วธ.ศึกษาแนวทางจีนปรับโครงสร้างกระทรวงรวมท่องเที่ยว
การพัฒนาวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวให้เดินหน้าไปพร้อมกันกำลังเป็นประเด็นที่หลายประเทศให้ความสำคัญ ล่าสุด กระทรวงวัฒนธรรม หรือ วธ. ได้แลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับหน่วยงานของสาธารณรัฐประชาชนจีน เพื่อศึกษาแนวทางการบริหารงานรูปแบบใหม่ โดยมีประเด็นสำคัญคือ วธ.ศึกษาแนวทางจีนปรับโครงสร้างกระทรวงรวมท่องเที่ยว ซึ่งเป็นแนวคิดที่นำภารกิจด้านวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวมาวางแผนร่วมกันอย่างเป็นระบบ
กิจกรรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรจัดขึ้นระหว่างวันที่ 1–7 พฤศจิกายน 2569 ณ เมืองชิงเต่า ประเทศจีน ความร่วมมือครั้งนี้เกิดขึ้นระหว่างหน่วยงานของไทยและจีน รวมถึงสถานเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย สถาบันการบริหารวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวส่วนกลาง กระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน สถานกงสุลใหญ่ ณ เมืองชิงเต่า และหน่วยงานของเมืองชิงเต่า
วธ.ศึกษาแนวทางจีนปรับโครงสร้างกระทรวงรวมท่องเที่ยว
หัวใจสำคัญของการศึกษาครั้งนี้คือการทำความเข้าใจประสบการณ์ของจีนที่ปรับโครงสร้างจากกระทรวงวัฒนธรรมมาเป็นกระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว การรวมภารกิจดังกล่าวช่วยให้การกำหนดนโยบาย การบริหารจัดการ การพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว และการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจเชื่อมโยงกันมากขึ้น ไม่ต้องแยกการทำงานออกเป็นส่วน ๆ จนพลาดโอกาสในการต่อยอดทรัพยากรที่มีอยู่
แนวทางนี้ไม่ได้หมายความว่าการท่องเที่ยวจะต้องมุ่งสร้างรายได้เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการใช้วัฒนธรรมเป็นรากฐานในการออกแบบประสบการณ์ที่มีคุณค่า นักท่องเที่ยวจะได้เรียนรู้เรื่องราวของพื้นที่ ขณะที่ชุมชนสามารถนำภูมิปัญญา ประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวิถีชีวิตมาพัฒนาเป็นสินค้า บริการ หรือกิจกรรมที่สร้างรายได้อย่างเหมาะสม
วธ.ศึกษาแนวทางจีนปรับโครงสร้างกระทรวงรวมท่องเที่ยว กับเศรษฐกิจ 5 ระดับ
อีกหนึ่งองค์ความรู้ที่น่าสนใจคือแนวคิดเศรษฐกิจจากทุนทางวัฒนธรรม 5 ระดับ ซึ่งช่วยให้หน่วยงานและชุมชนมองเห็นเส้นทางการพัฒนาที่ชัดเจน ตั้งแต่การใช้ทรัพยากรพื้นฐานไปจนถึงการสร้างความผูกพันกับผู้มาเยือน ประกอบด้วย
- เศรษฐกิจทรัพยากร คือการสำรวจและใช้ทุนทางธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตที่มีอยู่ในพื้นที่
- เศรษฐกิจผลิตภัณฑ์ คือการนำทรัพยากรมาพัฒนาเป็นสินค้า อาหาร งานหัตถกรรม ของที่ระลึก หรือบริการที่มีเอกลักษณ์
- เศรษฐกิจประสบการณ์ คือการออกแบบกิจกรรมให้ผู้มาเยือนได้ลงมือทำ เรียนรู้ และสัมผัสเรื่องราวของชุมชนอย่างใกล้ชิด
- เศรษฐกิจอารมณ์ คือการสร้างความประทับใจ ความรู้สึก และภาพจำที่ทำให้นักท่องเที่ยวอยากกลับมาเยือนอีกครั้ง
