ไอเอ็มเอฟ-เวิลด์แบงก์กับเศรษฐกิจยั่งยืน

เมื่อวิกฤติสภาพภูมิอากาศไม่ได้กระทบแค่สิ่งแวดล้อม แต่ยังส่งผลต่อเศรษฐกิจ การจ้างงาน หนี้สาธารณะ และความมั่นคงทางการเงิน บทบาทของสถาบันการเงินระหว่างประเทศจึงเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน โดยเฉพาะกองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือไอเอ็มเอฟ และธนาคารโลก หรือเวิลด์แบงก์ ซึ่งกำลังพยายามเชื่อมโยงการเติบโตทางเศรษฐกิจกับการพัฒนาอย่างยั่งยืนมากขึ้น

แนวคิดเรื่อง ไอเอ็มเอฟ-เวิลด์แบงก์กับเศรษฐกิจยั่งยืน สะท้อนการปรับตัวครั้งสำคัญของสององค์กรที่ก่อตั้งขึ้นหลังการประชุมเบรตตันวูดส์ในปี 2487 เดิมทีทั้งสองสถาบันมีภารกิจหลักในการฟื้นฟูเศรษฐกิจโลก รักษาเสถียรภาพทางการเงิน และสนับสนุนการพัฒนาประเทศ แต่สถานการณ์โลกในปัจจุบันทำให้ต้องให้ความสำคัญกับสภาพภูมิอากาศ ความเหลื่อมล้ำ และความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศควบคู่กันไป

ไอเอ็มเอฟ-เวิลด์แบงก์กับเศรษฐกิจยั่งยืน

ธนาคารโลกมองว่าการขจัดความยากจนไม่สามารถแยกออกจากการดูแลโลกได้ เพราะภัยแล้ง น้ำท่วม คลื่นความร้อน และพายุรุนแรง มักส่งผลกระทบต่อครัวเรือนรายได้น้อยและประเทศกำลังพัฒนามากที่สุด ภายใต้การนำของอเจย์ บังกา ประธานธนาคารโลก องค์กรจึงผลักดันแนวคิดการสร้างโลกที่ปราศจากความยากจนบนดาวเคราะห์ที่น่าอยู่ โดยสนับสนุนโครงการที่ช่วยให้เศรษฐกิจเติบโต พร้อมลดความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม

บทบาทของเวิลด์แบงก์ในการรับมือวิกฤติภูมิอากาศ

หนึ่งในเป้าหมายสำคัญของธนาคารโลกคือการจัดสรรเงินทุน 45% เพื่อสนับสนุนการปรับตัวและลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศภายในปี 2568 นโยบายดังกล่าวครอบคลุมทั้งการป้องกันน้ำท่วม การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ยืดหยุ่น การส่งเสริมเกษตรกรรมที่รับมือกับสภาพอากาศแปรปรวน และการลงทุนในพลังงานสะอาด

นอกจากนี้ ยังมีโครงการมิชชัน 300 ซึ่งตั้งเป้าขยายการเข้าถึงไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนให้ประชาชนประมาณ 250 ล้านคนในแอฟริกาภายในปี 2573 การเข้าถึงไฟฟ้าที่สะอาดและมีราคาจับต้องได้จะช่วยเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจ สนับสนุนการศึกษา ยกระดับบริการสาธารณสุข และสร้างงานใหม่ในท้องถิ่น

ธนาคารโลกยังใช้กรอบงานด้านสิ่งแวดล้อมและสังคม หรืออีเอสเอฟ เพื่อประเมินความเสี่ยงของโครงการที่ได้รับเงินทุน กรอบดังกล่าวช่วยตรวจสอบว่าโครงการจะไม่สร้างผลกระทบที่รุนแรงต่อชุมชน แรงงาน ชนพื้นเมือง หรือกลุ่มเปราะบาง พร้อมผลักดันให้โครงการสอดคล้องกับเป้าหมายของความตกลงปารีส

• สนับสนุนพลังงานหมุนเวียนและโครงสร้างพื้นฐานที่ทนต่อสภาพอากาศ
• ประเมินผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อมก่อนอนุมัติโครงการ
• ช่วยรัฐบาลจัดทำแผนพัฒนาที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจกับความยั่งยืน
• ส่งเสริมเงินทุนที่ช่วยลดความเสี่ยงและไม่เพิ่มภาระหนี้เกินความจำเป็น

อีกเครื่องมือหนึ่งคือรายงานสภาพภูมิอากาศและการพัฒนารายประเทศ หรือซีซีดีอาร์ ซึ่งช่วยให้รัฐบาลแต่ละประเทศเข้าใจความเสี่ยงของตนเอง และวางแผนลงทุนได้เหมาะสมยิ่งขึ้น ธนาคารโลกยังสามารถสนับสนุนกลไกทางการเงิน เช่น การพักชำระหนี้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนดเมื่อเกิดภัยพิบัติรุนแรง เพื่อให้ประเทศที่ได้รับผลกระทบมีเวลาฟื้นฟูเศรษฐกิจ

ไอเอ็มเอฟดูแลเสถียรภาพเศรษฐกิจอย่างไร

แม้ไอเอ็มเอฟจะไม่ได้เน้นการให้ทุนโครงการพัฒนาโดยตรงเหมือนธนาคารโลก แต่ตระหนักว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นความเสี่ยงต่อเศรษฐกิจมหภาค ภัยพิบัติสามารถทำลายโครงสร้างพื้นฐาน ลดกำลังการผลิต กระทบการจ้างงาน และเพิ่มภาระงบประมาณของรัฐบาล นอกจากนี้ ยังอาจทำให้ประเทศต้องนำเข้าสินค้ามากขึ้น จนกระทบดุลการชำระเงินและเสถียรภาพของค่าเงิน

