อ.เชน ร่วมทุกฝ่ายแก้ไฟป่าและฝุ่น PM2.5 ภาคเหนือ

ปัญหาไฟป่าและฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือยังเป็นเรื่องใหญ่ที่ส่งผลต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในช่วงฤดูแล้งที่มักเกิดการเผาป่า การเผาเศษวัสดุทางการเกษตร และสภาพอากาศปิดที่ทำให้มลพิษสะสมในพื้นที่แอ่งกระทะ ล่าสุด อ.เชน ร่วมทุกฝ่ายแก้ไฟป่าและฝุ่น PM2.5 ภาคเหนือ พร้อมยืนยันว่าจะทำงานร่วมกับทุกพรรคการเมือง ทุกหน่วยงาน และภาคประชาชน เพื่อผลักดันแนวทางแก้ปัญหาให้เกิดขึ้นจริง

การแสดงจุดยืนดังกล่าวเกิดขึ้นในเวทีถอดบทเรียนและพัฒนายุทธศาสตร์ภัยพิบัติและฝุ่นควันภาคเหนือ ซึ่งจัดขึ้นที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยมีหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา องค์กรด้านสุขภาพ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายสภาลมหายใจเข้าร่วม เพื่อรวบรวมบทเรียนจากการทำงานในพื้นที่และพัฒนาเป็นข้อเสนอเชิงนโยบายสำหรับการจัดการฝุ่น PM2.5 อย่างเป็นระบบ

อ.เชน ร่วมทุกฝ่ายแก้ไฟป่าและฝุ่น PM2.5 ภาคเหนือ

แนวคิดสำคัญคือปัญหาอากาศไม่ควรถูกผูกไว้กับพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่ง เพราะฝุ่นควันส่งผลกระทบต่อทุกคนโดยไม่แบ่งแยกพื้นที่ อายุ หรืออาชีพ การแก้ปัญหาจึงต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่าย ตั้งแต่รัฐบาล จังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มหาวิทยาลัย ชุมชน เกษตรกร ไปจนถึงประชาชนทั่วไป

อ.เชนระบุว่า ช่วงก่อนเข้าสู่ฤดูเผาในเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์เป็นช่วงเวลาสำคัญที่ทุกหน่วยงานควรเร่งเตรียมความพร้อม ทั้งการวางแผนป้องกันไฟป่า การจัดหาอุปกรณ์ดับไฟ การติดตั้งระบบเฝ้าระวัง และการทำความเข้าใจกับชุมชนแต่ละแห่ง เนื่องจากลักษณะการเผาและชนิดของสารพิษในแต่ละพื้นที่อาจแตกต่างกัน จึงไม่สามารถใช้มาตรการแบบเดียวกันได้ทั้งหมด

แนวทางทำงานร่วมกันเพื่อลดฝุ่น PM2.5

หนึ่งในแนวทางที่ถูกเสนอคือการใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยตรวจสอบและติดตามสถานการณ์ไฟป่า นอกจากข้อมูลจากดาวเทียมแล้ว ควรกระจายการติดตั้งกล้องตรวจจับความร้อนและกล้องที่สามารถมองเห็นผ่านฝุ่นควันได้ เพื่อนำข้อมูลเข้าสู่ศูนย์บัญชาการกลางหรือวอร์รูม จากนั้นจึงประสานงานกับจังหวัดและทีมปฏิบัติการในพื้นที่เพื่อเข้าดับไฟได้อย่างรวดเร็วและตรงจุด

• จัดทำฐานข้อมูลจุดเสี่ยงและพื้นที่ที่เกิดการเผาซ้ำ
• ใช้ดาวเทียม กล้อง 5G และโดรนตรวจจับความร้อนเพื่อเฝ้าระวัง
• เชื่อมโยงข้อมูลระหว่างส่วนกลาง จังหวัด และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
• วางแผนบริหารจัดการเชื้อเพลิงก่อนเข้าสู่ฤดูไฟป่า
• สนับสนุนทีมอาสาและชุดปฏิบัติการดับไฟในชุมชน

