เวทีรับฟังความเห็นร่าง พ.ร.บ.แรงงานแพลตฟอร์มฯ
เวทีรับฟังความเห็นร่าง พ.ร.บ.แรงงานแพลตฟอร์มฯ ที่จัดขึ้นในพื้นที่อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา กลายเป็นพื้นที่สำคัญที่เปิดโอกาสให้ไรเดอร์และแรงงานแพลตฟอร์มได้สะท้อนปัญหาจากการทำงานจริง โดยมี พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง หัวหน้าพรรคประชาชาติ พร้อมด้วยแกนนำพรรค ตัวแทนสหภาพไรเดอร์ และผู้ประกอบอาชีพไรเดอร์ในจังหวัดสงขลาเข้าร่วมรับฟังความคิดเห็นอย่างใกล้ชิด
การพูดคุยครั้งนี้มุ่งไปที่การยกระดับสิทธิ สวัสดิการ และความเป็นธรรมให้กับแรงงานแพลตฟอร์มดิจิทัล ซึ่งปัจจุบันมีผู้ทำงานอยู่เป็นจำนวนมาก ทั้งไรเดอร์ส่งอาหาร ผู้ขับรถรับส่งสินค้า และผู้ให้บริการรูปแบบต่าง ๆ แม้แรงงานเหล่านี้จะเป็นกำลังสำคัญของเศรษฐกิจยุคใหม่ แต่หลายคนยังขาดสถานะทางกฎหมายที่ชัดเจน รวมถึงไม่มีหลักประกันเพียงพอเมื่อเกิดอุบัติเหตุ เจ็บป่วย หรือเข้าสู่วัยเกษียณ
เวทีรับฟังความเห็นร่าง พ.ร.บ.แรงงานแพลตฟอร์มฯ
ตัวแทนไรเดอร์เปิดเผยว่า การทำงานผ่านแพลตฟอร์มมีแรงกดดันสูง โดยเฉพาะการถูกประเมินคะแนน การตัดแต้ม และการปิดกั้นไม่ให้รับงานผ่านระบบอัลกอริทึม หลายครั้งแรงงานไม่ทราบเหตุผลที่แน่ชัดว่าทำไมจึงถูกลดโอกาสในการทำงานหรือถูกระงับบัญชี ขณะที่การอุทธรณ์กลับไม่มีขั้นตอนที่โปร่งใสและตรวจสอบได้
ระบบประเมินผลจากลูกค้าก็เป็นอีกประเด็นที่สร้างความกังวล เพราะคะแนนเพียงเล็กน้อยอาจส่งผลโดยตรงต่อจำนวนงานและรายได้ของไรเดอร์ หากลูกค้าให้คะแนนต่ำโดยไม่สะท้อนข้อเท็จจริง แรงงานก็อาจได้รับผลกระทบโดยไม่สามารถชี้แจงหรือปกป้องสิทธิของตัวเองได้อย่างเต็มที่
ปัญหาการจ้างงานเทียมและสิทธิที่แรงงานควรได้รับ
พ.ต.อ.ทวี สอดส่อง ระบุว่า ปัญหาหลักของแรงงานแพลตฟอร์มในประเทศไทยเกี่ยวข้องกับโครงสร้างการจ้างงานที่ไม่เป็นธรรม แรงงานจำนวนมากถูกเรียกว่าเป็นผู้รับจ้างอิสระ ทั้งที่ในความเป็นจริงต้องทำงานภายใต้กฎเกณฑ์ คำสั่ง และการควบคุมของแพลตฟอร์ม จึงมีลักษณะใกล้เคียงกับการจ้างงานเทียม ซึ่งทำให้แรงงานไม่ได้รับสิทธิขั้นพื้นฐานเหมือนลูกจ้างทั่วไป
เมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือข้อพิพาท แรงงานมักต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายและต่อสู้คดีด้วยตัวเอง ขณะที่แพลตฟอร์มซึ่งเป็นผู้กำหนดระบบการทำงานกลับไม่ต้องรับผิดชอบอย่างเหมาะสม นอกจากนี้ แรงงานยังต้องลงทุนซื้อรถจักรยานยนต์ จ่ายค่าน้ำมัน ค่าซ่อมบำรุง และรับความเสี่ยงบนท้องถนนด้วยตัวเองทั้งหมด
อีกปัญหาที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือการเปิดรับสมัครคนขับใหม่อย่างต่อเนื่องจนจำนวนแรงงานมีมากกว่างานที่มีอยู่จริง ส่งผลให้รายได้เฉลี่ยลดลงและเกิดการแข่งขันที่รุนแรง คนทำงานเก่าจำนวนไม่น้อยต้องเผชิญกับภาวะรายได้ไม่เพียงพอต่อค่าครองชีพ แม้จะทำงานเป็นเวลานานหลายชั่วโมงต่อวันก็ตาม
