เสรีภาพสื่อดิ่งต่ำสุดในรอบ 25 ปี ดันความจริงสิ่งแวดล้อมส่อเงียบ

วันที่ 3 พฤษภาคมของทุกปี ตรงกับวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก แต่ในปีนี้ ดัชนีเสรีภาพสื่อโลกขององค์กรผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (RSF) ชี้ว่าเสรีภาพสื่อดิ่งต่ำสุดในรอบ 25 ปี ดันความจริงสิ่งแวดล้อมส่อเงียบ สถานการณ์นี้สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของระบบข้อมูลทั่วโลก เมื่อสื่อถูกจำกัด บทบาทในการตรวจสอบอำนาจก็ลดลง ส่งผลให้ข้อมูลสิ่งแวดล้อมจำนวนมากถูกปกปิดไว้ภายใต้ ‘หน้ากากแห่งข้อมูล’ (The Data Mask) เข้าถึงได้เฉพาะกลุ่มผู้มีอำนาจเท่านั้น

เสรีภาพสื่อดิ่งต่ำสุดในรอบ 25 ปี ดันความจริงสิ่งแวดล้อมส่อเงียบ

ข้อมูลช่วงปี 2564-2569 แสดงชัดเจนว่าประเทศที่มีเสรีภาพสื่อต่ำมักมีผลงานด้านสิ่งแวดล้อมแย่กว่า หรือบิดเบือนข้อมูลเพื่อสร้างภาพลักษณ์ สาเหตุหลักคือบทบาทสื่อในฐานะ ‘กลไกตรวจสอบ’ (Watchdog Function) ที่ช่วยลดความเหลื่อมล้ำข้อมูลระหว่างรัฐ ธุรกิจ และประชาชน เมื่อสื่อทำงานอิสระ ปัญหาการทุจริตหรือทำลายทรัพยากรจะถูกเปิดโปง นำไปสู่การแก้ไขที่แท้จริง

ตัวอย่างเห็นได้ชัด เช่น เอสโตเนียที่มีเสรีภาพสื่อสูง อันดับสิ่งแวดล้อมติด top ของโลก ขณะที่อินเดียอันดับเสรีภาพสื่อต่ำ คะแนนสิ่งแวดล้อมรั้งท้าย งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยมิสซูรียืนยันว่า เสรีภาพสื่อสัมพันธ์ตรงกับคุณภาพสิ่งแวดล้อมและชีวิตประชาชน

เอไอเร่งบิดเบือนข้อมูลสิ่งแวดล้อม

ช่วงปี 2568-2569 การต่อสู้สิ่งแวดล้อมขยายสู่โลกออนไลน์ พร้อมปัญหาข้อมูลบิดเบือนสภาพภูมิอากาศ (Climate Misinformation)ที่รุนแรงขึ้น เวิลด์ อีโคโนมิก ฟอรัม (WEF) จัดเป็นความเสี่ยงอันดับต้นๆ เอไอเป็นตัวเร่ง ทำให้ผลิตข้อมูลเท็จง่าย เร็ว ถูก โดย 74% ของคำอ้าง ‘เอไอเพื่อสิ่งแวดล้อม’ ไม่พิสูจน์ได้ มีเพียง 26% ผ่านตรวจสอบ อีก 36% 无แหล่งข้อมูลรองรับ

นอกจากนี้ Generative AI ยังเพิ่มความต้องการพลังงานและน้ำใน data center จน 12% ผู้ประกอบการยอมรับอาจพลาดเป้าคาร์บอนเป็นกลาง 2030

กฎหมายปิดปากและการสอดแนมนักข่าว

การคุกคามสื่อซับซ้อนขึ้น เช่น สอดแนมดิจิทัลและ SLAPP สปายแวร์ ‘เพกาซัส’ (Pegasus) เข้าถึงข้อมูลนักข่าวทั้งหมด ตั้งแต่ข้อความ รูปภาพ ไปจนไมค์ดักฟัง แรงกดดันนี้เพิ่ม 69% ในปี 2555-2568 นักข่าวหลายคนเลือกเพิกเฉยประเด็นอ่อนไหว

คดี SLAPP พุ่ง โดยในยุโรปมีสะสม 1,303 คดีใน 43 ประเทศ 16.3% เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม นักข่าวกระทบหนักสุด

การปิดปากเงียบของภาคธุรกิจ

ธุรกิจบางส่วนเลือก ‘Green-shushing’ ลดเปิดเผยข้อมูลสิ่งแวดล้อม รายงาน 2568 พบ 1 ใน 4 บริษัทไม่เปิดเผยเป้าสภาพภูมิอากาศ บริษัท S&P 500 ชะลอรายงานความยั่งยืนเฉลี่ย 4.6 เดือน ยิ่งข้อมูลเข้าถึงยาก ความก้าวหน้าสิ่งแวดล้อมยิ่งวัดผลยาก

ทางออกเพื่อฟื้นฟูเสรีภาพสื่อดิ่งต่ำสุดในรอบ 25 ปี ดันความจริงสิ่งแวดล้อมส่อเงียบ

ยูเนสโก (UNESCO) และเครือข่ายระหว่างประเทศเสนอแนวทาง:

• คุ้มครองนักข่าวด้านสิ่งแวดล้อม
• ควบคุมสปายแวร์
• เปิดเผยข้อมูลสิ่งแวดล้อม (Open Environmental Data)
• กำกับเอไอป้องกันข้อมูลบิดเบือน

สถานการณ์เสรีภาพสื่อดิ่งต่ำสุดในรอบ 25 ปี ดันความจริงสิ่งแวดล้อมส่อเงียบนี้เป็นสัญญาณเตือน เราต้องร่วมมือกันปกป้องสื่อเพื่อความจริงด้านสิ่งแวดล้อม คุณคิดว่าประเทศไทยควรทำอย่างไร ลองแชร์ความเห็นในคอมเมนต์เพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง

ที่มา – เสรีภาพสื่อดิ่งต่ำสุดในรอบ 25 ปี ดันความจริงสิ่งแวดล้อมส่อเงียบ