เปิดบทเรียนเนเธอร์แลนด์สู่ไทย ทางรอดน้ำท่วมหาดใหญ่

เปิดบทเรียนเนเธอร์แลนด์สู่ไทย ทางรอดน้ำท่วมหาดใหญ่

ปัญหาน้ำท่วมในหลายพื้นที่ของประเทศไทย โดยเฉพาะในเขตพื้นที่หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ได้กลายเป็นปัญหาเรื้อรังที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน บ้านเรือน และเศรษฐกิจท้องถิ่นอย่างรุนแรง สถานการณ์ดังกล่าวชี้ให้เห็นถึงความเปราะบางของระบบการจัดการน้ำในเมืองไทย ที่ยังคงพึ่งพิงโครงสร้างป้องกันน้ำแบบเดิมๆ ซึ่งไม่สามารถรับมือกับปริมาณน้ำฝนและภาวะอากาศสุดขั้วที่ทวีความรุนแรงขึ้นในยุคปัจจุบัน

ในขณะที่หลายประเทศทั่วโลกหันไปใช้แนวทางการจัดการน้ำแบบองค์รวมและยั่งยืน หนึ่งในประเทศที่ถูกยกย่องว่าเป็นผู้นำด้านการบริหารจัดการน้ำคือ เนเธอร์แลนด์ ประเทศที่ดินกว่า 60% ของพื้นที่อยู่ต่ำกว่าระดับน้ำทะเล แต่กลับสามารถพัฒนาแนวทางการจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในโลก จนกลายเป็นต้นแบบให้กับหลายชาติ

บทเรียนจากความสูญเสีย

จุดเปลี่ยนสำคัญของเนเธอร์แลนด์เกิดขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ ปี 1953 เมื่อเกิดมหาอุทกภัยทะเลเหนือ (North Sea Flood) คร่าชีวิตประชาชนกว่า 1,836 คน และทำให้พื้นที่กว่า 9% ของประเทศจมอยู่ใต้น้ำ เหตุการณ์ครั้งนี้เป็นแรงผลักดันสำคัญให้รัฐบาลเนเธอร์แลนด์ลงมติสร้างโครงการ Delta Works ซึ่งเป็นชุดโครงการก่อสร้างเขื่อน ประตูน้ำ และระบบป้องกันคลื่นยักษ์ ใช้เวลากว่า 40 ปี (1954-1997) เพื่อให้ประเทศสามารถ “เอาชนะทะเล” ได้อย่างเบ็ดเสร็จ

แม้โครงการ Delta Works จะประสบความสำเร็จในการป้องกันน้ำทะเล แต่ในปี 1993 และ 1995 แม่น้ำสายหลักอย่าง แม่น้ำไรน์ และ แม่น้ำเมิวส์ กลับเกิดน้ำท่วมฉับพลัน จนต้องอพยพประชาชนกว่า 250,000 คน สถานการณ์นี้ทำให้รัฐบาลตระหนักว่าการต่อสู้กับน้ำด้วยโครงสร้างขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ จึงเกิดการเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์ครั้งใหญ่

จาก “ต่อสู้กับน้ำ” สู่ “อยู่ร่วมกับน้ำ”

โครงการ Room for the River (เปิดพื้นที่ให้แม่น้ำ) ซึ่งเริ่มต้นในปี 2007 คือคำตอบใหม่ของเนเธอร์แลนด์ แทนที่จะสร้างคันกั้นน้ำให้สูงขึ้นเรื่อยๆ พวกเขาเลือกที่จะ “ขยับแนวเขื่อน” ให้ห่างจากตลิ่ง เพื่อขยายพื้นที่ทุ่งรับน้ำ (Floodplain) ให้สามารถรองรับน้ำหลากได้อย่างมีประสิทธิภาพ

แนวทางนี้รวมถึงการ ขุดลอกพื้นที่, สร้างร่องน้ำผันน้ำธรรมชาติ, และ ออกแบบพื้นที่รับน้ำ ให้กลายเป็นสวนสาธารณะในยามปกติ วิธีการนี้ไม่เพียงแต่ช่วยลดความเสี่ยงจากน้ำท่วม แต่ยังส่งเสริมการใช้พื้นที่สีเขียวเพื่อคุณภาพชีวิตของประชาชน ถือเป็นการผสมผสานวิศวกรรมกับธรรมชาติ หรือที่เรียกว่า Nature-based Solutions