ในปี 2565 ไอเอ็มเอฟจัดตั้งกองทุนเพื่อความยืดหยุ่นและความยั่งยืน หรืออาร์เอสที เพื่อให้เงินกู้ระยะยาวแก่ประเทศที่มีความเปราะบาง กองทุนนี้ช่วยสนับสนุนการปฏิรูปเชิงโครงสร้างและการเตรียมความพร้อมรับความเสี่ยงในอนาคต ขณะเดียวกัน ไอเอ็มเอฟยังนำประเด็นสภาพภูมิอากาศมาพิจารณาในการประเมินเศรษฐกิจประเทศสมาชิกตามมาตรา 4 หากพบว่าปัจจัยดังกล่าวมีนัยสำคัญต่อเศรษฐกิจมหภาค

ด้านนโยบายการคลัง ไอเอ็มเอฟให้คำแนะนำเรื่องการกำหนดราคาคาร์บอน การทยอยลดการอุดหนุนเชื้อเพลิงฟอสซิล และการวางมาตรการช่วยเหลือประชาชนที่ได้รับผลกระทบ การดำเนินนโยบายเหล่านี้ต้องทำอย่างรอบคอบ เพราะหากราคาพลังงานเพิ่มขึ้นเร็วเกินไป อาจกระทบค่าครองชีพและสร้างแรงกดดันต่อครัวเรือนรายได้น้อย ดังนั้น รัฐบาลจึงควรมีเงินช่วยเหลือหรือมาตรการชดเชยที่ตรงกลุ่มควบคู่กัน

ไอเอ็มเอฟยังพัฒนาเครื่องมือข้อมูลเพื่อประเมินว่าความเสี่ยงด้านภูมิอากาศจะส่งผลต่อธนาคาร ระบบการเงิน และฐานะการคลังของประเทศอย่างไร ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายเตรียมรับมือได้ก่อนเกิดวิกฤติ และทำให้ภาคการเงินคำนึงถึงความเสี่ยงจากการลงทุนในอุตสาหกรรมที่ปล่อยคาร์บอนสูง

ความร่วมมือเพื่อเศรษฐกิจและความยั่งยืน

ในปี 2567 ไอเอ็มเอฟและธนาคารโลกยกระดับความร่วมมือด้านสภาพภูมิอากาศ โดยเปิดโอกาสให้แต่ละประเทศกำหนดทิศทางและลำดับความสำคัญให้สอดคล้องกับบริบทของตนเอง ไอเอ็มเอฟรับผิดชอบด้านการปฏิรูปนโยบายเศรษฐกิจมหภาค ส่วนธนาคารโลกเน้นการสนับสนุนเงินทุนและโครงการพัฒนาที่เกิดขึ้นจริง การทำงานร่วมกันจึงช่วยเชื่อมโยงนโยบายระดับประเทศกับการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานและพลังงานสะอาด

อย่างไรก็ตาม ทั้งสององค์กรยังต้องเผชิญแรงกดดันทางการเมืองและข้อถกเถียงเรื่องขอบเขตภารกิจ ในปี 2568 รัฐบาลสหรัฐภายใต้ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เรียกร้องให้ลดบทบาทด้านสภาพภูมิอากาศ ขณะที่ไอเอ็มเอฟยืนยันว่าปัญหานี้ส่งผลต่อเศรษฐกิจมหภาคจริง จึงไม่ควรถูกมองเป็นประเด็นด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว

อีกความท้าทายคือภาระหนี้ของประเทศกำลังพัฒนา เงินทุนด้านภูมิอากาศจำนวนมากยังอยู่ในรูปเงินกู้มากกว่าเงินให้เปล่า หากออกแบบไม่เหมาะสม ประเทศผู้รับอาจต้องแบกรับหนี้เพิ่ม ทั้งที่เป็นกลุ่มซึ่งได้รับผลกระทบจากวิกฤติภูมิอากาศมากที่สุด การเพิ่มเงินทุนจากภาคเอกชน การขยายเงินทุนแบบให้เปล่า และการปรับโครงสร้างหนี้จึงเป็นเรื่องจำเป็น

โดยสรุป ไอเอ็มเอฟ-เวิลด์แบงก์กับเศรษฐกิจยั่งยืน ไม่ใช่เพียงแนวคิดด้านภาพลักษณ์ แต่เป็นแนวทางที่เชื่อมโยงเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ การพัฒนา และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน ธนาคารโลกช่วยผลักดันเงินทุนและโครงการพลังงานสะอาด ขณะที่ไอเอ็มเอฟช่วยประเมินความเสี่ยงและออกแบบนโยบายมหภาค ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้เมื่อทั้งสององค์กรจัดสรรเงินทุนอย่างเป็นธรรม รับฟังความต้องการของประเทศกำลังพัฒนา และไม่ทำให้การรับมือโลกร้อนกลายเป็นภาระหนี้ที่หนักกว่าเดิม

มุมมองส่งท้าย: การรับมือวิกฤติภูมิอากาศไม่ควรเป็นหน้าที่ขององค์กรระหว่างประเทศเพียงอย่างเดียว ทุกประเทศ ภาคธุรกิจ และประชาชนล้วนมีบทบาทในการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจที่ยืดหยุ่นและยั่งยืน หากร่วมกันผลักดันนโยบายที่เป็นธรรม การเติบโตทางเศรษฐกิจก็สามารถเดินหน้าไปพร้อมกับการดูแลโลกได้

ที่มา – “ไอเอ็มเอฟ-เวิลด์แบงก์” รับมือวิกฤติภูมิอากาศ เชื่อมเศรษฐกิจกับความยั่งยืน