อาการแบบไหน ป่วยโรค ‘ย้ำคิดย้ำทำ’
คุณเคยเจอคนที่ชอบล้างมือซ้ำๆ หรือเช็กประตูหลายรอบ เพื่อความแน่ใจว่าล็อกแน่นหนาแล้วหรือยัง? การทำบางสิ่งซ้ำๆ อาจดูเหมือนเป็นเรื่องปกติ แต่หากเกิดขึ้นบ่อยจนกระทบชีวิตประจำวัน นั่นอาจเป็นสัญญาณของโรคย้ำคิดย้ำทำ หรือที่เรียกกันว่า OCD (Obsessive-compulsive Disorder)
อาการแบบไหน ป่วยโรค ‘ย้ำคิดย้ำทำ’
โรคย้ำคิดย้ำทำเกิดจากความผิดปกติในสมองและระบบประสาท โดยเฉพาะในส่วนที่ควบคุมอารมณ์และการตัดสินใจ ได้แก่ Orbitofrontal, Cingulate Cortex, Caudate และ Thalamus รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของสารสื่อประสาทอย่างเซโรโทนิน (Serotonin) ซึ่งมีผลต่อความรู้สึกและอารมณ์ เช่นเดียวกับปัจจัยทางพันธุกรรม หรือประสบการณ์เลวร้ายในอดีต
อาการของโรคย้ำคิดย้ำทำที่พบได้บ่อย
อาการของย้ำคิดย้ำทำแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ “อาการย้ำคิด (Obsession)” และ “อาการย้ำทำ (Compulsion)” โดยอาการย้ำคิดเป็นความคิดซ้ำๆ ที่เข้ามาในหัวอย่างควบคุมไม่ได้ อันเป็นที่มาของความกังวล เช่น
- กลัวความสกปรกหรือการติดเชื้อจากการสัมผัสสิ่งต่างๆ
- กังวลเรื่องความเรียบร้อยของสิ่งแวดล้อม
- คิดไปว่ามีบางอย่างผิดพลาด เช่น ลืมปิดแก๊ส หรือไม่ได้ล็อกประตู
- มีความคิดซ้ำๆ เกี่ยวกับเรื่องศาสนาหรือเพศ
ในขณะที่ “อาการย้ำทำ” คือ พฤติกรรมที่เกิดขึ้นเป็นผลจากความคิดดังกล่าว เพื่อลดความกังวล เช่น
- ล้างมือซ้ำๆ จนเกินความจำเป็น
- ตรวจสอบสิ่งต่างๆ หลายรอบ เช่น การปิดแก๊ส ปิดไฟ
- จัดระเบียบของให้เป็นแบบเดียวกันเสมอ
- ถูกใจในตัวเลขหรือจำนวนเฉพาะที่ตนเองกำหนด
- สะสมของมากเกินไปเฉยๆ โดยไม่มีเหตุผลเฉพาะ
โดยทั่วไป ผู้ป่วยร้อยละ 80 มักพบอาการทั้ง “ย้ำคิด” และ “ย้ำทำ” ร่วมกัน
จะรู้ได้อย่างไรว่าตัวเองป่วยเป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ?
หากคุณพบว่า พฤติกรรมการย้ำคิดย้ำทำเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นบ่อยและใช้เวลามากกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน ส่งผลกระทบต่อการทำงาน ความสัมพันธ์ หรือสุขภาพ เช่น เกิดแผลจากการล้างมือซ้ำบ่อย ก็อาจเป็นสัญญาณของโรคย้ำคิดย้ำทำได้
การป้องกันและรักษา
แม้โรคย้ำคิดย้ำทำจะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่มีวิธีช่วยควบคุมอาการได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การใช้ยาในกลุ่มยาต้านซึมเศร้าร่วมกับการบำบัดพฤติกรรมทางจิต ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยค่อยๆ ลดความกังวลและพฤติกรรมย้ำๆ ลงได้
เบื้องต้น ควรปรึกษาจิตแพทย์หากมีอาการผิดปกติ และรักษาอย่างต่อเนื่อง การรักษาอาจใช้เวลา แต่หากมีวินัยและความตั้งใจ จะสามารถควบคุมอาการและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างแน่นอน
นอกจากนี้ การส่งเสริมสุขภาพจิต เช่น การออกกำลังกาย การพักผ่อนให้เพียงพอ และการจัดการความเครียด ก็เป็นสิ่งสำคัญในการลดความรุนแรงของโรค
ในที่สุด ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคย้ำคิดย้ำทำไม่ใช่แค่เรื่องของความแปลก แต่เป็นเรื่องของสุขภาพจิตที่ทุกคนควรใส่ใจ เพื่อให้สังคมเป็นที่พึ่งทางใจที่ดีต่อผู้ป่วย โดยเฉพาะการเปิดใจรับการรักษาอย่างถูกต้อง
ที่มา – อาการแบบไหน ป่วยโรค ‘ย้ำคิดย้ำทำ’