5 แนวทางคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม
ร่างกฎหมายฉบับนี้เสนอหลักการสำคัญเพื่อสร้างความมั่นคงและศักดิ์ศรีให้กับแรงงานแพลตฟอร์ม โดยมีแนวทางที่น่าสนใจดังนี้
- รับรองสถานะทางกฎหมาย กำหนดนิยามของแรงงานแพลตฟอร์มให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้แรงงานถูกปล่อยให้อยู่ในพื้นที่ว่างทางกฎหมาย
- สร้างมาตรฐานสัญญาที่เป็นธรรม กำหนดเงื่อนไขขั้นต่ำในการทำงาน และยกเลิกข้อกำหนดที่เอาเปรียบแรงงาน
- จัดให้มีหลักประกันทางสังคม ครอบคลุมอุบัติเหตุ การเจ็บป่วย การว่างงาน และสิทธิประโยชน์เมื่อเข้าสู่วัยเกษียณ
- รับรองสิทธิในการรวมตัว เปิดทางให้แรงงานสามารถรวมกลุ่ม จัดตั้งสหภาพ และเจรจาต่อรองกับแพลตฟอร์มได้
- ควบคุมอัลกอริทึมและคุ้มครองข้อมูล ทำให้แรงงานมีสิทธิรับรู้เหตุผลของการประเมิน การตัดแต้ม หรือการระงับบัญชี รวมทั้งมีช่องทางอุทธรณ์ที่เป็นธรรม
ผู้เข้าร่วมเวทียังเห็นตรงกันว่า หลักประกันทางสังคมเป็นเรื่องจำเป็นอย่างมาก แรงงานบางรายได้รับเงินบำนาญชราภาพจากกองทุนประกันสังคมอย่างต่อเนื่อง จึงมองว่าระบบดังกล่าวควรขยายให้ครอบคลุมแรงงานนอกระบบและแรงงานแพลตฟอร์ม เพื่อให้ทุกคนมีความมั่นคงเมื่อไม่สามารถทำงานได้เหมือนเดิม
นอกจากเรื่องสิทธิแรงงานแล้ว ยังมีการเสนอให้รัฐบาลสนับสนุนแพลตฟอร์มของรัฐหรือแพลตฟอร์มของคนไทย เพื่อลดการไหลออกของรายได้ไปยังบริษัทต่างชาติ และสร้างระบบที่คำนึงถึงประโยชน์ของผู้ให้บริการ ผู้บริโภค และเศรษฐกิจในประเทศอย่างสมดุล การพัฒนาแพลตฟอร์มควรเดินควบคู่ไปกับการกำกับดูแลที่โปร่งใส ไม่ใช่ปล่อยให้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือผลักภาระทั้งหมดไปยังแรงงาน
สำหรับพื้นที่ต่างจังหวัดและสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ปัญหาด้านระบบขนส่งยังทำให้ประชาชนจำนวนมากต้องพึ่งพาบริการไรเดอร์และผู้ขับขี่แพลตฟอร์ม แรงงานกลุ่มนี้จึงมีบทบาทสำคัญต่อการเดินทางและการค้าขายในชุมชน แต่กลับต้องแบกรับต้นทุนสูง ทั้งค่าพาหนะ ค่าน้ำมัน และค่าใช้จ่ายจากอุบัติเหตุ ดังนั้น การคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของคนขับรถเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตของผู้บริโภคและความเป็นธรรมในระบบเศรษฐกิจโดยรวม
เวทีรับฟังความเห็นร่าง พ.ร.บ.แรงงานแพลตฟอร์มฯ จึงถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการนำเสียงของผู้ทำงานไปพัฒนากฎหมายให้ตอบโจทย์ความเป็นจริง หากทุกฝ่ายร่วมกันผลักดันให้เกิดกติกาที่ชัดเจน โปร่งใส และเป็นธรรม แรงงานแพลตฟอร์มก็จะสามารถทำงานได้อย่างมีศักดิ์ศรี พร้อมมีหลักประกันรองรับในวันที่เกิดความเสี่ยง ความเห็นจากเวทีครั้งนี้ควรถูกนำไปปรับปรุงร่างกฎหมายอย่างจริงจัง เพื่อให้เศรษฐกิจดิจิทัลเติบโตไปพร้อมกับการคุ้มครองคนทำงาน ไม่ใช่เติบโตบนความเสี่ยงของแรงงานเพียงฝ่ายเดียว
ที่มา – เวทีรับฟังความเห็นร่างพ.ร.บ.แรงงานแพลตฟอร์มฯ ‘ทวี’ ลั่นต้องล้างระบบจ้างงานเทียม
