‘โฆษกศาลยุติธรรม’ เผยมาตรการคุ้มครองจำเลยไร้เงินปรับ
ในระบบยุติธรรมของไทย ปัญหาการกักขังแทนค่าปรับเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างมาก โดยเฉพาะสำหรับจำเลยที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ ล่าสุด ‘โฆษกศาลยุติธรรม’ เผยเตรียมหารือ มาตรการคุ้มครองสิทธิจำเลย ไร้เงินเสียค่าปรับ ซึ่งจะช่วยลดภาระและปกป้องสิทธิพื้นฐานของประชาชนให้มากขึ้น บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกข้อมูลสำคัญ ประเด็นที่กำลังจะหารือ และแนวทางแก้ไขที่คาดหวัง
‘โฆษกศาลยุติธรรม’ เผยเตรียมหารือ มาตรการคุ้มครองสิทธิจำเลย ไร้เงินเสียค่าปรับ
นายสุริยันต์ หงษ์วิไล โฆษกสำนักงานศาลยุติธรรม ได้เปิดเผยเมื่อวันที่ 29 เมษายน 2567 ถึงมาตรการทางกฎหมายในคดีอาญา เมื่อศาลพิพากษาให้จำเลยชำระค่าปรับ แต่จำเลยไม่สามารถจ่ายได้ ศาลจะเปลี่ยนเป็นการกักขังแทน ซึ่งเป็นการบังคับใช้โทษตามกฎหมาย อย่างไรก็ตาม ศาลมีมาตรการคุ้มครองสิทธิหลายประการ เช่น การขอผ่อนชำระค่าปรับ หรือทำงานบริการสังคมแทน โดยเฉพาะในคดีที่มีโทษปรับ เช่น คดีเมาแล้วขับ ที่ศาลมักให้รอลงอาญาควบคู่กับปรับ จำเลยมีสิทธิยื่นขอทำงานบริการสังคมได้เต็มที่ ศาลจะพิจารณาตามดุลพินิจ หากจำเลยไม่ยื่นคำร้อง ศาลก็ไม่สามารถสั่งได้เอง เพราะจะถือเป็นการละเมิดสิทธิ
ปัญหาหลักคือจำเลยจำนวนมากไม่ทราบสิทธิของตนเอง ทำให้ถูกกักขังโดยไม่จำเป็น โฆษกฯ ย้ำว่าศาลจะสื่อสารและทำความเข้าใจซ้ำอีกครั้งเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมมากขึ้น
สิทธิ์สำคัญของจำเลยที่ควรรู้
- ขอผ่อนชำระค่าปรับ: หากพิสูจน์ได้ว่าฐานะทางการเงินไม่เอื้ออำนวย สามารถยื่นขอผ่อนได้ตามกำหนดของศาล
- ทำงานบริการสังคมแทน: เหมาะกับคดีเบา เช่น เมาแล้วขับ โดยทำงานชดเชยแทนการจ่ายเงินและหลีกเลี่ยงการกักขัง
- รอลงอาญา: ในคดีที่ศาลเห็นสมควร จะไม่บังคับจำคุกทันทีหากปฏิบัติตามเงื่อนไข
การขาดการประชาสัมพันธ์ทำให้สิทธิเหล่านี้ถูกมองข้าม ส่งผลให้เรือนจำแน่นแฟ้นด้วยผู้ต้องขังจากคดีปรับเล็กน้อย ซึ่งไม่สมควรเป็นภาระของระบบยุติธรรม
ที่ประชุมใหญ่ 26 พ.ค. 2569: 4 ประเด็นร้อน
เพื่อแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ จะมีการประชุมหารือมาตรการคุ้มครองสิทธิจำเลย โดยมีประเด็นหลัก 4 ข้อที่ต้องพิจารณา ดังนี้
- สภาพความเป็นจริงของจำเลย: จำเลยส่วนใหญ่ไม่มีเงินชำระ และการทำงานบริการสังคมมีเจ้าภาพจำกัด เพียงกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) และกรมคุมประพฤติเท่านั้น ทำให้ไม่เพียงพอต่อความต้องการ
- การทวงคืนทรัพย์ให้รัฐ: ศาลขาดข้อมูลฐานะจำเลย หากมีทรัพย์สินจะใช้มาตรการทางแพ่ง เช่น ยึดทรัพย์ขายทอดตลาด เพื่อให้รัฐได้รับประโยชน์
- สถานที่และระยะเวลากักขัง: ต้องกำหนดให้ชัดเจนเพื่อป้องกันการละเมิดสิทธิ และลดค่าใช้จ่ายในการดูแลผู้ต้องขัง
- มาตรการทางเลือกใหม่: เพิ่มหน่วยงานภาครัฐและเอกชนเป็นเจ้าภาพตรวจสอบการทำงานบริการสังคม เพื่อขยายโอกาสและประสิทธิภาพ
การหารือครั้งนี้คาดว่าจะนำไปสู่แนวปฏิบัติใหม่ที่ยั่งยืน ช่วยลดอัตราการกักขังที่ไม่จำเป็น และส่งเสริมความยุติธรรมเชิงสมานฉันท์
นอกจากนี้ ในบริบทกว้างขึ้น ปัญหานี้สะท้อนถึงช่องว่างระหว่างกฎหมายกับความเป็นจริงทางสังคม โดยเฉพาะในกลุ่มผู้มีรายได้น้อย การปรับปรุงมาตรการจะไม่เพียงคุ้มครองจำเลย แต่ยังช่วยประหยัดงบประมาณแผ่นดิน ลดภาระเรือนจำ และเพิ่มประสิทธิภาพระบบยุติธรรมโดยรวม
สำหรับผู้ที่สนใจกฎหมายอาญาและสิทธิพลเมือง แนะนำให้ติดตามผลการประชุมนี้อย่างใกล้ชิด เพราะอาจเปลี่ยนแปลงอนาคตของผู้ต้องหานับหมื่นราย
ความเห็นส่วนตัว: มาตรการคุ้มครองสิทธิจำเลย ไร้เงินเสียค่าปรับ ถือเป็นก้าวสำคัญสู่ความยุติธรรมที่แท้จริง หากขยายเจ้าภาพบริการสังคมได้กว้างขวาง จะช่วยให้สังคมไทยก้าวหน้าและมนุษยธรรมมากขึ้น คุณคิดอย่างไร ลองแชร์ความเห็นในคอมเมนต์ด้านล่าง หรือแชร์บทความนี้เพื่อสร้างความตระหนักรู้!
ที่มา – ‘โฆษกศาลยุติธรรม’ เผยเตรียมหารือ มาตรการคุ้มครองสิทธิจำเลย ไร้เงินเสียค่าปรับ