SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เปิดแผนกฎหมาย คน และเงินทุน

คำถามว่า SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เปิดแผนกฎหมาย คน และเงินทุน กำลังได้รับความสนใจมากขึ้น หลังโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ Small Modular Reactor (SMR) ถูกบรรจุไว้ในร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า หรือ PDP 2026 โดยตั้งเป้าหมายกำลังผลิตสูงสุด 9,000 เมกะวัตต์ภายในปี 2593 อย่างไรก็ตาม การไปถึงเป้าหมายดังกล่าวไม่ได้มีเพียงเรื่องการเลือกเทคโนโลยี แต่ยังต้องเตรียมความพร้อมทั้งด้านกฎหมาย เงินทุน บุคลากร ความปลอดภัย และความเข้าใจของประชาชนไปพร้อมกัน

สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) จึงทำงานร่วมกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) และกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบการจัดหาเงินทุนสำหรับโรงไฟฟ้า SMR ตั้งแต่โรงแรก หรือ First-of-a-Kind (FOAK) ไปจนถึงโรงถัดไป หรือ Nth-of-a-Kind (NOAK) เพราะโรงแรกมักมีต้นทุนสูงและมีความเสี่ยงมากที่สุด ขณะที่โรงลำดับต่อไปจะสามารถลดต้นทุนได้จากประสบการณ์และโครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่แล้ว

SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เปิดแผนกฎหมาย คน และเงินทุน

เหตุผลสำคัญที่ไทยต้องเริ่มเตรียมตัวตั้งแต่วันนี้ คือความต้องการใช้ไฟฟ้ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันความต้องการไฟฟ้าสูงสุดอยู่ที่ประมาณ 40,000 เมกะวัตต์ และอาจเพิ่มขึ้นเป็นราว 100,000 เมกะวัตต์ในอีก 10 ปีข้างหน้า จากการขยายตัวของธุรกิจดิจิทัล ศูนย์ข้อมูล ระบบอัตโนมัติ และภาคอุตสาหกรรม ขณะเดียวกัน ไทยยังผลิตไฟฟ้าจากก๊าซธรรมชาติและเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นหลัก ส่วนพลังงานน้ำ ลม และแสงอาทิตย์ยังมีข้อจำกัดด้านความต่อเนื่อง

SMR จึงถูกนำมาพิจารณาในฐานะแหล่งผลิตไฟฟ้าฐานที่สามารถจ่ายไฟได้สม่ำเสมอ และปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำเมื่อเทียบกับถ่านหินหรือน้ำมัน เทคโนโลยีนี้อาจช่วยสนับสนุนเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอนและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ของไทยได้ แต่การตัดสินใจต้องดูทั้งต้นทุน ผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม ความมั่นคงทางพลังงาน และการยอมรับของชุมชน ไม่ควรมองเฉพาะราคาค่าไฟฟ้าเพียงอย่างเดียว

SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เริ่มจากกฎหมายและมาตรฐานความปลอดภัย

ในด้านกฎหมาย ไทยมีความคืบหน้าในระดับหนึ่ง โดยกฎหมายหลักอย่างพระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 มีผลบังคับใช้อยู่แล้ว ส่วนร่างพระราชบัญญัติความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายจากนิวเคลียร์ผ่านความเห็นชอบจากคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติแล้ว และอยู่ระหว่างขั้นตอนเสนอคณะรัฐมนตรี ก่อนเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา รวมถึงการประสานงานเรื่องสนธิสัญญาระหว่างประเทศและการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน

สิ่งที่ต้องจัดทำต่อคือกฎหมายลูก กฎกระทรวง ประกาศ และระเบียบที่สอดคล้องกับเทคโนโลยีแต่ละประเภท เพราะ SMR ไม่ได้มีรูปแบบเดียว บางรุ่นใช้น้ำเป็นสารหล่อเย็น ขณะที่บางรุ่นใช้เกลือหลอมเหลวหรือเทคโนโลยีอื่น เมื่อไทยเลือกเทคโนโลยีได้แล้ว ผู้เชี่ยวชาญทั้งในประเทศและต่างประเทศจะต้องร่วมกันกำหนดมาตรฐานด้านการออกแบบ การก่อสร้าง การเดินเครื่อง การจัดการเชื้อเพลิง และการรื้อถอน

