4 เหตุผลกรุงเทพฯ เปลี่ยนสู่รถขยะไฟฟ้า EV

กรุงเทพมหานครกำลังอยู่ในช่วงสำคัญของการปรับเปลี่ยนระบบจัดเก็บและขนส่งมูลฝอย จากรถขยะที่ใช้เครื่องยนต์สันดาปไปสู่รถขยะไฟฟ้า EV เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนและสนับสนุนเป้าหมายเมืองสะอาดอย่างเป็นรูปธรรม ประเด็นนี้ได้รับความสนใจหลังสภากรุงเทพมหานครมีมติตัดงบโครงการเช่ารถเก็บขนมูลฝอยไฟฟ้า 3 โครงการ ซึ่งเดิมมีแผนจัดหารถรวม 1,347 คัน เพื่อทดแทนรถเดิมที่ทยอยหมดสัญญาระหว่างปี 2568-2570

โครงการดังกล่าวมีวงเงินรวมประมาณ 6,038 ล้านบาท ครอบคลุมรถไฟฟ้าเก็บขยะระบบอัดขนาด 5 ตัน จำนวน 874 คัน รถขนาด 2 ตัน จำนวน 399 คัน และรถไฟฟ้าแบบยกภาชนะขนาด 8 ลูกบาศก์เมตร จำนวน 74 คัน แม้ตัวเลขงบประมาณจะดูสูงในระยะแรก แต่กรุงเทพมหานครชี้ว่าการพิจารณาควรมองทั้งต้นทุนตลอดอายุสัญญา ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับในระยะยาว

4 เหตุผลกรุงเทพฯ เปลี่ยนสู่รถขยะไฟฟ้า EV

1. ลดค่าใช้จ่ายและเพิ่มความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์

เหตุผลแรกคือความคุ้มค่าด้านงบประมาณ โดยข้อมูลชี้ว่าค่าเช่ารถไฟฟ้าทั้ง 3 รายการต่ำกว่าค่าเช่ารถขยะดีเซลเดิมในปี 2563 ประมาณ 7-10 เปอร์เซ็นต์ นอกจากนี้ รถไฟฟ้ายังมีต้นทุนพลังงานต่ำกว่าเครื่องยนต์ดีเซลอย่างชัดเจน ตลอดสัญญาเช่า 5 ปี คาดว่าจะช่วยลดต้นทุนพลังงานได้ประมาณ 54 เปอร์เซ็นต์ และประหยัดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานรวมกว่า 4,745 ล้านบาท

การเช่ารถยังช่วยลดภาระการลงทุนก้อนใหญ่ของภาครัฐ เพราะผู้ให้เช่ามีหน้าที่ดูแลรถ ซ่อมบำรุง และจัดหารถสำรองเมื่อเกิดปัญหา กรุงเทพมหานครจึงสามารถบริหารงบประมาณได้อย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกันประชาชนยังได้รับบริการเก็บขนขยะที่ไม่สะดุด

2. ลดมลพิษและฝุ่น PM2.5 ในเมือง

รถขยะต้องทำงานทุกวันและมักวิ่งผ่านชุมชน ถนนสายหลัก และพื้นที่ที่มีประชาชนอาศัยอยู่หนาแน่น การเปลี่ยนมาใช้รถขยะไฟฟ้า EV จะช่วยลดการปล่อยไอเสียจากเครื่องยนต์ โดยเฉพาะฝุ่น PM2.5 และก๊าซเรือนกระจก ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญของกรุงเทพฯ

ตลอดระยะเวลาสัญญา 5 ปี รถไฟฟ้าจำนวน 1,347 คันสามารถช่วยลดการปล่อย PM2.5 ได้มากกว่า 188,231 กิโลกรัม และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 441,355 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ตัวเลขนี้สะท้อนว่ารถขยะไม่ได้เป็นเพียงยานพาหนะสำหรับจัดเก็บขยะเท่านั้น แต่ยังมีส่วนช่วยสร้างอากาศที่ดีขึ้นให้กับคนกรุงเทพฯ

3. เทคโนโลยีมีความพร้อมและลดความเสี่ยงในการใช้งาน

หลายคนอาจกังวลว่ารถขยะไฟฟ้า EV ยังเป็นเทคโนโลยีใหม่และอาจไม่เหมาะกับงานหนัก แต่ในความเป็นจริง มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกว่า 13 จังหวัดทั่วประเทศที่นำรถประเภทนี้ไปใช้งานแล้ว จึงมีข้อมูลและประสบการณ์รองรับมากขึ้น