ความปลอดภัยหลายชั้น (Multi-layer Safety)

เนเธอร์แลนด์ได้พัฒนายุทธศาสตร์การจัดการน้ำสู่แนวทาง ความปลอดภัยหลายชั้น ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ระดับหลัก ได้แก่

• ชั้นที่ 1: การป้องกัน (Prevention) – เขื่อน ระบบระบายน้ำ และโครงสร้างพื้นฐานยังคงมีบทบาทสำคัญ
• ชั้นที่ 2: ผังเมืองรับน้ำ (Spatial Planning) – กำหนดโซนนิ่งห้ามสร้างอาคารถาวรในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม และส่งเสริมการสร้าง บ้านลอยน้ำ (Floating Houses) ที่สามารถลอยขึ้นลงตามระดับน้ำ
• ชั้นที่ 3: การเตรียมพร้อมรับเหตุ (Emergency Response) – ระบบเตือนภัยล่วงหน้าที่มีประสิทธิภาพและแผนอพยพที่ชัดเจน

นวัตกรรมการจัดการน้ำจากทั่วโลก

นอกจากแนวทางจากเนเธอร์แลนด์ หลายประเทศยังได้พัฒนานวัตกรรมการจัดการน้ำที่น่าสนใจ ดังนี้

• ออสเตรีย – คลองผันน้ำ New Danube คลองยาว 21 กิโลเมตร ที่ทำหน้าที่เป็นช่องทางระบายน้ำสำรองคู่ขนานไปกับแม่น้ำดานูบ
• จีน – เมืองฟองน้ำ (Sponge City) ที่ใช้ทางเท้าพรุน พื้นที่ชุ่มน้ำ และพื้นที่สีเขียว เพื่อดูดซับน้ำฝนและชะลอการเกิดน้ำท่วม
• เดนมาร์ก – ผนังสีเขียว (Green Climate Screen) ที่ช่วยรับน้ำฝนและลดภาระระบบระบายน้ำ
• สหรัฐอเมริกา (เท็กซัส) – ใช้ AI และภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อสร้างแผนที่น้ำท่วมความละเอียดสูง
• ทั่วโลก – Google Flood Hub แพลตฟอร์มแจ้งเตือนน้ำท่วมล่วงหน้า 7 วัน ครอบคลุมกว่า 80 ประเทศ

สำหรับประเทศไทย โดยเฉพาะพื้นที่หาดใหญ่ ที่มีภูมิประเทศเป็นแอ่งกระทะ ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดน้ำท่วมขัง การนำแนวคิด เปิดบทเรียนเนเธอร์แลนด์สู่ไทย ทางรอดน้ำท่วมหาดใหญ่ มาประยุกต์ใช้จึงเป็นสิ่งจำเป็น ทั้งในด้านการวางแผนผังเมือง การสร้างพื้นที่รับน้ำ การใช้เทคโนโลยีเตือนภัยล่วงหน้า และการมีส่วนร่วมของชุมชน

การเปลี่ยนแปลงไม่ใช่แค่การลงทุนด้านโครงสร้าง แต่คือการเปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์จากการ “ต่อสู้กับน้ำ” มาสู่การ “อยู่ร่วมกับน้ำ” ด้วยความเข้าใจธรรมชาติและทำงานร่วมกับมัน ไม่ใช่ต่อต้านมัน

หากประเทศไทยสามารถนำแนวคิดและประสบการณ์จากเนเธอร์แลนด์มาปรับใช้อย่างเหมาะสม ก็มีโอกาสสูงที่จะสามารถคลี่คลายปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่เสี่ยงสูงอย่างหาดใหญ่ได้อย่างยั่งยืน

ที่มา – เปิดบทเรียน “เนเธอร์แลนด์” สู่ไทย ทางรอด “น้ำท่วมหาดใหญ่” บนวิธีแก้ที่ดีสุดในโลก!