- เศรษฐกิจสัมพันธ์ คือการสร้างความผูกพันระยะยาวระหว่างนักท่องเที่ยว ชุมชน ผู้ประกอบการ และเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง
แนวคิดทั้ง 5 ระดับสะท้อนว่าแหล่งท่องเที่ยวที่ประสบความสำเร็จไม่จำเป็นต้องมีเพียงสถานที่สวยงาม แต่ต้องมีเรื่องราว มีการจัดการที่ดี และสามารถเชื่อมโยงผู้คนเข้ากับพื้นที่ได้ การพัฒนาจึงควรเริ่มจากการค้นหาจุดเด่นของชุมชน แล้วค่อยออกแบบกิจกรรมและบริการให้เหมาะกับนักท่องเที่ยวแต่ละกลุ่ม
เทคโนโลยีช่วยยกระดับแหล่งท่องเที่ยว
ระหว่างการอบรม ผู้เข้าร่วมยังได้เรียนรู้การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI เพื่อสนับสนุนงานด้านวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว เทคโนโลยีสามารถช่วยวิเคราะห์ความต้องการของนักท่องเที่ยว สื่อสารข้อมูลผ่านช่องทางออนไลน์ สร้างสื่อประชาสัมพันธ์หลายภาษา และพัฒนาระบบบริการให้เข้าถึงง่ายขึ้น
นอกจากนี้ ยังมีการศึกษาดูงานพิพิธภัณฑ์ เมืองเก่า อาคารประวัติศาสตร์ และแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศในเมืองชิงเต่า สถานที่เหล่านี้แสดงให้เห็นว่าทุนทางประวัติศาสตร์ อุตสาหกรรม เทคโนโลยี และวิถีชีวิต สามารถนำมาพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวที่มีคุณภาพได้ โดยไม่จำเป็นต้องทำลายอัตลักษณ์เดิมของพื้นที่
แนวทางที่ไทยสามารถนำมาปรับใช้
หลังจากการแลกเปลี่ยนความรู้ วธ. มีแนวทางนำข้อมูลมาประยุกต์ใช้กับระบบบริหารจัดการของไทย ทั้งการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงาน การยกระดับพิพิธภัณฑ์และแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม การพัฒนามาตรฐานแหล่งท่องเที่ยว และการสร้างผลิตภัณฑ์หรือบริการที่มีมูลค่าเพิ่ม
สิ่งที่ต้องให้ความสำคัญคือการเปลี่ยนความรู้ให้เป็นการปฏิบัติจริง การวางแผนควรเปิดโอกาสให้ชุมชน ผู้ประกอบการ นักวิชาการ และหน่วยงานรัฐมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้น เพราะคนในพื้นที่เข้าใจบริบทและความต้องการของชุมชนดีที่สุด ขณะเดียวกัน บุคลากรควรได้รับการพัฒนาทักษะด้านการบริหารจัดการ ความคิดสร้างสรรค์ การใช้เทคโนโลยี และการทำงานร่วมกับภาคีเครือข่าย
การนำแนวคิด วธ.ศึกษาแนวทางจีนปรับโครงสร้างกระทรวงรวมท่องเที่ยว มาพิจารณา จึงอาจเป็นโอกาสให้ประเทศไทยออกแบบการทำงานด้านวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวให้เป็นภาพเดียวกันมากขึ้น หากทุกฝ่ายร่วมกันต่อยอดทุนทางวัฒนธรรมอย่างรับผิดชอบ ประเทศไทยจะไม่ได้มีเพียงแหล่งอนุรักษ์หรือสถานที่ท่องเที่ยวเท่านั้น แต่ยังสามารถสร้างผลิตภัณฑ์ สร้างประสบการณ์ สร้างรายได้ และทำให้ชุมชนเติบโตไปพร้อมกับการรักษาอัตลักษณ์ของตนเอง
มุมมองส่งท้าย: วัฒนธรรมจะสร้างคุณค่าได้มากที่สุดเมื่อถูกนำมาถ่ายทอดอย่างเข้าใจและเชื่อมโยงกับชีวิตผู้คน การเรียนรู้จากจีนจึงควรนำมาปรับให้เหมาะกับบริบทไทย เพื่อให้การท่องเที่ยวเติบโตอย่างมีคุณภาพและเกิดประโยชน์กับชุมชนในระยะยาว
ที่มา – วธ.ศึกษาแนวทาง ‘จีน’ ปรับโครงสร้างกระทรวงรวมท่องเที่ยว