รูปแบบการเช่ายังช่วยให้ความเสี่ยงหลักอยู่ที่ผู้รับจ้าง หากรถเสียหรือเกิดอุบัติเหตุ ผู้ให้เช่าต้องจัดส่งรถสำรองมาทดแทนภายในเวลาที่กำหนด โดยมีเป้าหมายให้บริการได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ กรุงเทพมหานครยังมีบันทึกความร่วมมือกับการไฟฟ้านครหลวงในการติดตั้งสถานีชาร์จทั่วพื้นที่กรุงเทพฯ รวมถึงดูแลซ่อมแซมและบำรุงรักษาระบบชาร์จให้พร้อมใช้งาน

4. สอดคล้องกับนโยบายรัฐและตรวจสอบได้

การเปลี่ยนผ่านสู่รถขยะไฟฟ้า EV ยังสอดคล้องกับมติคณะรัฐมนตรีที่สนับสนุนให้หน่วยงานภาครัฐจัดซื้อจัดจ้างรถยนต์ไฟฟ้า เพื่อทดแทนรถเดิมที่หมดอายุการใช้งาน นโยบายดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและยกระดับการบริหารจัดการพลังงานของประเทศ

ด้านความโปร่งใส โครงการได้รับการคัดเลือกให้จัดทำข้อตกลงคุณธรรมประจำปี 2568 โดยมีผู้เชี่ยวชาญอิสระเข้าร่วมสังเกตการณ์และเสนอแนะตั้งแต่ขั้นตอนการจัดทำร่างขอบเขตของงาน หรือ TOR นอกจากนี้ ยังมีคณะกรรมการกำกับติดตามที่ประกอบด้วยผู้แทนจากกระทรวงการคลัง กระทรวงคมนาคม กระทรวงพลังงาน กระทรวงอุตสาหกรรม และสำนักงบประมาณ เพื่อช่วยตรวจสอบกระบวนการให้รอบด้านมากขึ้น

การเปลี่ยนรถขยะคือการลงทุนเพื่อเมืองในอนาคต

เมื่อพิจารณาอย่างรอบด้าน การตัดงบรถขยะไฟฟ้าอาจไม่ได้หมายถึงการประหยัดเงินเสมอไป เพราะกรุงเทพฯ อาจต้องเช่ารถรุ่นเก่าที่มีต้นทุนพลังงานสูงกว่า ต้องรับภาระค่าซ่อมบำรุงที่เพิ่มขึ้น และยังต้องเผชิญกับมลพิษจากการใช้งานรถดีเซลต่อไป การตัดสินใจจึงควรมองทั้งค่าใช้จ่ายโดยรวม คุณภาพบริการ และผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน

รถขยะไฟฟ้า EV จำนวน 1,347 คันจึงเป็นมากกว่าการเปลี่ยนพาหนะ แต่เป็นการวางรากฐานให้กรุงเทพฯ มีระบบจัดการขยะที่สะอาด ประหยัดพลังงาน และสอดคล้องกับทิศทางเมืองคาร์บอนต่ำ แม้โครงการจะต้องผ่านการพิจารณาอย่างรอบคอบ แต่ควรเปิดเผยข้อมูลด้านงบประมาณ ประสิทธิภาพ และผลลัพธ์ต่อสาธารณะอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ประชาชนร่วมตรวจสอบและเห็นประโยชน์ที่เกิดขึ้นจริง

ในมุมมองของผู้เขียน การเดินหน้ารถขยะไฟฟ้า EV ควรทำควบคู่กับแผนบำรุงรักษาที่ชัดเจน ระบบชาร์จที่เพียงพอ และตัวชี้วัดที่ตรวจสอบได้ หากทุกฝ่ายร่วมกันกำกับอย่างโปร่งใส การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ก็มีโอกาสช่วยให้กรุงเทพฯ สะอาดขึ้น อากาศดีขึ้น และใช้เงินภาษีได้คุ้มค่ามากขึ้น

ที่มา – เปิด 4 ข้อชี้แจงทำไมกรุงเทพฯ ต้องเปลี่ยนผ่านสู่ ‘รถขยะไฟฟ้า EV’