นที่
ประเด็นนี้สะท้อนว่าการแก้ปัญหาชาวประมงพื้นบ้านจำเป็นต้องเดินควบคู่กันทั้งด้านกฎหมาย เศรษฐกิจ และการรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิม การยกเว้นค่าตอบแทนสำหรับชุมชนที่มีหลักฐานการอยู่อาศัยชัดเจนอาจช่วยลดภาระประชาชนได้มาก ขณะเดียวกันรัฐก็ยังสามารถจัดระเบียบพื้นที่และคุ้มครองประโยชน์ส่วนรวมได้
ข้อเสนอสำคัญจากการหารือครั้งนี้คือ การเร่งประกาศกฎกระทรวงให้มีผลโดยเร็ว พร้อมสื่อสารหลักเกณฑ์ให้ประชาชนเข้าใจง่าย หากหน่วยงานทุกฝ่ายทำงานต่อเนื่องและเปิดรับฟังเสียงจากชุมชนอย่างจริงจัง จะช่วยให้ชาวประมงพื้นบ้านมีความมั่นคงในการอยู่อาศัยและประกอบอาชีพมากขึ้น
สำหรับประชาชนที่ได้รับผลกระทบ ควรติดตามประกาศจากกรมเจ้าท่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และกระทรวงคมนาคมอย่างใกล้ชิด รวมถึงเตรียมเอกสารที่แสดงการอยู่อาศัยและการเป็นชุมชนดั้งเดิมไว้ให้พร้อม เพราะข้อมูลเหล่านี้อาจมีความสำคัญต่อการขอรับรองสิทธิในอนาคต
การผลักดันของนายสรรเพชญและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงเป็นอีกก้าวสำคัญของการหาทางออกให้ชาวประมงพื้นบ้าน แต่ผลลัพธ์ที่ประชาชนรอคอยจะเกิดขึ้นได้จริงก็ต่อเมื่อกฎกระทรวงผ่านทุกขั้นตอนและประกาศใช้อย่างเป็นทางการ
ที่มา – ‘สรรเพชญ’ เปิดโต๊ะเจรจาชาวประมงพื้นบ้าน เร่งปลดล็อกค่าตอบแทนรายปีบ้านพักอาศัยชุมชนดั้งเดิมริมน้ำ

