อ.เชน บุกแม่สาย ตรวจสารหนูด้วย M-Sense

สถานการณ์การปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสายยังเป็นประเด็นที่ชาวแม่สายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจับตาอย่างใกล้ชิด ล่าสุด ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม นำทีมลงพื้นที่ชายแดนแม่สาย จังหวัดเชียงราย เพื่อตรวจสอบจุดเสี่ยงและติดตามแนวทางช่วยเหลือประชาชน โดยนำเทคโนโลยีจาก สวทช. เข้ามาสนับสนุนการทำงานภาคสนาม

การลงพื้นที่ครั้งนี้เกิดขึ้นบริเวณสะพานมิตรภาพไทย-เมียนมา แห่งที่ 1 อำเภอแม่สาย ซึ่งพบว่าน้ำในแม่น้ำยังมีลักษณะขุ่นแดงอย่างเห็นได้ชัด ทีมวิจัยจากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ หรือ นาโนเทค สวทช. จึงนำ M-Sense ชุดทดสอบการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักมาใช้ตรวจวัดเบื้องต้น เพื่อให้เจ้าหน้าที่สามารถประเมินสถานการณ์และแจ้งเตือนประชาชนได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

อ.เชน บุกแม่สาย ตรวจสารหนูด้วย M-Sense

จุดเด่นของ M-Sense คือการออกแบบให้ใช้งานง่าย เหมาะกับการตรวจคุณภาพน้ำในพื้นที่จริง อุปกรณ์หลักประกอบด้วยน้ำยาทดสอบ แผ่นชิปขั้วไฟฟ้า เครื่องอ่าน และโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ตั้งค่าพารามิเตอร์สำหรับการวิเคราะห์ไว้แล้ว ผู้ปฏิบัติงานไม่จำเป็นต้องมีขั้นตอนซับซ้อน จึงสามารถนำไปใช้ได้ทั้งโดยเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น เจ้าหน้าที่สาธารณสุข หรือผู้นำชุมชนที่ผ่านการแนะนำวิธีใช้งาน

อ.เชน บุกแม่สาย ตรวจสารหนูด้วย M-Sense ทำงานอย่างไร

ขั้นตอนการตรวจเริ่มจากเก็บตัวอย่างน้ำในจุดที่ต้องการตรวจ จากนั้นนำตัวอย่างมาผสมกับน้ำยาทดสอบและเขย่าให้เข้ากัน เมื่อเตรียมสารละลายเรียบร้อยแล้ว จะใช้หลอดดูดหยดตัวอย่างลงบนแผ่นชิปขั้วไฟฟ้าที่เชื่อมต่อกับเครื่องอ่านและคอมพิวเตอร์ หลังจากกดสั่งประมวลผล ระบบเซนเซอร์จะวิเคราะห์ปริมาณสารหนูและแสดงผลเป็นตัวเลขบนหน้าจอภายในเวลาประมาณ 3-5 นาที

ความรวดเร็วนี้ช่วยให้การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำมีประสิทธิภาพมากขึ้น เพราะเจ้าหน้าที่ไม่ต้องรอผลจากห้องปฏิบัติการเป็นเวลานาน M-Sense ให้ผลที่สอดคล้องใกล้เคียงกับการตรวจในห้องปฏิบัติการกลาง และมีต้นทุนประมาณ 60 บาทต่อครั้ง จึงเป็นเครื่องมือที่ช่วยลดค่าใช้จ่ายและเพิ่มโอกาสให้ชุมชนเข้าถึงการตรวจวัดได้อย่างทั่วถึง

เทคโนโลยีภาคสนามช่วยดูแลชุมชนแม่สาย

เมื่อพบค่าการปนเปื้อนสูงกว่ามาตรฐาน หน่วยงานในพื้นที่สามารถใช้ข้อมูลเพื่อประกาศเตือนประชาชนให้งดใช้น้ำในจุดดังกล่าวชั่วคราว รวมถึงวางแผนเก็บตัวอย่างเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผล การมีข้อมูลที่รวดเร็วช่วยลดความตื่นตระหนก เพราะประชาชนจะได้รับคำแนะนำจากผลตรวจที่เป็นรูปธรรม ไม่ต้องอาศัยการคาดเดาหรือข้อมูลที่ไม่ผ่านการตรวจสอบ