การมีกฎหมายที่ชัดเจนจะช่วยสร้างความมั่นใจให้กับประชาชน นักลงทุน และหน่วยงานกำกับดูแล แต่กฎหมายต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลและมีส่วนร่วมอย่างจริงจังด้วย เพราะความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ไม่ใช่เรื่องของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของรัฐ ผู้ประกอบการ ผู้เชี่ยวชาญ ชุมชน และสังคม

เงินทุนคือโจทย์ใหญ่ของโรงไฟฟ้า SMR

การประเมินว่า SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เปิดแผนกฎหมาย คน และเงินทุน จะเห็นได้ชัดว่าเงินทุนเป็นหนึ่งในประเด็นที่ต้องเร่งวางแผน แม้ ปส. จะมีหน้าที่หลักด้านการกำกับดูแลความปลอดภัย แต่ความมั่นคงทางการเงินของผู้ประกอบการก็เกี่ยวข้องโดยตรงกับความปลอดภัยในระยะยาว หากบริษัทขาดสภาพคล่องหรือยุติกิจการ ภาระการดูแลระบบความปลอดภัยและกากกัมมันตรังสียังคงอยู่ต่อไปอีกหลายสิบปี

ผู้ลงทุนจึงต้องเตรียมเงินสำหรับค่าใช้จ่ายหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นค่าก่อสร้าง ค่าประกันภัย ความรับผิดตามสนธิสัญญาระหว่างประเทศ กองทุนชดเชยความเสียหาย กองทุนจัดการกากกัมมันตรังสีและเชื้อเพลิงใช้แล้ว ตลอดจนเงินสำหรับการบำรุงรักษาและการรื้อถอนโรงไฟฟ้าเมื่อหมดอายุการใช้งาน การออกแบบโครงสร้างเงินทุนตั้งแต่แรกจึงมีความสำคัญมาก โดยเฉพาะโรงแรกที่มีความเสี่ยงและต้นทุนเริ่มต้นสูงที่สุด

• ภาครัฐต้องวางกรอบการสนับสนุนและแบ่งปันความเสี่ยงอย่างเหมาะสม
• นักลงทุนต้องแสดงความสามารถในการรับผิดชอบค่าใช้จ่ายตลอดอายุโครงการ
• ต้องจัดตั้งกองทุนและประกันภัยที่ครอบคลุมเหตุการณ์ฉุกเฉิน
• ควรส่งเสริมผู้ประกอบการไทยให้เข้าร่วมในห่วงโซ่อุปทานของ SMR

สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือ BOI จะมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมผู้ประกอบการไทย ขณะที่ ปส. ทำหน้าที่ดูแลมาตรฐานความปลอดภัยและตรวจสอบความพร้อมของบริษัทที่เกี่ยวข้อง หากวางระบบได้ดี ไทยอาจไม่ได้เป็นเพียงผู้ซื้อเทคโนโลยีจากต่างประเทศ แต่ยังสามารถพัฒนาธุรกิจด้านวิศวกรรม การผลิตชิ้นส่วน การบำรุงรักษา และบริการสนับสนุนได้ด้วย

บุคลากรไทยต้องเร่งสร้างตั้งแต่วันนี้

อีกหนึ่งความท้าทายคือการพัฒนาบุคลากร หากเริ่มจากโรงไฟฟ้า SMR ขนาดประมาณ 300 เมกะวัตต์ ไทยอาจมีคนเพียงพอสำหรับการปฏิบัติงานและการกำกับดูแล แต่หากขยายกำลังผลิตไปถึง 9,000 เมกะวัตต์ จะต้องใช้บุคลากรเพิ่มขึ้นอีกมาก โรงไฟฟ้าขนาด 300 เมกะวัตต์หนึ่งแห่งต้องมีเจ้าหน้าที่อย่างน้อยประมาณ 500 คน ครอบคลุมวิศวกรนิวเคลียร์ วิศวกรไฟฟ้า วิศวกรโยธา ช่างเทคนิค บุคลากรระดับอาชีวศึกษา และผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัย

ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่กำกับดูแลของ ปส. ต้องประจำแต่ละหน่วยผลิตไม่น้อยกว่า 10 คน ภารกิจนี้จึงต้องเริ่มตั้งแต่การปรับหลักสูตรการศึกษา การฝึกงาน การสร้างห้องปฏิบัติการ และการส่งบุคลากรไปเรียนรู้จากประเทศที่มีประสบการณ์ ปส. ได้จัดตั้ง Nuclear Regulatory Academy เพื่อเป็นศูนย์กลางการฝึกอบรมและพัฒนาผู้เชี่ยวชาญ หากไทยรอจนถึงวันที่ต้องเดินเครื่องจริง อาจต้องพึ่งพาผู้เชี่ยวชาญต่างประเทศเป็นเวลานานและมีต้นทุนสูง

ความปลอดภัยและเสียงของประชาชนต้องเดินคู่กัน

จุดเด่นของ SMR คือการออกแบบให้มีขนาดเล็ก ผลิตชิ้นส่วนจากโรงงานแล้วนำไปประกอบติดตั้งในพื้นที่จริง รวมถึงการใช้ระบบความปลอดภัยแบบพาสซีฟ ซึ่งอาศัยแรงโน้มถ่วงและหลักการทางธรรมชาติในการควบคุมอุณหภูมิ โดยลดการพึ่งพาไฟฟ้าหรือการสั่งการจากมนุษย์ในบางสถานการณ์ นอกจากนี้ยังมีระบบดิจิทัลสำหรับตรวจสอบและควบคุมการทำงาน

อย่างไรก็ตาม คำว่าเทคโนโลยีใหม่หรือปลอดภัยกว่าไม่ได้หมายความว่าไม่มีความเสี่ยง ไทยจึงต้องมีระบบเฝ้าระวังรังสีที่เข้มงวด ทั้งสถานีตรวจวัดประจำที่ รถปฏิบัติการเคลื่อนที่ โดรน หุ่นยนต์ และการเก็บตัวอย่างสิ่งแวดล้อมก่อนก่อสร้างและระหว่างเดินเครื่อง การสื่อสารข้อมูลอย่างโปร่งใสจะช่วยลดความกังวลจากบทเรียนในอดีต เช่น เชอร์โนบิลและฟุกุชิมะ พร้อมทำให้ประชาชนมีข้อมูลเพียงพอสำหรับแสดงความคิดเห็น

สรุปแล้ว คำตอบของคำถาม SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เปิดแผนกฎหมาย คน และเงินทุน คือ ไทยเริ่มวางรากฐานแล้ว แต่ยังต้องทำงานอีกมาก โดยเฉพาะการจัดหาเงินทุนระยะยาว การสร้างบุคลากร และการออกกฎหมายลูกให้เหมาะกับเทคโนโลยีแต่ละแบบ การเดินหน้าอย่างรอบคอบ เปิดเผยข้อมูล และรับฟังประชาชน จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้การตัดสินใจเรื่อง SMR สอดคล้องกับความมั่นคงทางพลังงาน เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของคนไทย

มุมมองส่งท้าย: ก่อนที่ไทยจะตัดสินใจสร้างโรงไฟฟ้า SMR ควรใช้เวลาช่วงนี้สร้างความรู้ พัฒนาคน และออกแบบกติกาให้รอบด้าน เพราะความพร้อมที่แท้จริงไม่ได้วัดจากการมีเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ต้องวัดจากความสามารถในการดูแลผู้คนและสิ่งแวดล้อมตลอดอายุโครงการด้วย

ที่มา – SMR ไทยพร้อมแค่ไหน? เปิดแผนกฎหมาย คน และเงินทุน