นอกจากการป้องกันและดับไฟแล้ว การแก้ปัญหาระยะยาวต้องให้ความสำคัญกับอาชีพและรายได้ของคนในพื้นที่ด้วย หลายชุมชนจำเป็นต้องเผาเศษวัสดุทางการเกษตรเพราะขาดเครื่องมือและไม่มีตลาดรองรับ การส่งเสริมเกษตรไม่เผา เครื่องตัดสับชีวมวล ธนาคารใบไม้ การทำปุ๋ยหมัก ถ่านชีวภาพ และการนำเศษวัสดุไปผลิตพลังงาน จึงช่วยลดการเผาและสร้างรายได้ทดแทนได้

อีกแนวทางที่น่าสนใจคือการเพิ่มมูลค่าทรัพยากรธรรมชาติและพืชท้องถิ่น เช่น การพัฒนาสินค้าชุมชน สมุนไพร และผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หากชุมชนมีรายได้จากการดูแลป่าและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างเหมาะสม ก็จะเกิดแรงจูงใจในการป้องกันไฟป่าและลดการเผาได้มากขึ้น แนวคิดนี้สอดคล้องกับโมเดล Nature Positive และแนวทางพัฒนาพื้นที่แบบน่านแซนด์บ็อกซ์

สุขภาพประชาชนต้องมาก่อน

ฝุ่น PM2.5 ไม่ได้เป็นเพียงปัญหาสิ่งแวดล้อม แต่เป็นวิกฤตด้านสุขภาพและสิทธิมนุษยชน ประชาชนในภาคเหนือต้องเผชิญความเสี่ยงจากโรคทางเดินหายใจ โรคหัวใจ โรคมะเร็งปอด และผลกระทบต่อเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ รวมถึงผู้ที่มีโรคประจำตัว การวิเคราะห์แหล่งกำเนิดฝุ่นในแต่ละพื้นที่จะช่วยให้หน่วยงานวางมาตรการดูแลสุขภาพได้เหมาะสมยิ่งขึ้น

ในระดับชุมชน ควรขยายห้องปลอดฝุ่นหรือห้องแรงดันบวกไปยังศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก โรงเรียน และพื้นที่สาธารณะ พร้อมสนับสนุนเครื่องฟอกอากาศต้นทุนต่ำที่ประชาชนสามารถประกอบหรือดูแลได้เอง นอกจากนี้ ควรสื่อสารข้อมูลคุณภาพอากาศอย่างเข้าใจง่าย เพื่อให้ประชาชนรู้ว่าควรลดกิจกรรมกลางแจ้งเมื่อใด และควรป้องกันตนเองอย่างไร

ข้อเสนอเชิงนโยบายยังครอบคลุมถึงการปฏิรูปโครงสร้างบริหารจัดการ โดยอาจให้อำนาจผู้ว่าราชการจังหวัดในพื้นที่วิกฤตสามารถบูรณาการงบประมาณและการทำงานข้ามกระทรวงได้มากขึ้น รวมถึงพัฒนาระบบข้อมูลเปิดเพื่อให้ประชาชนตรวจสอบแผนงาน งบประมาณ และผลการดำเนินงานได้อย่างโปร่งใส การบังคับใช้กฎหมายควรดำเนินการควบคู่กับการช่วยเหลือชุมชน เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและแก้ปัญหาได้ตรงสาเหตุ

ท้ายที่สุดแล้ว อ.เชน ร่วมทุกฝ่ายแก้ไฟป่าและฝุ่น PM2.5 ภาคเหนือ สะท้อนว่าการจัดการปัญหาอากาศจำเป็นต้องใช้ความร่วมมือมากกว่าความขัดแย้ง การเตรียมงานตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ฤดูไฟป่า การเปิดพื้นที่ให้ชุมชนมีส่วนร่วม และการใช้เทคโนโลยีอย่างโปร่งใส จะช่วยลดความเสียหายได้อย่างเป็นรูปธรรม หากทุกภาคส่วนลงมือทำอย่างต่อเนื่อง อากาศสะอาดก็มีโอกาสกลายเป็นสิทธิพื้นฐานที่คนภาคเหนือเข้าถึงได้จริง

ที่มา – ‘อ.เชน’ พร้อมทำงานร่วมทุกพรรค ทุกหน่วยงาน แก้ไฟป่า ฝุ่น PM2.5 ภาคเหนือ