เดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำมหาราช–บางบาล แก้ปัญหาน้ำท่วม-แล้ง

การบริหารจัดการน้ำในประเทศไทยเป็นหนึ่งในความท้าทายสำคัญที่ต้องรับมือทั้งในช่วงฤดูแล้งและฤดูน้ำหลาก โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามหาราชและบางบาล ถือเป็นหัวใจสำคัญของระบบชลประทานในลุ่มน้ำเจ้าพระยา ที่ให้บริการส่งน้ำและระบายน้ำมายาวนาน ก่อให้เกิดความมั่นคงทางน้ำแก่เกษตรกรและประชาชนนับแสนครัวเรือน

เดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำมหาราช–บางบาล รับมือภัยแล้งและน้ำท่วม

โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามหาราช เป็นหนึ่งในโครงการย่อยภายใต้โครงการเจ้าพระยาใหญ่ ก่อสร้างแล้วเสร็จตั้งแต่ปี พ.ศ. 2495 มีแหล่งน้ำต้นทุนจากแม่น้ำเจ้าพระยา ผ่านเขื่อนเจ้าพระยาเข้าสู่คลองชัยนาท–อยุธยา ผ่านประตูระบายน้ำมหาราช สามารถส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานกว่า 404,660 ไร่ ครอบคลุม 5 จังหวัด 16 อำเภอ 90 ตำบล ขณะที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาบางบาล ก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2525 เป็นอีกหนึ่งโครงการสำคัญของลุ่มน้ำเจ้าพระยาใหญ่ รับน้ำจากแม่น้ำเจ้าพระยา คลองบางหลวง และแม่น้ำน้อย มีพื้นที่ส่งน้ำครอบคลุมกว่า 130,810 ไร่ ใน 2 จังหวัด 6 อำเภอ 37 ตำบล

ความท้าทายจากอายุการใช้งานที่ยาวนาน

ปัจจุบันทั้ง 2 โครงการ มีอายุการใช้งานมายาวนาน ส่งผลให้โครงสร้างบางส่วนเสื่อมสภาพ ไม่ว่าจะเป็นประตูระบายน้ำ คันคลอง หรือระบบชลประทานต่าง ๆ ทำให้ประสิทธิภาพการส่งน้ำและการระบายน้ำลดลง ทั้งยังต้องเผชิญทั้งปัญหาภัยแล้งจากปริมาณน้ำต้นทุนที่ไม่เพียงพอ และปัญหาน้ำท่วมในช่วงฤดูฝน กรมชลประทานจึงได้วางแผนการศึกษาความเหมาะสม พร้อมเดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามหาราชและบางบาล ในปี พ.ศ. 2567-2568 เพื่อประเมินสภาพและประสิทธิภาพการใช้งานอาคารชลประทานเดิม พร้อมกำหนดแนวทางปรับปรุงโครงสร้างให้ไม่ส่งผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม

แผนงานการปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามหาราช

สำหรับแผนงานการเดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามหาราช ประกอบด้วย 10 แผนงานหลัก ครอบคลุมการปรับปรุงโครงสร้างและระบบชลประทานสำคัญ ได้แก่

• การปรับปรุงประตูระบายน้ำมหาราช
• การปรับปรุงดาดคอนกรีตคลองชัยนาท–อยุธยา
• การแก้ปัญหาน้ำต้นทุน
• การพัฒนาองค์กรบริหารจัดการน้ำ
• การใช้เทคโนโลยีบริหารจัดการน้ำแบบทันสมัย
• การปรับปรุงระบบส่งน้ำให้มีประสิทธิภาพ
• การซ่อมแซมคันดินและคันคลอง
• การพัฒนาระบบการติดตามและควบคุมน้ำ
• การเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน
• การปรับปรุงระบบการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์น้ำ

แผนการปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาบางบาล

ส่วนแผนการเดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาบางบาล ประกอบด้วย 9 แผนงานหลัก ครอบคลุมการพัฒนาโครงสร้างและบริหารจัดการน้ำ ได้แก่

• การแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำและเพิ่มประสิทธิภาพการส่งน้ำ
• การปรับปรุงระบบส่งน้ำและระบายน้ำ
• การแก้ปัญหาน้ำท่วมและการระบายน้ำ
• การกำจัดวัชพืชในระบบคลอง
• การใช้เทคโนโลยีด้านการบริหารจัดการน้ำ
• การพัฒนาองค์กรการบริหารจัดการน้ำ
• การเสริมความมั่นคงของคันดินและคันคลอง
• การติดตั้งระบบตรวจสอบระดับน้ำอัจฉริยะ
• การให้ความรู้และมีส่วนร่วมของชุมชนในการบริหารจัดการน้ำ

ประโยชน์จากการเดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำมหาราช–บางบาล

การเดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำมหาราช–บางบาล จะส่งผลดีในหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็นการยกระดับประสิทธิภาพของระบบชลประทาน ทั้งด้านการส่งน้ำและการระบายน้ำให้มีความมั่นคงและเสถียรภาพมากยิ่งขึ้น ช่วยให้การบริหารจัดการน้ำในช่วงฤดูแล้งและฤดูน้ำหลากเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ลดความเสียหายและบรรเทาความเดือดร้อนจากอุทกภัยในพื้นที่โครงการได้อย่างเป็นรูปธรรม

โดยมีประชาชนได้รับประโยชน์รวมทั้งสิ้นกว่า 204,959 ครัวเรือน แบ่งเป็น ประชาชนในพื้นที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามหาราช จำนวน 132,241 ครัวเรือน และประชาชนในพื้นที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาบางบาล จำนวน 72,718 ครัวเรือน ซึ่งจะได้รับน้ำอุปโภคบริโภคและน้ำเพื่อการเกษตรที่มีคุณภาพและเพียงพอในทุกฤดู

การเดินหน้าปรับปรุงโครงการส่งน้ำมหาราช–บางบาล จึงไม่ใช่เพียงการซ่อมแซมโครงสร้าง แต่เป็นการวางรากฐานความมั่นคงทางน้ำให้กับประเทศในระยะยาว พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศและการใช้ทรัพยากรน้ำที่เพิ่มสูงขึ้นในอนาคต

ที่มา – เดินหน้าปรับปรุงโครงการฯมหาราช–บางบาล มุ่งแก้ภัยแล้ง-น้ำท่วม