อย่างไรก็ตาม ชุดตรวจภาคสนามมีบทบาทสำคัญในด้านการคัดกรองและแจ้งเตือนเบื้องต้น การตรวจยืนยันเพื่อใช้เป็นหลักฐานทางวิชาการหรือการเจรจาระหว่างประเทศยังจำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กับห้องปฏิบัติการมาตรฐาน โดยกระทรวง อว. มอบหมายให้ สวทช. และสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอนทำงานร่วมกับกรมควบคุมมลพิษ เพื่อสร้างชุดข้อมูลที่มีความแม่นยำ โปร่งใส และตรวจสอบย้อนกลับได้

แนวทางแก้ปัญหาสารหนูระยะยาว

ข้อมูลทางวิชาการระบุว่าสารหนูและโลหะหนักอาจปะปนมากับความขุ่นหรือเกาะอยู่กับตะกอนดินที่ไหลมาตามกระแสน้ำ แนวทางหนึ่งที่หน่วยงานกำลังศึกษา คือการสร้างระบบชะลอน้ำหรือจุดดักกระแสน้ำ เมื่อน้ำไหลช้าลง ตะกอนที่ปนเปื้อนจะมีโอกาสตกลงสู่ก้นแม่น้ำ จากนั้นจึงสามารถใช้เครื่องจักรขุดลอกและนำตะกอนไปกำจัดอย่างถูกวิธี

การแก้ปัญหาจำเป็นต้องทำอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การตรวจสอบต้นน้ำ การควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง ไปจนถึงการฟื้นฟูระบบนิเวศและดูแลสุขภาพของประชาชน นอกจากนี้ แม่น้ำสายเป็นแหล่งน้ำที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่ชายแดน การประสานความร่วมมือกับประเทศเพื่อนบ้านจึงมีความสำคัญอย่างมาก เพื่อกำหนดมาตรฐานความปลอดภัยของแหล่งน้ำร่วมกันและป้องกันการปล่อยสารพิษในอนาคต

• ตรวจวัดคุณภาพน้ำในจุดเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ
• แจ้งเตือนประชาชนทันทีเมื่อพบค่าปนเปื้อนสูง
• ส่งผลตรวจสำคัญเข้าสู่ห้องปฏิบัติการเพื่อยืนยันความแม่นยำ
• วางระบบดักตะกอนและกำจัดตะกอนปนเปื้อนอย่างปลอดภัย
• สร้างความร่วมมือระหว่างหน่วยงานไทยและประเทศเพื่อนบ้าน

ภารกิจของ อ.เชน บุกแม่สาย ตรวจสารหนูด้วย M-Sense สะท้อนให้เห็นว่า วิทยาศาสตร์และนวัตกรรมสามารถนำมาใช้แก้ปัญหาใกล้ตัวได้จริง หากทุกฝ่ายร่วมกันใช้ข้อมูลอย่างต่อเนื่อง เทคโนโลยีอย่าง M-Sense ก็จะเป็นกำลังสำคัญในการเฝ้าระวัง ปกป้องสุขภาพ และช่วยฟื้นฟูแม่น้ำสายให้กลับมาใสสะอาดและปลอดภัยอีกครั้ง ความเห็นส่วนตัวคือการเปิดเผยข้อมูลอย่างโปร่งใสและตรวจวัดอย่างสม่ำเสมอจะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ชุมชนเดินหน้าต่อได้อย่างมั่นใจ

ที่มา – ‘อ.เชน’ บุกชายแดนแม่สาย ตรวจจุดปนเปื้อน ซัพพอร์ตการแก้ปัญหาด้วย M-Sense เซนเซอร์ตรวจสารหนู